

i88 



HERBARII AMBOINENSIS Liber III. cap. XVI. 



* W" 





CAPUT DECIMUM SEXTUM. 





XVI. HOOFTSTU 



Ampacus angujlifolia* 



Befaar, 



M 



\ 



De fmalbladige Ampac-Boom. 





Inorfeu anguftifolia 

 maxime convenit f 



modo crefcendi* 



erumque 



H 



t 



f fmalbladige Ampac, is aangedaante 



tf< 



pe et fex pollices longa , binos & binos cum dimidio 

 lata , ternata quoque , & cruciatim pofita in longis fla- 



ellis , in hac vero fpecie non funt lanuginofa , led gla- 



kleinde 



ft 



ra , & ex nigro fblendentia folia ; longioribus rotun* zoorte niet wolacbtig zyn 



weeten , vyf en zelden zes duimen lank , twee en twee en 

 een >balf breed , ook drie by malkander op lange fteelen , 

 mede in 't kruis , rondom de lange garten , die aan deze 



maar 



femp 



angu 



fol 



glad en fwart-bruin , deze ryskens zyn langer , ronder , 



aan *t voorgaande , en Jlaan altyd drie by 





latiora & libi invicem quafi adunata. Quae contrita malkander , en als aan malkander gezet. De 



acidulum & aromaticum quali fpirant odorem , qua- 

 lem & cortex fundit in auibusdam locis : Lagondi 



folia 



Trunci 



rave eft, fi recens caedatur, 

 a humiditas in illo obferve* 





tur, aliquando ejus frufta liccafocoadhibentur^guse 

 aromaticum fpirant odorem , 11 cortice obdutta lint. 

 Truncus itidem plerumque fruticofus eft , excepto fi 

 per oclo vel decern annos in hortis filveftribus con- 

 fervetur, ubi frutex binis ternisve truncis excrefcit 



in Abietis altitudinem & cruris craffitiem . casterum 



labrior & tenuior eft quam 



in viis publicis,aiiisque \ 

 tex & incurvus* Cortex 

 pracedentis , ex nigro fu 



cile feparandus , fed fortiorem fpirat odorem ,"proxi* 

 me accedentem ad pifcem Cutanam , qua? pifcis coria- 

 cei fpecies eft , hircinum olens foetorem : In Uliaffen- 

 fibus non ita gravem habet odorem , immo fi ficcus 

 fit ac toftus , fatis gratum diffiindit odorem , ita ut ibi 

 quoque confervetur & aliis mifceatur fuffimigiis , e 

 contra Leytimorenfis, quique circa Larique crefcit* pe- 

 netrantuTimus ac puriflimus eft. 



Ex hoc cortice nullum notabile exfudat gummi, 

 fed hinc inde in fifluris aliquid refinoli hsret, immo 

 aliquando granula colliguntur ex illis , flava inftar 



fulphuris , & fragilia. F 



quod 



raehidibus oblerventur, brevibus 



ex quibus 



derunt. Floret Februario 

 cantia & inftar margaritai 

 ricarpiis inpofita flint atque inhaerent. 



1 



Norn 



Ampacus anguftifolia* Malai 



Balaice Genda Ruff a Befaar ^ haric ; enim habent 

 fp 5 d e Genda ruffa, quum gravi odore cun 

 veniat: Amboinenfes* idem ipfi tribuunt 

 praecedenti aeque in Hitoe , ac in Uliaflenfi 

 Ternatice dicitur Giba* 



& 





OCUS 



* 



dens , optima autem occurrit in infula Oma. 



UJiis. Quum hujus lignum fit folidius , gravius , dm* 

 tiusque duret , ad tigilla adhibetur , licet raro ita re- 

 ctum inveniatur, ac folummodo in remotis montibus, 

 ubi per multos annos quiete fteterit , uti in Leytimora 

 in montibus Oorimeflenfibus * ubi elegantifiimum ac 

 reftiflimum praebet lignum. Si vero terram tangit, 

 facile putrefcit, fed teftis optimum eft & fatis dura- 

 bile , prasfertim ill Amboinenfium aedibus copiofo fu- 

 mo faspe repletis. 



Qui infulam Omam inhabitant , adfervant inferio- 

 rem corticis partem prope radicem decorticatam , il- 

 lumque adhibent ficcum ad fuffimigia , quae vulgo To- 

 iiobubo ipfis vocantur. Hie cortex cum illo Pule, in 

 aqua contritus & oleribus infperfus 

 fugit. Cervi fefe lubenter adfri 

 cortici. 



h 



videtur 



liter folia gerit ternata , communi petiolo infidentia, 

 Cacarce fere fimilia , fed anguftiora & glabriora. Fru- 

 ftus ex longis dependent racemis inftar Piperis arete 



idti , Iphaerici inftar nodi Thoracis , corallii ru^ 

 coloris, externe molli obdufti carne,intus of- 

 ficulum durum gerentes inftar ofliculi Cerafi. Arbor 

 haec crefcit in litoribus fterilibus & faxofis , fruftus 

 gerit menfe Julio* 



In-f 



bentis 



zoudeze aanzien voor Lagondi , zoze niet te groot war en. 

 ■ Het bout van den fiam is redelyk fwaar , als men 'i 

 vers kapt 9 en zo droog t dat men daar aan de minfie vog- 

 tigbeid niet zie't $ zomtyds vind men de drooge ftukken , 

 die men tot brandbout gebruikt ^ die een fpeceryacbtigen 

 reuk van baar geven , als 'er de fcborjfe nog aan is. Den 

 Jlam blyft ook meejl een Jlruik, ten ware dat men bem 

 acbt a tienjaren in de Bqfcb-tbuinen bewaarde ', wanneer 

 den firuik met twee a drie fiammen opfebiet , tot de boog- 

 te van een fparre , en de dikte van een dye , anderzints 

 blyft by maar laag en krom. Defcborffe is efender , en 

 dunder dan 't voorige , fwart-bruin , zeer bros , en van 

 't bout licbt afvallende , docb Jierker van reuk dan 't vo- 

 rige, zeer na komende met den Vis Cutana, een zoorte 

 van Leer-vis , die zeer bokacbtig ruikt. In de Uliaffers 

 ruiktze zo ftark niet, ja gedroogt zynde 9 en gebrand- 



werdze redelyk aangenaam , zo dat zyze aldaar ook bewa 

 ren* 



\ 



om onder ander reukwerk te menzen » daar 



gen die op Leitimor 9 en omtrent Lanque 

 derfterkfte en zuiverfle. 



Uit deze feborffe fweet 

 bier en daar in defebeuren 



maar 

 en 



zomtyds ook Kleinder kruimtjes 9 geel alsjwqvely en bry- 

 zelig. De bloeizel, troffen, en za'atfzyn als aan'tvoor- 

 aande , bebalven datze in meerder memigte aan de rys* 

 ftaan , in korte trosjes veele by malkander , inplaat- 



daar de bladeren ah 



immende fwart 



langer in de buiskens bang 



Ampacus anguftifol 



Op 



. Naara. 



Maleyts en Balys Genda Rufla Befaar , want zy boa- 

 den 't voor een zoorte van de Genda rufla , alleenlyk om 

 datze in fterken reuk der feborffe met 't zelve wat over 

 een komti De Amboineezen noemen bet met den zelfflen 

 naam als 't voorgaande, zo wel op Hitoe , als in de Uli- 

 offers , op Ternaats Giba. 

 Plaats. Men vind bet op dezelffie plaatzen , 



als 't vo- 



rige y docb 't bejle vind men op 



Gebruik. Dewyl dit bout wat digter , fwaar der , er. 

 duurzamer is, zo werd bet tot fparren gebruikt , boewet 

 men 't zelden zo rest kan vindp.n . en Ant nil een in V af 



ift beeft , gelyk op 



daar 't zeer 



Lettimor in t gebergte van Oorimeffe., , 



feboon en regt waft. Als 't de aard'e raakt, vw 6HWV » 



zeer ligt, maar in bet dakwerk is y t durabel , bezonderlyk 



Amboineezen buizen , daar 





\ 



Die op \t Eiland Oma bewaren de onderfte ftukken van 

 defcborffe, die naaft de wort el afgefebilt zyn , engebrui- 

 ken die gMroogt onder baar reuk-werk , 't welk zy in 't 

 gemeen Tonohuho noemen. Deze feborffe met die van 

 Pule in *t water gewreeven , en op de Moeskruiden ge- 

 ftrooit , verdryven al *t gewormpte en rupzen. De Her- 

 te-beeften wryven zig geern tegens zynen baft. 



Hier vanjebynt een zoort op ftrand te wajfeben , waar 

 aan de bladeren insgelyks drie en drie op een fieel ftaan , 

 bykans de ^Cacara gelyk , docbfmalder, en gladder. De 

 vrucbten bangen aan lange troffen als peper , digt in mat* 

 kander gedrongen , regt-rond , als een Wambas-knoop , 

 koraal-rood , buiten met een week vleefcb , binnen met een 

 barde fteen , als een kerffe-fteen : 't Waft op magere en 

 fteenige ftranden , de vrucbten ziet men in July. 







i 



