1 







7Q8 



HERBARII AMBOINENSIS Liber III. cap. XX 



* 



magnitudinem Prunorum habent , funtque oblongo- 

 rotundi , brevi obtufoque apice coronati , & ad latus 



ftompefpits boven op 



lankwerpig 



.1 



iiilconotati funt, externe autem parum rugoli funt met een ndat, van buiten wat ruig , en korrelig. De 



& granulofi : 



durius 



ijle fcbaal 



quidem herbaceae fubftantiai , neutiquam tamen li- boutacbtig. Binnen vind men 3. vlakke korrels , meteen 





gnofum. Intus tria continentur officula plana , mu- 

 cofa obdutta carne, trans verfaliter pofita, &quadam 

 parte pellicula feparata , quae exteriori adnettitur pu- 



tamini. . 



Quodvis ofiiculum feu nucleus te&us eft dura & 



fpadicea gluma ad oras rugofa , magisque fufco colo 



re diftinfta. Sub hac gluma reconditur fubftantia pla- 



Jlymerig vleefcb omgeven , diver s leggende,, en een ftuk 

 *"'■">*»*■ ™° f fcbeyd-vellekens van riialkanderen gefc u "~ J — 



buitenjle fcbaal vaft zyn. 



- * -v 



na , colorem oc rormam rruccus Mute emara 

 rens ? quodammodo gratum & aromaticum 



odorem. 



fatis 



fiqu 



ift album exficcatur & condenfatur gummi , quod o- loopt Vr een Jlymerige zap 



Jeder kofrel is omgeven met een barde en Caftanje-brui- 

 Tie fcbaal', aan de kanten rimpelig , en ligt-bruift. On- 

 der deze fcbaal vind men een vlakke bee ft , vanfubftantie 



en coleur ah oude Pinang, eenigzints welriekent enfpe- 

 ceryacbtig, .'_■.. 



* 



>Y De fcborffe des ftams is ligt-graauw , gelyk aan den 



"** ampacca-boom , redely k dik , en als men daar in kapti 





funt 



doratum eft inftar nuclei. Trunci lignum leve eft & 

 rholle , ac quodammodo odoratum. Rami 

 ac facile disrumpuntur. 

 Nomen. Latine Cananga Jilveftris trifoli 



Gom Jlolt , en mede welriekende is als de beeft 



ftams 



Ret 



Canang 



. _, . „ - Mai 



Ab Amboinenfibus varia ipfi inpofita 



funt nomina , vulgo autem ipfis vocatur Coeban Abbal 

 h. e. fios filveftris . Peculiariter autem haec prima fpe- 

 cies dicitur Matta Auwe , h. e. oculus borti , ex qua- 

 nam vero ratione me latet, alii autem illam habent 



De takken zyn kort , en breeken kort af. 



Naam. In 't Latyn Cananga filveftris trifblia ; Op 

 Maleyts Cananga Oetan , by de Amboineezen beeft by 

 verfcbeide namen , want in *t gemeen noemt men bem 

 Coeban Abbal, dat is wilde bloem. In y t byzonder Met 



nimium differt. 



h. e. albus Laurajler , a quo tamen 

 livbobboenfes illam vocant Matta 



of 



r fte zoorte Matta 

 Heraat 



willen 



witte Laurafter, waar van bet nogtans te veelverfchili 



Ayn feu Ay-Hoa-Maroea x Malaice vero Boa Djoedja- Die van Caybobbo noemen bet Matta Ayn , of 

 roe h. e. femineus fru&us ob fubfequentem ejus u- 



• 



^1 V » ■ ^_'"% 



Locus. Hinc inde in Amboina occurrit, fed raro, 

 nunquam in altis montibus , fed in defertis hortis fil- 

 veftribus , tarn in planis quam in altioribus locis , unde 

 memorata obtinuit nomina. . 



ijfus. Hujus arboris paucas partes funt in ufu, ex- 

 ceptis ejus nucleis feu ofliculis , quae mulierculae con- 

 terunt ad unguentum odoratum feu Boborri , quo in- 

 ter lavandum corpus inungunt, ut bonum ipfi conti- 

 nent odorem ; compertum vero eft , fi hifce frutti- 

 bus folis corpus illiniatur , illud dolore affici. 



maroea, en in 't Maleyts Boa Djoedj 

 meysjes vrucbt , om zyn volgende gebruik. 

 Plaats. Men vind bet bier en daar op Amboina 



dat is, 



maar 



latene Tbuinen,zo in de vlakte als ih 't booger gebergt 

 waar van bet de bovenftaande namen beeft. 



Gebruik. Van dezen boom werd voeinig gebruikt , I 

 balven de beeften uit de drie bovenftaande vlakke korrel 

 dewelke dp Inlandze Vrowvotjens voryven tot een welri 



zalve , of Boborri, waar mede 23/ onder '£ waff en 



kry 



Ejus lignum eft 

 huj us enim tenues & eredii trunci p^al 



& aedium teftis, 



quod tamen haud diu durabile eft, 



lyf beftryke ., _ 

 beeft bevonden , als men deze 

 ftrykt , datye . de buit befeeren 

 Met- bout is licbt. werd e 



bruikt, teweten, men neemt de dunne en regie ft 



)p bet lyf 



fed 



If 



xumpatur. 



Secundo , Cananga filveftris fecunda , five anguft 

 folia i forma & modo crefcendi cum domeftica cor 

 venit , ejus enim folia irregularis quoque funt magn 

 tudinis, a fex ad novem polliccs longa, binos cum 



vpd\ 



2. 



lang duuren konnen ,• om 4at 

 maar 00k baafl bed erf t. 



fatzoen de tamme naajlk 



uizen. die 



* - . 



guftifolia 



& tres 



pfo 



germinant 



fex petalis conftrucl: 



domeftica , non ultra femi digitum longis , quisque ve- 

 ro trigono continctur planoque caliculo, qui longo 

 adneftitur pedunculo. Petala hsc circa piftillum lo- 

 cantur, quod componitur ex obtufis tubis, in qua- 

 rum centro granulofum continetur capitulum inftar 

 fruftuli Siriboae. Poft deciduum florem piftillum hoc 

 craflefcit , magisque lignofum eft , ac memoratum craf- 

 fiusculum capitulum iefe dividit in 13 & 14 minora 

 capitula, quae in totidem excrefcunt fruftus , cujus 

 & exemplum in Europa proftat in cerafis rubris , quo- 

 Tum quatuor Vel feptem fa?pe uno in pedunculo ex- 

 crefcunt, quisque autem fruftus magnitudirtem habet 

 Kucis avellanae junioris , qui fub molli & tenui puta- 

 fnine multa recondit DL-u1a-& tenuia femina fquamo- 

 fa, penetrantem fpirantia odorem. 

 * Tertjo, .Cdndnga filveftris tertia five latifolia, folia 

 -■*•—■- -" J mdsris accedentia , fubtus nemoe 



bladeren zyn mede van ongelyke grootte , van zes tot ne- 

 gen duimen lank, twee en een balf, en 3. ditobireed. De 

 bloemen komen h'ebter de bladeren voort , met bosjens by 

 malkander , zo wel aan de ryskens als aan de takskens , 

 gemaakt van 6. bladeren , veel korter dan de tamme , te 

 weten, niet boven een balven vinger lank, en ieder ftaat 

 een drieboekig plat voetje, en 't zelve op eenJangefteel. 

 j ftaan rondom een beuveltje , gemaakt van ftompe 

 ftyltjes, en in de rhidden van "t zelve ziet men een korre- 



knopje, als een ft 



fteel 



ifval 



voornoemde dikke middelfte knopj 



waar 



tiger, en 't 

 in 13. en 14 



werden, waar van men' een exempel in Europa aan de 

 roode Karffen ziet , waar aan zomtyds vier en zeven by 

 malkander zitten op een fteel, ieder vrucbt is in de groot- 

 te van eenjonge Hazelnoot, onder een weeke Jc'baaT ver- 

 bergende veele dunne platte zaadeh als febubben , enfterk 

 "van reuk. 





i; 



ampaccce 



quatuor 



lores raeemofl dependent plu'rimi , nbn' in rachidi- 



t f e d m ramis,- qui ex fey petalis conrtrufti funt 



brevioribus quam in prcecedehte , quorum triaexterio- 



bus 



P 



infidcnt , qute in centro capitulum continent u 

 antecedents. Hie' apex feu £ermen multo majus eft, 

 ex quo viginti vel viginti quinque fru&us excrefcunt, 

 brevibus infidentes pedunculis arfte adunati , fed non 



nitudinem habent perfeftae 



Avellanae , primo albentes , dein rubentes , ac 



demum 



\ 



3. Cananga filveftris tertia five latifolia , beeft bla- 

 deren met die van Tsjampacca naarder overeenkomende , 

 teweten, tan oridercn wolacbtig, docb veel grootter 9 en 

 van vooren fonder, 8. duimen lank, 4. breed. 



De bloemen bangen in trosjens by malkander, niet aan 

 de ryskens , maar aan de takken , gemaakt van 6. blaadjes 

 *uoai korter dan de voorige, waar van de drie buitenjle in 

 een Triangel Jlaan, en de 3. binnenfie op een beuveltje 

 verbergende een knop gelyk de voorige. Dit beuveltje, 

 word veel grooter , waar uit 20. en 25.^ vrucbten waf- 



feben op 



p&fettie. Deze zj\ 



Hazenoot, eerjl 



daar na root, ten 



laajien blinkent-ftoatt. Onder een weeke Jlymerige jcbaal 







vcr- 



1 » 





1 









