

\ 





194 



HERBARII AMBOINENSIS Liber III. cap.X VIII. 



gione trium parvarum infularum Nuflatello , Nuflani- tegen over de drie kleine Eilandekem NuJJl 



ve & Oma in Leytimora&c. ubi hx arbores aliquan- 



Nufft 



op Leytimor &c. alwaar 



do in nudis crefcunt rupibus b quas radicibus fuis am- boomen zomtyds op de barre klippen jlaan , die met 

 biunt y immo ipfas perforant y ac nihilominus tamen e- wortelen bevattende , en doordringende. Niet u 



redlae in altum excrefcunt : Majori occurrit hasc ar- 

 bor copia in infulis ad Earum ficis 3 praefertiin in Key, 

 unde cognomen gerit. 



Ufus. Hoc lignum magno in ufu eft apud incolas 

 Keyenfes , qui ex illo ligneos clavos ac pinnas formant 

 quibus Corre-Corren , Champans , aliacjue navigia con- 

 nettunt, uti in aliis locis id fit cum ligno Sappan vel 

 Lolan , Keyenfes autem dicunt hoc lignum triplo diu- 

 tius durare quam Sappan vel Lolan. Nuflalautenfes & 

 Omenfes, qui praecipui navigiorum funt fabricatores 

 inter Amboinenfes nullum aliud adhibent lignum ad 



fcboon 



Meerder 



)Jler Eilanden^ inzonderbeid op 



beeft 



Hi 



ders van Key , die daar uit alle bare boute nagels of p 

 nen maken , waar mede zy bare Corre-Corren , Champans 

 en andere vaartuigen aan malkander begten , gelyk op an- 

 dere plaatzen met bet Sappan-bout of Lolan gefchied , en 

 de Keyers zeggen , dat dit bout <wel driemaal zo lang duurt 

 als 't Sappan of Lolan. Die van Nuffalaut en Oma. 



voornaamfie Scbeep 



talia opera nifi Rufla Key , quod tamen a praeceden- boineezen , gebruiken 00k geen ander bout tot zulke nver- 



ti videtur quodammodo differre , ibi enim non crefcit 

 in litore , led in ipfa terra , nempe in montibus , ejus 

 folia funt quoque laetius viridia & majora , arboris 



iff a Key , 't welk ecbter van *t voor fibre 

 Jcbynt te verfcbillen , want bet wafi al^nAr ™» 

 op fir and , maar ivat Landwaarts in, en zelf 



cortex fundit quoque quoddam lac, lignum eft iti- bergte, de bladeren zyn jeugdiger-groen , en grooter 

 dem grave & folidum , ex purpureo in fufcum tendens, de fcborjfe des booms geeft - - " — -"■ - "'* * " ' 



de fwaar en digt , uit den paarffen meefi na den bruinen 

 trekkende , en in de lengte ligt fplytende. 

 Vanwegen dit gebruik noemen zy dit bout op Maleyts 

 . . . ... Lolan Corra Corra, gelyk 't Sapan-bout Lolan Tsjeflo 



Leytimorenfes ac praefertim dat is verwers Lolan. Die van Leytimor, inzonderbeid 

 _._^. .. ? *,^__ r_ : . „_ : ._ mn jy u jj- an i vei g e iy k in > t worgaande kapittel gezegt , 



bouden dezefirand-Tzn'png met de voorgaande tamme voor 

 een en dezelfde boom , en zeggen , dat de tamme door ha- 

 veninge der menfcben alzo geworden zyn , 't welk <wy bo- 

 ven wederlegt bebben. Nog beeft dit bout, inzonderbeid 

 gedroogt zynde, met dat van Ackole of Eckore groott 



if)e, docb dit laatfie trekt meerna den r off en , of 



ac per longitudinem facile findendum 



Ob hunc ufum lignum hoc vocant Malaice Lolan 

 Corra Corra, uti lignum Sappan dicunt Lolan Tsjello, 



h. e. tin&orum " 



Nuflfanivenfes , . . . 



litoream banc Tanionum cum praecedenti domeftica 

 unam eandemque cenfent, dicuntque domefticam ho- 

 minum cultUra ita fuifle degeneratam , guod fupra 

 refutavimus. Lignum hoc, prsefertim fi uccum fit, 



Ackol 



vel 



Eckores ligno , hoc autem magis ruffefcit , feu hepati- 



1 itum magis fplendet. 



Lolan Key igni injecfonTftrepitum dat inftar falis 



vel Nam Ugni , ingratumque fundit odorem , quod in 



Tackole non obfervatur. In infulis Papoenfibus clavos 



leververwigen 



ipolyll 



Ret Lolan Key gebrand zynde , knerfi 



o/Nani-hout, en beeft 



quoque 



befpeurt 



po 



Elegans Papoeze Eilanden makenze insgelyks de Nagels 



& 



fabricandas 



dos , fed oportet , ut fit penitus ficcum , ac diu fuerit 



confervatum, alias rimasagit&mucefcitobfalfedinem, ben, anders fcbeurt bet. en fl 



Voorts is dit bout zeer moot , om 

 kijiemakers en draayers , voor alderban- 

 fieelen , fcbaven , doosjes , en tr alien . 



droog 



gna in litore produdla, 

 \ non pehitus fint ficca ac diu confervata. Incolas 

 quoque ex illo fabricant manubria toranorum & bre«» 

 vium haftarum,ut &aedium poftes, ubi frequenti oc- 

 currit copia, licet parcant labori lignum hoc casden- 

 di , ob duritiem ac locorum invios acceffus , in qui- 

 bus crefcit, in iftis faepe fcopulis arbores tales proje- 

 tlx occurrunt , quarum externum computruit lignum, 

 internum vero ad hominis craflitiem eft elegans, du- 

 rum', fufcum . ac oolitum inftar Marmoris. 





Bala Boeronenfis multum crefcit in ejus ora fepten-* 

 trionall, Unde Balatetto vocatur, tarn in litore auam 

 remotius in terra, in faxolis montibus Ebeno ligno 

 mixtum, ibi quoque illud adhibent ad manubria To- 

 ranorum , ex quo & carbones fabrorum exurunt , quos 

 optimos habent ifti fabri. 



Inquirendum eft, an hoc lignum non fit Ebenum ru- 

 brum, vel fufcum in infula S. Mauritii crefcens: Hae 



. ... ....ifialle boi 



derworpen zyn , die op fir and voajfen , alsze niet 

 gen oud en beflorven zyn. De Inlanders makei 

 fieelen van bare Toraneh en ko-rte fpieszen daar v< 

 mede ftylen van buizen , daar bet in overvloed te 

 is , hoewelze zeer ontzien de moeite van 't omkappe 

 gens zyne bardigbeid en moeyelykbeid der plaatzen , 

 fiaat , men vind 'er zomtyds boomen op zodanige 

 omgevallen , waar van 't buitenfie bout vergaan 

 binnenfie hert fcbier een mans dikte is, fcboon, 



Marmer 



klippen 

 , en 'f 

 • bard, 



Ret Boeroneeze Bala wafiveel'op deszelfs Noort-Wtft 



op 't klippig 



pfirand 



bout gemengt : Zy gebruiken bet aldaar tot fieelen van 

 Toranen , en om fmits koolen daar van te branden , de- 

 ivelke bare fmits voor de be fie keuren. 

 Ret float te onderzoeken , of dit niet 27 bet roode of 



bruine Ebben-bout, 



faltem arbores magnam inter Me habent convenien- Eiland Mauritius te voajfen: Immers 



Natie voorgeeft op 



tiam tarn foliatura , quam cortice , & ligni gravitate. 



fwaarte 



iffe met malkander aan bladeren, fcborjft 





T 



TabnU Sexagcfim* Quart* 3 



o 



u 



T 



G 



N G 



Quae ramum exhibet Tanjoni Htore<e y ubi Litt. A* Ejusfru- 

 8us gtmellof. 



B, Officulttm fermnak denotat. 



C. Internum duplex folidum eft^ ex quo furculus erigitur , qui 



ex folioli aperture furfum excrefcit y iufcrius autem frudtus 

 . capiiulufti in radicem abit. 



Van de v!er-en-zcstigfti 



Dewelkc vertoont een Tak van de Strand Tonjong-Boom ,al- 





karrel. 



lenfte 



nrrucht 





boompje groeidt, ziendc de opening van de blaatjes na de 

 fteel,uit het onderfte knopje, dat by de (pits van de nucbi 

 legt, wert de wortel. 





- t 









CAPUT 





XIX 



s 





i 



I « 





• 







