









190 



HERBARII A MB O IN EN 



IS 



Liber. III. cap. XVII 



quod germen occupavit : Florum color non vere al- daar 't knoopje gejiaan heeft 

 bus eft, fed flavefcit quad* inque ficcis obfcure flavus maar trekt na rj?n oppIpt, « 



eft. Odor jucundiflimus & penetrantiffimus ell om- ker-geeL 



nium fere florum Indiae, fed non late fefe diffundit, 

 licet quidam ipfum ferre nequeant, quum nimis gra- 

 vis ipfis fit, quodque mirum eft, in ficcis remanet ac 

 perfiftit. Arbor totum per annum florifera eft. Flo- 

 rifera ejus capitula pecuiiarem habent qualitatem , per 

 diem enim rari conlpiciuntur in arbore flores aperti* 

 fed plurimi magis dehifcunt quam aperti funt, quam- 

 primum vero Sol occidit , vel , uti iEthiopes loquuntur, 

 in tempore Mengarib. h. e. fub initium nottis, om- 

 nes fefe aperiunt , & luos apices extendunt flofculi , at- 

 que per totam no&em aperti tali modo funt usque in 

 fummum matutinum tempus , quum cito decidunt 

 tanta copia , ut totam repleant terram ; fuperflua ca- 



-w^v^w w& , v^G UUU+ 



lieflykjle en Jierkfie 

 rlpreit zis. n { e t y eT . 



re , boewel hem zommige niet verdragen kunnen , om dat 

 by bun te Jierk voorkomt , en dat wonder is , die 00k blyft 

 in de gedroogde bloemen. Den boom draagt 't gebeelejaar 

 door. Zyne bloem-gevende knoppen zyn van byzondere ei- 

 genfcbappen in 't vertoonen van bare gaven ; want over 

 dag ziet men weinig bloemen ter deegen geopend aan dien 

 loom , maar de meejle meer gapende , dan geopent , maar 

 zo dra de Zon onder is , of gelyk de Moor en zeggen , in 

 den tyd van Mengarib , dat is beginzel van de met , 

 openen boar deze bloempjes te deegen , en breiden bare/pit- 

 zen wyd uit , aldus den gebeelen nagt over aan den boom 

 verblyvende , tot tegen den morgenftond , dat is 't laat- 



E^L 60 ^ ;!?f° ^If?"?™^ 6 a P eriu P c ' ac fu ^ fe " ft* ban ™ kraai vallenze fcbielyk , en meibeele troepen 



«™ .1 »«* -h™ «,„~,.„„ den boom af, datze de grond bedekken : De knopj 



l 



quente nofte idem fubeunt fatum , qua in re maxime 

 convenit cum Arbore Trifti a Garzia libr. 2. Arom. 

 cap. 1. aliisque Portugallicis fcriptoribusmemorata,pro 

 qua hanc Tanjong dm habui,fed ulteriore disquifitio- 

 ne comperi , veram Arbor em Triftem ab hac differre * 

 noftramque Tanjong pro ejus fpecie habendam efle: 



~ * .A !._* r . , ioftflo- 



Ex rotundo ifto capitulo feu germine 



ris lapfum pedunculo infidet , fru&us excrdcit Ovi- 

 formis vel Olivas forma, fed crafllor^ ab inferiore 

 parte latiflimus , pericarpio feptem apicibus coronato 

 infidens , quod ipfi accumbit & fuccrefcit. Fruftus 

 hie eft rotundus in parvum apicem definens, coloris 

 primo aurantii, dein rutilantis ignei* 



dien 



open 



Garz 



by 



1. 



lang 



vermaart 



eezt 



pen Arbor Triftis daar van verjcbill 



Jlegt 



zy : Uit dat ronde knopj e 



if 



Jleel blyfv ftaan , waft de vru 

 ie gedaante van een Vogel-Ey , of korte Olyve , do 

 \er , acbter breetft , en op een fterretje van zevenfp 

 jlaande , dat daar tegen aan leid , en voor op met e 





Sub tenui & fragili pellicula aurea reconditur, fic- 

 caque caro > dulcis cum quadam adftriftione , qua2 edu- 

 lis quodammodo eft : Intus locaturofiiculumlapideum 



Klein Jlyffp 



daar naar vuur-rood. 



rfi 



brofft 



inftar Lupini vel Tamarindi ofliculi , fed crafiius & barde kern 



droogacbtig vleefcb , zoet met eenige zamentrekking . 't 

 welk men ook ter nood eeten kan. Binnen leid 



oblongius , ex nigro fufcum , ac rugofum , umbilica- 

 tum in inferiore leu anguftifiima parte. 



Trunci lignum externe albicat vel flavefcit , intus 

 fufcum vel fere purpureum , folidum , tenuibus con- 

 ftans fibris , durum , & grave ; fufcum vero iftud cor 

 in vetuftis tantum reperitur arboribus , quo mediocres 

 deftituuntur fere omnes. 



Anni tempus. Arbor hsec non certum obfervat anni 



Lupinus of Tamaryn-fte 



een Jl een 



lankwerpiger J wart-bruin , en Wat gerimpeld 



\ " 



met een navel aan de acbterfte offmalft, 



Het bout van den J "tarn is buitenwit, of bleek-geel , 

 binnen bruin , of bykans purperverwig , digt , fyndradig, 

 bard, enfwaar, docb dit bruine bert vindmen maar aan 

 de oude boomen s want de middelbare bebben'tnietofwei- 



tempus , fed florifera fere femper eft & frugifera , ita draagt meeft 



yfoen. Dezen boom beeft geen regie Sayfc 



* % 







tamen , ut aliquando per femi-annum quiefcat , & fru- 

 ftus maturefcunt plerumque menfibus occidentalibus; 

 fereno aere flores per totum diem in arbore confpi- 

 ciuntur aperti , non tamen ita ac vefperi , qui fubfe- 

 qucnti die , uti dittum r uit , magna decidunt copia , 

 pluviofo vero & ventofo aere ran aperiuntur,diutius- 

 que ex arbore dependent, nee ita fortem Ipargunt 

 odorem , quam tempore calido : Arbor tardifllme 

 crefcit , uti omnia dura ligna , ac per otto vel decern 

 annos durat , antequam fruclus proferat vel flores : 

 Econtra Ebenum lignum in uno eodemque plantatum 

 loco jam fcxto velTeptimo aetatis anno fuos dat flo- 

 res , cum quo Tanjong magnam videtur habere affi- 

 nitatem. 



In his infulis non fponte crefcit , fed diligenter co- 

 lenda eft haec arbor circa asdes , ubi expetitur ob ele- 

 antem fuam comam , denfam Umbram , & odoratos 

 ores: Neutiquam vero credendum eft, quod quidam 

 Amboinenfium perhibent , hanc nempe domefticam 

 arborem ex filveftri vel litorea Tanjong , de qua in 

 iequenti agetur capite , per diligentem culturam in 

 hortis efle propagatam. 



Longam adequitur fenedutem, anno enim 1667 quae- 

 dam circa caftellum Wttoriam locata ex fenectute per- 

 iit, cujus truncus erat admodum angulofus & ultra 

 ulnam in diametro craffus , (jua? Portugallorum tem- 

 pore jam diu ibi viguerat, ita ut nonaginta circiter 

 numeraret annos. 

 Nomen. Latine Flos Cufpidum & Tanjonus. Malaice 



balfjaar ruft 



eft in de Weft-Mouffon, by feboon 



ipent 



ifvallen 



geopent 



den avondftond 



boopen afvallen , by regenacbti 



baar weinige , en blyven lang 



bangen j ruiken ook zo veel niet , als by warm we' 



boomfebiet zeer langzaam op 



dezelfde Tbuin van zaad geplant 



m beeft , met <welkt 



bouten 



A 



we 



de jaar 

 gemeenfebap ft. 



Hy waft in deze Eilanden niet in '* wild , maar moet 

 naarftig onderbouden werden , omtrent de buizen , daar 

 men bem gaarn beeft om zyn fraaye kruin , digte febadu- 



welriekende bloemen , zynde geenzints te gelooven 

 oei voorgeven van zommige Amboineezen , dat deze tam- 

 me van de wilde of Jlrand-Tanjong , waar van in'tvol- 

 gende kapittel , door naarftige oeffeninge in de boven 

 voortgekomen zyn. 



Hy komt tot een groote ouderdom , want Anno 16*07. 

 is 'er een aan 't Kafteel Viftoria ftaande , door puuren 

 ouderdom uitgegaan , wiensftam zeer boekig , en meer dan 

 een vadem in de ronte dik was, zynde al lang in dePor- 

 lugeeze tyden alreeds in fieur geweeft , zo dat by al om- 

 trent de 90. Jaren moeft geftaan bebben. 



Naam. In y t LatynFlos Cufoidui 



Bonga Tanjong, quod nomen fortimm eft non a lapi- In'tMaleyt *««,^ ft , v W umuc uv nuu, 



^^TuZlt^T^ci 1 ! \ ™ T>™ , fi !^ ftris S^nige voorgebergten , of dien , daar anders 



Tanj 



fponte & lubenter crefcit, fed a multis cufpidibus, 

 ex quibus flos compofitus eft. Macaflarenfibus quo- 

 que dicitur Tanjong. In Batavia vocatur Kaucki , vel 



Foela Kauki. 



Locus. In Amboina raro occurrunt hae arbores, 

 faltem adventu meo anno 1654 binas tantum obfer- 

 vabam prope caftellum Vi&oriam, quae ex aliis addu- 



dlas 



gaarn waft, maar van veelefp 

 gemaakt is. Op Macafft 





of Foela Kauki 



Op 



Amboina vind men weinig van deze boomen 



aankomjl 



j oar 



aan 't Kafleel Victoria, zynde van And 



plaat 



\ 



l 



\ 



