

\ 



• 



UlBoek. XI. Hooftjl. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



x 79 



• 





CAPUT UNDECIMUM. 



■ 



Dammar a Celebica. Dammar Celebes. 





XL 



HOOF T 



■ > 



T 



» * 



K 







e Dammar ofte Harjl. 





DAmmarae Batu prscedenti fimilis eft alia fpecies , lr\ E ™orgaande Dammar Batu bee ft 

 qua; Celebica nobis dicitur, quum plurimum in I I die w Ceh-Mfr.h? ™,n,™ *Ja. 



ts 



\ 



quae Celebica nobis dicitur, quum plurimum in 

 ifta occurrat regione , cujus arbor mihi hue usque 

 ignota eft, hie tamen illam locare volui, quum ma- 

 gna adducatur copia. 



Ex magnis conltat glebis feu placentis , ultra pedem 

 latis , externe cinereis & pulverulentis ^ ita ut pro breed t 

 terra quadam haberetur., interne vero pura eft, foli- men 't 

 da , femi-pellucida , & cornea , quibusdam in locis nen is 

 nigricans, in aliis alba inftar Succini vel Gummi ani- 

 mae, nunquam vero ita clara ac Amboinenfium Dam- 

 mara Batu, fed zeque dura eft & fragilis,fi contunda- 

 tur vel ore manducetur, & licet vetuftiflima (it haec 

 Celebica, nunquam tamen ita ruffefcit ac Amboinen- 

 fis, a qua etiam odore & fapore differt* Celebica haec 

 fere nullum habet faporem , carbonibus vero inpofi- 



Celebijcbe noemen , om datze meejt op dat 



Land valt , wiem boom my tot nog toe onbekent 



ecbter heb ikze albier zetten willen , om datzc veel in- 



gebragt werd. 



bejiaat in groote klompen of koeken , van een wet 



n meer, van buiten meeft graauw en Jloffig, dat 



voor een fcbol-aarde zoude adnzien ; madr van bin- 



nen isze zuiver , maffyf , balf-ddorfcbynend , boornver- 



wig , aan zommige plekken fwartacbtig , aan zommige 



wit , ah Bern-fteen of Gummi Animce , nooit to belder . 



Amboinfcbe 



bryzelig 



klopt, of 



Celebijcbe is , werd nooit zo hoog-geel als de Amboinfcbe 



' en fmaak verfdhillenze b( 



ta pinguiorem fpirat odorem quam Amboinenfis , fere De Celebijcbe beeft bykans geen jmaak 



Amboinfcbe 

 of brant. 



inftar Occidentalis Tacamabacce , cum aciditate quadam 

 inftar Emplaftri Oxycrocei , licet tamen fubftantia ejus 

 neutiquam cum Tacamahaca conveniat. Cito flam- 

 mam concipit , fed lentam , minoremque dat ftrepitum, 

 quam Amboinenfis , nee ejus odor adeo gravis eft. 

 Quae in Provincia Manado occurrit, albiflima eft in 

 Claris ejus fegmentis, in aliis nigra corneique colon's, 

 atque idem hie color fsepe in unis iisdemque obferva- 

 tur fruftis , quae vero ex Tambucko , Banaya , & 

 Luboe adfertur , ejus partes maxime pellucida? magis 

 accedunt ad flavum vel rufFum , reliquum vero eft 

 itidem corneum. 



Ex relatu quorundam teftium ocularium hujus re- 



finse arbor quoad formam & fpeciem maxime referret 



Amboinenfem , quum fit itidem altiffima&erecl:in1ma, , 



magnisque nodis quafi protuberantibus , capitibusque 



conftans in inferiore trunci parte. Ejus folia autenifunt 

 breviora, latiora , crafliora — ->-•--- «•-« »-» 



Amboinfcbe , febier als de Weft 



fubftantie 



pleift 



mahaca gants niet gelykt. Zy brand mede ligt , en gt~ 

 ftadig , knerft minder dan de Amboinfcbe , en deH reuk is 

 zo befwaarlyk niet. Die in de Provincie Manado valt, 

 is aan boar klaarfte ftukken beel wit, en aan de andere 

 fwart , boornverwig , voelke beide coleuren men dikwils 

 aan een ftuk ziet , maar die men vt 



ojfe , de reft 



ftukken meer na f t ^ 





X 



Na rapport van eenige oog-getuigen , zoude dien boo) 

 n gedaante meeft overeenkomen met den Amboinfcben 



of koppen aan den onderft 



pyl-regt, met groote knoeft 



De bladeren 



\ 



r w ". w ;"> ~ww*« , «^v,„, mugwuuw luuiuiunua 



quam Amboinenfis, casteftim ejusdem formae fimilique 

 nodo ftriata: Ejus frudhls quoque magnitudinem & 

 formam Limonum habent, inque magnis fquamis ab 

 invicem decidentes : Ejus refina fupra ignem liquefcit, 

 inque fervida infufa aqua mollefcit , unde patet , pin- 

 guiorem magisque duftilem effe Amboinenfi : Magnis , 

 dependet in glebis tarn in craflls arboris ramis , quam 

 ex ejus trunco , atque ejus inveniuntur frufta , quse 

 Pickol h. e. centum & viginti quinque libras pondc-. 



mdgisque fubrotunda' boinfebe, anders van de zelffte ft 



yn wat 

 de Am * 



gejlreept : De mucbten insgelyks van grootte en gedaante 

 de Lemoenen gelyk , en in groote fcbilferen van malkan- 

 der vallende. De bers daar van k amend* . hnn 



f melt en 



maken 



men 



Zy bangt met groote klompen, zo wel aan 

 ken , ah aan den flam , en men vind 'er jlukk 



Amboinfcb 



rant. 



gen 





*yf en tvointig pont 



kdt -4 





Nomen. Latine Dammdra Celebica, Malaice Dam- Naam. In *i Latyn Dammara telebica. 6^ Maleyt 





mar Celebes , & Dammar Bangay, quum in hifce pluri- 

 mum reperiatur infulis: Maleyenfes hanc quoque vo- 

 cant Dammara Batu, uti praecedentem , cujus generis 

 h^c quoque fpecies habefida eft. Iri Celeb'e vocatut 

 Damma , & in Manado Dammar. Circa Tambuco Hulo. 

 Quidam ex noftro. populo hanc habent pro fpecie 

 Tacamabacce, uti & mihi ex Manado transmiffa eft no- 

 .rnine Tacamabacce Orientals , cum qua tamen externa 

 facie parvam habet convenientiam , fed tantum odore 

 quodammodo, qui in vera Tacamahaca pinguior eft, 

 nee unquam haec in tantis reperitur glebis, magisque 

 ruffefcit , ac magis obfeuri eft coloris ut & fragilior 

 quam Dammara, de qua ulterius Vide Nicol. Monardi 

 libr. Jimplicium. cap. 2. 



Locus. Hasc Dammarce Batu fpecies in Amboinen- 

 fium infulis non crefcit, quantum novi , fed magna 

 Copia in infula Celebe , ac potifllmum in ejus parte 

 Orientali , in Tambucd tra&u usque ad Manado , uti 

 & in Provincia Lubock, qtix (ita eft ad iiiternam mar 



Dammar Celebes en Dammar Bangav • om 

 zelve Eildnden "t meefle valt. De Ma 



s 



Jlagt zy bok te boitden is. Op 

 , en in de Manado Darr 



ma 



Hulo. 



aande , van welkers ge- 



'elebes noemt menze Dam- 



. Omtrent Tambocko 



Zommize van onze Natie <uJ 

 acamanaca houden, gelykze my 00k van Mana 

 mden is onder den naam van Tacamahaca Ori 

 met de huelke zy ecbter aan de Uiterlyke gedaan 



die in de opregte Tacamahaca nog at vetU 

 met zulke groote klompen valt , r offer en dot 

 teur is , en br offer dan de Dammar , voaar 

 der Nicol. Monardus Lib. fimnlic. cm. 1 



den reuk 



%fcbt 



gni finus Boegenfis partem 

 Dammara Lubo difta eft. 



unde & a quibusdam 



In Bangay etiam reperitur, 

 ejusque diftriftu Balante, in nlagna ejus regione. In 

 Manado plurimum occurrit circa ingentem Lacum , 

 prope pagum Dandano , in diftrittu Tambuao , Ban- 

 gay, ac porro in Celebes parte Orientali circa litora 

 crefcit, ita ut arbores faepe fupra aquam inclinent, 



Amboinfcbe Eilanden niet , zo veel my bekent is y maar 

 bvervloedizer op *t groote Eiland Celebes , en dat meeft 

 aan deszetfs Oofl-zyde van Tambuccos dijlricl , tot aan 

 Manado, als mede in de Provincie Lubock, gelegen 

 H bihnenfle van de groote Boegifcbe bogt , nxaar * 

 daanze by zommige Dammar Lubo zenaamt werd* 

 valt mede op Bangay , en deszelfs diftrift Balante , op 

 groote Land, in Manado beeft menze meeft omtren 



bet diflridt 



Zy 



Tambuao, Bangay , en .voorts op Celebes Ooft-kujl waft ze 



omtrent deftranden, zo dat de b omen zomt yds over 9 t 



hujusque fefinae elegantia & pellucida frufta ubique watet bangen, in defeboone klaare ftukken vind men over 



in litore reperiuntur & colliguntur. 



Ufus. Bangay enfes , Celebenfes , & Boegienfes hanc 

 adhibent Dammaram ad caridelas , quam primum li- 

 quefcunt in aqua fervida , ac dein manibus formanc 



Tom. IL in 



de fir and- verfpreid 



Die van Bangay, Celebes, en 



Dammar tot branden . dezelvt 



Z 9 



dan metdebandentoi 



de 





\ 







