I 



• 



184 



HERBARII AMBOINENSIS Liber III 



cdunt , nifi prius per aliquot feptimanas in aqua fue- 

 rint macerati, ac priiis quaedam illorum portio galli- 

 ilis obfertur, ut exploretur, an fine noxa illos come- 

 dere poflint, Recentia folia matutino collefta tempore, 

 quum a rore madida fint , cum pauxillo falis & Limo- 

 num fucco contfita, ac ficcas fcabiei , Cadel di&as • illi- 



$ 



ip. XIV 



werpenze nog eerjl wat voor de Hoenders om te beproev 

 of die bet zonder I'cbade kunnen eeten. D/> nhrfrh* uu 



jehad 



»/# 



De verfche 



nita, quae cum pruritu proferpit, fi fortitcr illinan- bet 



zyn , viet een weimg zout en zap van Lemoen-Maas #>- 

 «°<™ven ,enopde droogefeburft , Cadel genaamt , gefmeert 



tur, illam curant. In Uliaffenfibus infulis aliud addunt 

 foliiim mihi ignOtum. In Baleya faspe fit,utvacc32in- 

 prudenter hasc comedant folia , qua? inde moriun- 

 tur : In fruttibus diu in terra proje&is & putridis ver- 

 miculi generantur. . * 



4 



uriah 



rft dapp 



ander Had daar by, zynde my nog onbekent. Op g a i n 



gebeurt 9 t 



Koebeeli 



fl 



n de vrach- 



Pangii maris foliatura convenit cum femina, fed 

 hullos gerit fru&us, ac plurimum in Baleya occurrit, 

 ejus autem folia & cortex vim habent magis nocivam 



ten, die Lang op de grond leggen rotten, werden wormp 

 jes gegenereert. r 



Pangium 't Mamie ken is van bladeren *t Wyfkenge- 

 , maar '£ draagt gantfeb geen vrucbten, word meeft 



op 



quam femina , unde & adhibentur ad pifces enecan- Jcbadelyker dan y t Wyfk 



feborfft 



dos. 



\ 



Utriusque Pangii folia contrita, inque aquam pro- 

 je&a fquillas enecaht 5 quas tamen innoxie edi po£ 

 flint. 



* 



T 



O 



Tabuld OuinquagefimA Nona , 



- 



Quae ramum cxhibet Pangii y ex cpxofruftus dependent* 



A. TruBurn majori exprimit forma. 

 B # Ejus ojjicula feu nucleos filtit. 





t 



o 



V 



T 



O. 



* * 



Pangium a Valentino ia Amboin. defcript. fag. %\$. obiter 



ttiam commemoratur. 





^ 4 





CAPUT DECIMUM QUARTUM 



Fruttus Mufculiformis: Boa Ajjuejjeng. 



V 



I . 



Formam habet 



p, 



chylii dehifcentis , ac forte eft Pangium monta- 

 num hirtum , protuberantibus cmincntiis & conulis fi- 

 guratum inftar Pangii: A poftica parte, quae dorfum 

 refcrt, ad aliquam adncclitur partem inftar conchy- 

 liorum,atque ab ifta parte & ad fupremum &undique 



apicem fiflura eft, acfi {eie aperiret,in fu- 

 prema vero ejus parte operculum videtur adhaeflfle; 



acutum 



per 



interna ejus parte bina crafliufcula 6c ficca apparent 

 foliola inftar labiorum , quae in inferiorefua parte craf- 

 fiflima funt , atque ex piurimis ficcis filamentis intri- 

 catisconftant: In externa fruftu's parte aliquando pris- 

 matica fungofa fubftantia reperitur inftar fuberis, 



inter ficcas rugas facile auferri poteft, quum qua 



etiam filamenta mollia fint: Siccum putamen nigricat 

 cum cinereo mixtum inftar Pangiorum. 



tamina in Ceramae litore inveniuntur circa Camariam 

 & Hatifoam , uti & in Oma in fluviis prope Aboro , 

 nee incolae norunt ex quanam decidantarbore,dicen- 

 tes , per tiumina ex altis rapi montibus. 



• 



Nomen. Latine haftenus mihi dicitur Fruttus Mu 

 fculiformis , & Malaice Boa Affaejft 



AyHoeamette 



Conchylu ex ejus forma. Omenfes rTunc yocani jji 



uclmn nigrum , multi 

 ... erulei Conchylii for- 



mam , fuperna nempe parte planara , fed ab utraque 

 parte compreffi funt,ita ut crafllores fint quam plani. 

 Quidam cciam ad fummum acute definunt , unaque 

 pars"brcvior eft altera. 



Ufus ejus nondum notus eft, fed quum rari fint 

 lii fruftus, tamquam aliquid curiofum afiervantur, & 

 lncoIarOmae illos colligunt,ut internam extrahant me- 



pedum 



inponunt, quas curat 



\ 



In 



Viffcben gebru 



De bladeren van een ieder Pangi gewreeven , en in 't 

 water gefmeeten 9 dooden de Garnalen, dewelke menecb* 

 ter zonder febade eeten kan. 



T 





G G 



N 



Van de neatn-en-'vyftijiflc Plaat 



J \ 



ten. 



ium met zyn wucb* 



vrucht 



iorrek, 



< 



A N M 



K 



■ 



G 



De Pangi - Boom wert mede ter loops vermeldt by Volenti 

 in de befebryvmg van Ambon, par.ii*. 



XIV, HOOFDSTUK. 



De Mojfelformige vrucbt. 



m 



■ 



voorgaande f angi : Zy beeft 



■pvfe vrucbt febynt een gejlagt te zyn van de naajl 



Mojfel , dewelh gaapt , en is mif- 

 Jcbien een berg Pangi , buiten met uitjleekende rimpels en 

 kanten-, gefigureert als de Pangi; Van acbteren (datde 

 rugge wil zyn) bangtze mede maar eenftuk weegs vaft, 

 gelyk de MoJJelen , en van daar of- na boven , en rondom 

 wederm^aan 'tfpitze eind is een openinge , alsofze gaap- 



,. )p febynt een dekzelken geweeft te 



gefebied 

 blaadjes als lipp 



■ypbeid afgevall 



op 



van veele gedroogde draadjes in malkander verwert be- 

 Jtaan. Buiten om ziet men zomtyds nog bangen een per- 

 Jtge vooze fubftantie , als korks die men ligt tujfcben de 

 gedroogde ritnpeltjes kan uitbaalen, wanneer men ookbe- 



Pan 



, aat zo-mrmge draatjes nog voee, 

 febaal is fwartacbtig , met wat 



De 



Arbor ipfa ignota penitus eft. Sicca ac vacua hasc pu- Lhm 



gelyk de 



fcbaalen op de ft 



de 



Hatifoa, als mede op Oma in de Rivieren by Aboro, 

 zonder dat de Inlanders weten te . verbaalen , van <wat 

 boomen datze komen , zeggende alleenlyk , datze door de 

 fiivieren van 't booge gebergte afgevbert <werden. 



iv A aam ; Byprovifo ^agze in t Latyn heeten Frudlus 

 Mufculiformis, of in 't Maleyts Boa Aftuflena, dat is 

 Moffel-vrucbt ■ , na bare gedaante. Die van Oma noe- 

 menze Ayhua Ette of Ay Hoea Mette , dat is f wart e 

 vrucbt , veele bebben niet de volkomen fatzoen van een 

 blaauwen Mojfel, te weten bovenwaarts plat , maar zyn 



van voor en en acbteren gedrukt , datze dikker zyn , dan 

 breed, /.ommipp. l.nnt)t>n nnb *,„ l.™,»~ ~ 



zyde is wat korter dan de ander e. 



F A #"""1 . 1 •« * _ 



IP 



Het Gebruik is nog nietbekent, bebatven dat menze 

 wcgens boar zeldzame fatzoen tot een rariteyt bewaart , 

 en dat de Inlanders van Oma weeten te zeggen, datze 

 - '»-■ vrucbten zoeken om 't binnenfte merg daar nit te kry- 



en op krabben der voeten , of verouderde zeeren der 



en 



eenen 





In 





' t 



/ 



• 



* 



\ 





