I 











lHBoek. XVU.Hooft/l. AMBOINSCHE KRUYDBOEK 



c~tae erant locis, dcin autem multiplicatae funt ex fe- 

 minibus , quorum vix vigefimum progcrminat oificu- 

 lum, uti etiam nunquam juniores arbufcula? fub ma- 

 trice propullularunt. In Macaffara & Java majori oc- 

 currunt copia , fed ubique tantum in hords. 



Ufus. Hujus arboris flores plurimum in ufu funt , 

 decidui enim alligantur amento ulnam vel orgyzam 

 longo , quod facile fit , quum flores , uti diftum eft , 

 natura fua perforati funt , qua? amenta vili pretio in 

 foro venduntur. Muiieres plurimum hsec circa col- 

 la gerunt, ut & crinibus nexa, qua? e longinquo re- 

 prasfentant auream catenam , quumque lint detrita, 

 per o&o vel decern dies confervantur in cubilibus vel 

 in veftimentis , quae odore fuo replent , licet geftata 

 fuerint. 



plaatzen 



roi 



waar van ecbter pa 



<gjte korlopkomt , gelyk men ook nooit jonge boompj 



beeft 



j 



menze in meerder meenigte , docb over al madr in de bo 



ven. 



ifgevalL 



meejl 



van 



toegaat 



bloemen, als gezegt y van naturen gegaat 4 , wlke 

 fnoerenzy dan voor een geringe prys op de markt verkoc. 



pen. 



Vrouwen dragenze mee(i aan 



bayr gevlogten : Vertoonend 



ifgedrag 



op Jlaapjleeden, of 



% 



Javani, & potiflimum Sinenfes in Java habitantes, 

 ex nucleis hifce norunt oleum exprimere , quod pitto- 

 res adhibent ad pigmenta loco Olei Lini , quo & pi- 

 tturas , folisque umbracula feu umbellas obliniunt & 

 reparant. Viridia hujus folia igni inje&a ftrepitum 

 edunt vehementem , non autem ita fortem quam Ebe- 



ni folia, unde multum comburuntur in hortis ad gli- fterk 



by de kleeden , dieze met baren reuk vervulleh , al z-vni 



verjlenji. ' J 



De Javanen , docb meejl de Sineezen op Jam woon- 

 acbtig, weten uit deze korrels een Oly te perjjen , V welx. 

 de Scbilders gebruiken tot bare verwe , in plaats va.i 

 Lyn-zaad- Oly f als mede om and ere f child ery en , en cu- 

 perfols of zonne-dekzels daar mede te verniffen. De gr, 

 ne bladeren in 't vuur geworpen , knerJTen zeer , doc 



res , ferpentes , aliaque nidulantia animalia fuganda. 





Recentia hujus arboris folia contrita, capitique il- 

 linita profunt Cephalalgias 5 ex frigore flatibusque or- 

 tum ducenti , extrahunt enim dolorem. 



Trunci cor, uti diftum fuit, eft fatis folidum, du- 

 rum, & eleganter fufcum, quod aptum quis putaret 

 operi tornatorio, fed facile rimas agit, licet ex ve- 

 tuftis defumtum fit arboribus , ita ut nulli ha&enus 

 operi adhibitum fuerit. 



In Horti Malab. torn. i. Fig. 20. arbor haec vocatur 

 Malabarico vocabulo Elengi, Bracmano Vavalli> fed 

 diftinguenda eft a Vafaveli feu Pavate , a Cbrijl. Acofi. 

 cap. 14. defcripta: In horto autem ifto rariflima ejus 

 qualitas omifla fuit, quod hujus nempe flores potifli- 

 mum per noftem aperti fint, acfub diem decidarit, 

 hie autem adjungemus ilia, qux in illo ulterius con- 

 tinentur horto > mque iftis regionibus comperta funt. 



Trunci lignum in aqua durabile admodum eft 3 fed 



daar ligt omtrent woonende 



ji> 



i 



r J'che bladeren van dezen boom gewreven , en op 



zyn 



booft-py 



H booft gefmeert, 



koude en winden k , „ m 



Het bert van denfiam, ah" gezegt, is 'weTeendigt , 

 bard, en febcon-bruin bout , 't welk men desbalven ?.ei>r 





acbten 



re* 



zeer , al is y t van oade boomen genoomen , 20 dat men tot 

 nog toe geen werk daar van gemaakt beeft. 



In bet eerjle deel van de Hortus Malabaricus Fig. 20. 

 iverd by genaamt in 't Malabaars Elertgi , in 't Braminees 

 Vavalh , docb te onderfebeiden van bet Vafaveli of Pavate, 

 by Chri ft . a Coft. cap. 1 4. befebreven , in de voornoemde 

 Hortus is de roar fie eigenjebap uitgclaaten , dat men de- 

 ze bloemen meefi by nagt geopent ziet , en tegen den dag 

 afvallen , docb zul'len <voy bier by zetten , bet geene in den 

 %elven Hortus float , en in die Landen geppobeert is. 



Het bout van den flam is in y t water zeer durabel 



extra illam vermes facile contrahit ac generat: Me- maar daar buiten word bet ligt wormjleekig: ZynMedi 



dicinalis ejus ufus fubfequens eft. Ejus radix trita 



cum aceto tumorem faciei tollit, ft illiniatur pars af- von 



fefta, eadem cum aqua contrita contra Aphtnas alia- gefi 



als mede met water 



met Azyn g 



de jwelling des aangezigts daar op 



L A m. a ^ M * M * i 



que oris ulcera conducit,ut & contra Anginam, fihac en zerigbeden des monts, en 



argarifetur. Corticis decoftum curat Anginam , do- ■» ^ • • - • • - • - 



oremque dentium tollit ; Ex floribus aqua odorata 



deftillatur, qus propinatur ac prodeft Melancholicis ycelriekent water gedijl 



& febri laborantibus. Maturus ejus fru&us cum aqui , aanmelancolyke en koortzige rnenfeben. De ryp 



tegen defpr 



ego 



Het afzietzel van defeborffe geneefi bet bals-gefweer r 

 tand-pyn , daar mede gcjpoelt. Uit de bloemen werd 



en 

 een: 



contritus gravidis exhibetur & difBculter parturienti- 

 bus. 



Bonja Tanjong dividi poteft in marem & feminam, 

 ex forma foliorum & florum non facile fefc diftin- 

 guens , mas autem non nifi flores producit, femina 

 veto flores ac fruftus fimul. 



water gewreven * werd den bar end en Vrouvtn te drin* 

 ken gegeyen , in bar em mod. 



~ De Bonga Tanjong kan men verdcelen in Manneken 

 en Wyfken, aanfatzoen van bladeren enbloemennietwel 

 te mdeifcbeiden i docb bet Manneken dradgt niet \ dan 

 bloemen * en bet 



Wyfken bloemen 



A T 



TabuU Scxagefima TertU^ 



o 



u 



G 



ran de drie - «- f'ftigftt Plant, 



Quse ramum cxhibct arboris , r qux F/os Cujpidum Rumphio vo- Dewelkc vertoont een Tak van een boom , die de Flos Ca 



catur# 

 A* Florem denotat. 



B* Fru£ium caliculatum* 



C* Ejus ojjiculum. 



fpidum van Rumphius genaamt wcru 

 A. Vertoont de bbem. 

 B* De vrucht. 



C. Deszelfs beefi. 



C 



o 



o. 





• 



AANMERKINGE. 



Arbor haec in notis ad H, Malab, vocatur Oleae'adfinis 

 Malabarica, Pyri folio* flore odorifero ftellato,- eftque Kau- 

 ken Indorum Brem* Cent. 1. fag. ia cap. 8. & Miif Zeyl. 

 P*g' >}• 8c 7%ef. Zeyl. pag. 1^3. & Arbor Indica Pyri folio 

 denfiore , floribus odoratiffimis. Elengi H. Malab. Vbtkn. Al- 

 mag. pag, xo%. ut & Arbor Zeylanica, floribus odoratis , fe- 

 ciem humanam quodammodo refercntibus. Muf. Zeyl. p. 39. 

 de qua vide Thef. rtoRr. Zeyl. pag. 27. ad Prunum relata eft 

 hxc arbor a Rayo in Wft.pl. p. 1 $64. vocaturque ipfi Prunus 



Malabarica fruftu calyculato. 



Malabar, 



Malabaarfchc 



met bet bladt van een Peereboom ,en een ruikende gefternde 

 bloem , en is de Kauken van de Indiancn by Breynius in zyn 

 Centuria p. io* en in het Muf. Zeyl. van Herman p. 13. en in 

 de Thef Zeyl. p. 133. en wert genaamt een Indifche Boom 

 met het bladt van een Peereboom, met zeer fterk -ruikende 

 bloemen, de Elengi van de Hortus Malabar, by Plukn. in zyn 

 Abnagp. 103. en een Zeylonfche Boom met riekendc bloe- 

 men, eenigfints gelykende na eens menfehen aangezicht, in 

 het Muf. Zeyl. p. 39. waar over xie de Thef Zeyl. pag. 17. 

 Deze boom is tot de Pruymeboom gebragt van Ray in zyn 

 hiftar.pl. pag. 1 564. en wert van hem genaamt Malabaarfchc 



\ 



Elengi 



* 



ymebog 



De 



1 





