

«l 



\ 





• 



HERBARII AMBOINENSIS Liber III. cap. XXI. 



200 



Anni tempos. Ejus tempus florendi incercum eft, 

 toco enim anno flores fruccusque p'roferc, quielcit 

 autem aliquando per aliquoc menfes : Flos ejus mulco 

 eratiorem fundic odorem iereno ac claro aere quam 

 pluviofo , quum mulco fit fortior,fed & fimul gravior 



odor. Colicur haec arbor circa aedes & arva, 



bloemen en vrucbten t gebeele 

 fsds eenize maanden tot een pauze 



yfoen is onzeeker, want by draagt 



De 



I Jlerker 



ejus 



led non in hortis prope olera 

 bufculas , quae ex ieminibus ' 

 devoraverunc & rejecerunc. 



propagatur per ar- 

 fropullulant, quae aves 

 !uxuriofe excrcfcit , fed 



fcbo 



maarfwaar van reuk is7 Men 

 ent de buizen en erven 3 docbjuift 

 'e Moeskruiden , en by werd voort- 



Fogel 



plant] es> voortgekomen uit de korrels, die 



en weer uitgegeeven bebben. Hy 



non magnam adcingic ienectucem, acque tandem an- fcbiet weelarig op 



komt 



guftam & irregularem- concrahic comam. In juniore 

 aucem secace hsec ampucanda eft.ut humilis fit, ac iele 

 extenduc , faepiusque ruditcr craccanda eft , ejusque 



rami avellendi iunt,uc coma denfior fuccrefcac. 



In Ternata altera hujus occurrit varietas, quas t< 



ifatzoenlyk 



In 



ifbreeken 



l 5 



ruuw 



werd. 



ifbreeken 



beeft 



van' dit tamme ge- 



ma huic iimilis eft, fed ejus flores funt minores, cro- ft 



cei icidem, acque odorati. 



. J 



varians 



func, 1 



LUilUl OCtW^lU-t-l* i^pwutwi fcww f''.,"J, .7 



arbor enim ejusque flores vulgari fimiles 



zyn kleinder , 00k boog-geel , en we'lriekender. 

 Nog beeft men op Java een Tsjampacca , in coleur 

 rfobillende , want den boom en bloemen zyn de gemeene 



upacca 



ac 



nsoel gelyk 

 Jlapp 



% 



en van een. 



beeft men op 

 aan bladeren en bloemen de 



tanquam altquid rarum oftendicur. 



Tertia infuper ac peregrina {pedes in Java reperi- 

 tur uc & Baleya , quae alba cognominata eft , fohatu- 

 ia ac floribus vulgari iimilis , fed flos minor eft , colo- 

 ns albi , ac jucundioris odoris quam vulgaris , nullibi 

 occurrit ni(i in hortis Magnacum ob fingularem ejus -, - .-„ 



formam , gracumque odorem , diftin^uenda aucem eft wegens bare gedaante en goede reuk , en zy is te wider- 

 a fubfequenti Amboinenfi alba, qua? filveftris habe- fcbeiden van de volgende vimboinjcbe witte, aiemenvoor 



Vulgaris radices func excerne rubences, M fa- wild acbt. De wortel van de gemeene is van bmten root- 



zelden gevonden in % wild , en tot een rariteit vertoont. 



Nog een derde vreemde ' ^ 



Baley, bygenaamt de witte 



gemeene gelyk ,behalven dat de bloem wat kleinder is , aan 

 verwe gants wit > en aangenamer van reuk dan de geme- 



ne mm vindve nerrens aan in boven van zroote Heeren* 



poris amari, qualis & eft trunci cortex , nullos autem 

 format f ructus nili in feneclutc. 



i 

 Nomen. Lztine Sampacca. Malaice Tsjampacca , quod 



en bitter van fmaak , gelyk ook de JcborJJi 



Po 



ripe & Cambang 



Cbamp 



j 



jiams , en by formeert geene vrucbten 3 dan eerjl 

 de geworden. 

 Naam. In 't Latyn Sampacca. Op 



K 



odoratum , lie quoque Portugalli Indici hunc floreni 

 Indoftano vocabulo Fula Cbampacca, Belgae autem m 

 Batavia Oranje-Uoep 

 colore & ufu florum. 



pacca 

 op J 



febry 



raal een welriekende bloeme beduit , en zo noemenze de In* 



Tsjampacca. 



Eydj n ' 



Ternacenfibus quoque dicicur 

 Macailarenfibus Tsjampagga & Bonga 



diaanfebe P01 

 Champacca , 

 ranje-bloeme , 

 1 eebruik. Op 



Hindojl 



op 



Hoere 



pattum & Copp 

 nenfibus Cubane. 

 Locus. Flores 

 in Malayenfibus 



omnes hafce infulas 



fed 



Ufi 



^ ^ ^ _ _ :a. OpMa- 



yen?ibu$"fsjampacca. ' Amboinenfibus Co- • coffers Tsjampagga en Bonga Eydja^ Op BaleysTsjam- 



Loehu- 



per totam Indiafti 



pacca. Op 



eele bloemen. 



is 



laacs. 



Op 



7ft 



.. 



proveniunt has arbores. 



me eft in de Maleytze Landen , Water- Lndien , en voorts 

 in alle deze Eilanden gemeen 9 nergens in f t wild> maar 



ifcben g ebav 



i 



Vft 



, meeft by bet jonge volk , zo Mannen als Vrowwen > 

 Maleytfcbe , Javaanze , en Maccajfaarze Vrouwen 



hooft 



„j„s. Eundem habenc ufum ac praecedens , pluri- 

 mum aucem apud juvenes cam mares quam feminas , 

 Malayenfes aucem , Javana? , & MacafTarenfes mulier- 

 culae hos maxime expetunt flores, quos crinibus in- 

 ne&unt , ubi elegantes hi crocci flores incer capillos 

 nigros ac fplendenccs mixci elegancem prasbenc ad- 

 fpeftum & ornamencum , quum vero hie modus plu- .. ^ ..„ 



rimum infticuicur a levibus mulieribus, ut viris pla- zulks alleenelyk doen , om de Mannen te bebagen , zobeb- 



ceant, hinc quidam ex noftro populo, licet praecipiti L — -*- — ■ — "">"- ™'+ — — *— ^ «~J»l. 



judicio, hos flores meretricum cognominarunc, non co- 



groote vriendinne van deze bloemen , op 

 lir te draagen * alwaar deze goud-geele 

 \ar fwart glimmend hair fraai uitft 

 gemeene 



en 



Hoe 



pud Malayenfes obtinere hunc morem. Maleytze moode is. 



Hifce eciam confpergunc cubicula,ciftas,& capfulas, 

 in quibus veftimenca fervanc, ac lincea,fed non diu- 

 tius quam per noclem ibi remanenc , quum muco- 

 fum brevi concrahanc odorem. Flores hi pracipui 



beft 



ift 

 dat bet een 



bedfteeden > kiften , en koffers , daar in zy J t linnen be- 

 war en ) docb men moetze niet boven een nagt daarinleg- 



yf zy krygen een vermuft 

 voornaamfte vercierzelen van feeft 



Voorts 



func inter ornamenca , quos adhibenc ad arcus feftivos jleeden op Bruiloften, en maaltyden, en zyjlaan fraai 

 & cubilia nupcialia , uc & con vivia, acque elegancem aan fnoeren — »— •_ j~+ » p^nrra 





dant confpeftum, ii amen to altigentur, ita ut unus 

 Bonga Manoor per fpithamse dillantiam neftatur fin- 

 gulii Sanrpaccse florious, 



Magno quoque in ufu flint in prseparatione odoratiB 



Minjac Boubou feu Minjac Mani, cujus baiis funt hi 



flores 5 ac fequenti componitur modo : Recipe ^flores 



% Sampaccce 9 Tanioni,. Omangce 9 Manoor is , vel limiles 



odoratos flores ac, folia 5 



home* 



J pan lank tujfcben ieder T 



quantum vjs , 

 in Calappiu vel alio quovis oleo , nullum fere fpi- 



macera hos jong, Cananga 



Zo zynze ook veel in 't gebruik , om bet welriekendt 

 injac Boubou 0/ Minjac Mani daar van temaken, 

 ar deze bloemen wel de principaalfte in zyn , en werd 

 aldas toebereid: Neemt bloemen van Tsjampacca Tan- 



»/ 



rante 



kende bloemen , en bladeren > zo veel gy *wilt , weektze in 



Calappus-Oly , of andere Oly > die met fterk riekt , en 



ni autem die novoS adde flores, quos dein abjice, ' fteltze drie a vier dagen in de beete Zon , doqb alle dagen 



deparatum vero oleum plarix 1 infunde patinse, in far- nieuwe bloemen nemende: Smyt daar na de bloemen weg y 



tagine dein carbonibus inpone., inlperge turn Ben- 

 zoin , Unguem Odoratum , vel Dupam Macaffarenfem > 

 huic fuperinpone alteram excavatam magis patinam 

 teu gabatam,* cui fumus adhaerere poteft, qui per o^ 

 leum tranfit, turn oleum magis infpiflatur & odorem 



Oh 



lak febotettje , JMt 



?ft op koolen , daar op ft 



)/ Macaffaarze Dupa , 'enftelpt 



ft> 



of dicpe fchootel 



bene obturatis vel cantharis wot dikacbtig , eft welriekent 3 



iter- 



j 



?J!ootepot 



jes 















