

Ul Boek. XlIHooftfi. AMBOINSCHE KRUYDBOEK 





Eju 



J 



pingui , lUDitancia oc iapure mum j.x u*.j _ 

 haec oleoiior eft magisque naufeofa : In maturo frudtu 

 putamen parum flavefcit ac denuo nigrefcit : Trunci 

 lignum eft album & inutile, in ramis fragile, medul- 



— J ---'-fum eft eius infifte- 



4 ~3 ^^y 



Jlantie en fmaak de Wal 



181 



flag open krygen kan : Ret binnenfte 



beejl, van jub<* 



voei 



ramis , quum facile rumpantur 





Ami tempus. Floret in Septembri , fru&us 



f 



Novembri 



jler wat geel 7 en ten laatften rookacbtig. Ret bout van 

 defiam is wit en ondeugent\ aan de takken bros > enmet 

 een voateracbtig bert y daarom bet op deze takken zorge- 

 lyk te ft aan is , als kort afbreekende. 

 Sayfoen. Het bloeit in September 3 devrucbt beef t men 



majores vero rami 

 & late fefe ex- 



riore trunci parte progermmant 

 non eretti excrefcunt, fed incurvi 3 



tendunt. 

 Nomen Latine Camirium. Malaice Camirin, Carniri, 



November y men 

 onderften ftam uitfp 



booft 



gaan nietregt op, maar krom, en breiden zig ver uit. 



n 







Naam* In y t Latyn Camirium. In % t Maleyt 



& Boa Cras. Ternatenfibus Saketa* Amboinice Taro rin, Camiri, en Boa Cras: Op Ternaats 



Mabu ; h. e. Canarium Javanum y vel quia in Java pi 

 rimum crefcat , vel quia a Javanis ejus ufum ac nu- 

 cleos primum acceperint : Econtra Amboinenfes 

 Ricinum vocant Camirium, quum ex ejus nucleo o- 

 leum quoque pingue exprimatur. In Boero Sibu & 

 Sibut. Macaffarenfibus Sapiri. Boegenfibus Ampiri. 

 Bimenfibus Callelli. 



Locus. Plurimum crefcit in Java & in Moluccis, 

 praefertim in Batsjana & Mackiana : item in Bonoa & 

 Buro , ut & in Celebes parte Occidentali Macaflaren- 

 fibus fubdita. In Amboina & Banda quaedam etiam 

 hujus inveniuntur arbores, fed rara, necitamagnae funt 



quam aliis in locis. 



Ufa. Vulgatiffimus ufus apud Javanos & MacalTa 

 rentes eft candelas ex ejus nucleis formare, qui dev 



_. _ '~ . ^ iTypio 



vel Calappi putamine, quae fibi invicem fubiguntur> 

 donee confiftentiam craflioris febi habeat , dein ba* 

 celli fiffarum arundinum Bambu , vel Leleba fumun- 

 tur, quibus obvolvitur haec pafta inftar Unamend, 



Amboins Yaro Mahu , dat is Canarium Javanum , ofte 

 om datze op Java meeft valt , of om datze van de Java- 

 nen bet gebruik en korrels eerft ontfangen.bebben: door 

 en tegen noemen de Arhboineezen ifenRicinus Camirium, 

 om dat quanfuis uit deszelfs korls ook een vette Oly ge- 

 perft werd. Op Euro Sibu en Sibut : Op Macajfar Sa- 

 piri, op Boegis Ampiri , op Bima Callelu 



xft meeft op Java > en in de Moluccos 9 



op Batsjan en Mackjan 



mede 



noa 



r 





1 ' - 



quod manibus tra&atur 

 candelas referat, quae j 



iftam 



fpeciem 



ditur. Hae 

 fumuntur fe 



ingratumque 

 ufurpantur ~ 



noenfes minorem inpendunt laborem , nucleosque mo< Jl 



veruculo 



perforant : Amboinenfes ex naturali pigritia illos n 

 curant % fed quidam illos crudos comedunt , ci 



'fed non multi fimul funt 



dendi , 



piperis mixtos 5 

 'o auod inebrient 



op Celebes Wefterdeel y onder de Ma* 

 caffareri ftaande. In Amboina en Banda zyndet ook eeni- 

 ge 9 docb niet veel , en voerden zo groot niet als op andcre 



plaatzen* 



• Gebruilt. Het gemeenfte gebruik by de Javanen . ek 

 Macajfar eh is kaarszen daar uit te maken , wantwlb 

 ftampt de feboongemaakte korrels , mengt deceive met ie,i 

 voeinig kattoen 3 ofte Caldppus -b olfter te dee gen doormai* 

 kander kneedende , tot de confiftentie van dikongel , daat 

 na neemt men de ftokjes van gefpleete Bamboezen , of Le* 

 leba , en rold dezen deeg daar om , als om een Lemmet * 

 met debanden tot de dikte en forme van een kaarze, die 

 men by dat rietken aanfteekt. Deze kaarzen brandenwel 



dig , maar confumeeren baaftiger dan de ongel-kaarf* 

 geven ook een onlieflyken rem van boar , daaromze 

 *oote Heeren niet gebruikt vcerden , maar alleen by 

 lieden. De Bonoers doender minder moeite aan % 

 vde Jlegts de binnenfte korrels aan eenfpeetjtn van 



in. De Amboinee* 

 der geen werk af 3 

 met een weinigpe* 



gemaakt, en ft 



traa 







per gemengt 



mige raaww eeten, 

 men moet Vr niet\ 





Securiflimum eft , fi totae nuces 



• • 



proji- 



"fi 





) 



ciantur , ac tamdiu torreantur , donee putamen exte- 

 rius deflagret, quod mox exftinguitur, toftusque nu- 

 cleus eximitur , qui ita comeditur , vel Sajorae in- 



larig brade , tot dat de buitenfte febaal 



ftin'tvuttrfmyte, 



eft 



coquitur loco Ca 

 fuppletur nucleo, 



cujus defedus hoc eet , of 



men terftond voederom uitbluft , en de gebraden 



die men dan zo uit de bant 

 , in plaats van Calappus- 



mulierculae 



celavant loco Calappi nuclei: Oleum excoqui etiam 



poteft eodem modo 



Calappi 



quod viles ufurpant homines ad pifces fricandos , fi 

 vero fit vetuflum, nulli infervit ufui, nifi lampadibus 

 illuminandis 5 quum craflum fit ac lente ardeat : Puta- 

 mina adhiberi poffunt ad carbones , uti Canani puta- 

 mina i quum fint pinguia , craffa , ac diu ignem foveant : 

 Eadem quoque putamina CaJJombcz flonbus mifcentur, 

 ut pingues ac boni conferventur 3 ne mmis exficcen- 

 tur damno venditoris , licet emptoribus hoc obftet^ 



pit 9 voelkers gebrek men deor deze korrels vervult , gelyk < 

 de Vrowwen 't booft met dezelve voaffen , in plaats v 

 Calappus-pit. Men kan der ook een Oly van kooken 

 dezelfde manier , als uit de geraspte Calappus-pit, i 

 <welk de flegte lieden gebruiken > om Vis daar in te b\ 

 den, maar <wat oud zynde* is H nergens toe bequm 

 dan tot branden in de lamp > want bet dik is , en lax 

 zaam brand. De fcbaalen 



>/> 



maken > gelyk de Canary -fcbaalen 



zy 



zyn vet , 



bouden 



>P 



Dezelfde Jcba 

 gemengt om 



# 



*# 



op en droogen , w 

 hoopers daar tegen aanzien 



febaade van de verkoop 



/ 







*. 





o 



u 



tabnU Ouinquagejim* ORav* 



T 



JR ' 



Van de achten-vjftigfl* 



Q 



Dewelkc vertoont een Tak van de Camiri-Boom 



Frudum gemvntm. 

 £jus nucleum denot 



A. 



dubbcldi VTUcht, 



4 



o 



RV 



T 



O 



A 



binnenfte korrel. 



r i 



- 



M 



defcribitur 



figu 







Camirium a Valent. pag. « j. - ^ * ^li* f 



Ko. XL. propofita penitus divcrfa eft ab dla ^%'*J 

 alioquin in omnibus partibus & fpeciebus cum **>&»" 

 fpondent. Ncc dubito , quin Fabmrnm figuras fua er Rum* 

 pblanis compofucrit , vel faltem ab hujus Paribus fort e do- 



no accepcrit , Ucct nullam hujus rci in pisfeuonc fua feoat 

 mcationem. 



CAPUT 



Camiri-Boom wert by Valent. p. «3. mede befcheveiti 

 f 1fS7.elft fieuur onder No. XL. verbeeldt verfchilt ge- 



ders in al hun dcelcn en 



Rumpbi 



nr« 



En 



ofte Valentpt heeft zyn figuren uit die ran Rttmpbii 

 of door de Teekenaars ontfangen , fchoou hy daar 

 >'oorreden geen gewag maakt* 



5^3 



xii r 







v 





i 





i 



