



ill Boek. XXI. Hooftft. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



W 



aflervatur: Hoc oleum quotidiano infervit ufui apud jet of kannetjes verwaren moet. 



2or 



mulieres Indicas , quod adhibent poft corporis vel ca- 

 pitis lavationem , quo 6c inungunt corpus ad gratum 

 ipfi conciliandum odorem. 



fes of kannetjes verwaren moet, Dezen Oly iseen dage- 

 lyks gebruik by de Indiaanjcbe Vrouwen, zo ingeboor/ie, 

 als mixtyffen , naar bet wajfen van het booft haair * en 

 zomtyds Jmeeren ze ook bet lyf daar mede , om een goeden 

 reuk te hebbeh.'' 



. Mulieres Baleyenfes hos conterunt flores cum Ca- De Baleyfcbe Vrouwen vryven deze in de voorgaande 



nansae floribus in Calappae oleo, cui admifcent Cur- Cananga- bloemen , gebeel onder Calappus Oly, daar by 



cumae fruftulum , quo corpus illiniunt magis per con- doende een Jiukje- Curcuma, waar mede zy bet lyf be- 



fuetudinem , quam ex utilitate, dicunt autem illud in- Jmeeren, meer uit gewoonte dan eenige nuttigbeid, zeg- 



fervire , ut varios ex corpore extrahant mofbos , fca- ~" J JJ " LlJ! " '""' 



"biem curent , ac cutfm glabram reddant , fed referunt 

 quail diabolos croceatos vel curcumatos. 



gende , dot bet dient om veelderbande ziekten uit bet lyf 

 te trekken , aiderlei fcburft te geneezen 9 en bet vel 

 glad U maken , boewelze als dan uitzien , als gezafraan- 

 de Dttivels. : - 



Obfervavi araneas maxime hofce expetere flores, * Ik hebbe ervaren, dot deSpinnen groote Lief 'bebber szyn 



van deze bloemen , want als ik eens dezelve op . een tat' el 



1^J~' -- *a«. „~J. 7~ „.. n ~. >-_ J-*-F..L '.. «. . J 



quum enim hos certo tempore menfae inponerem , ac 

 "me averterem , mox ingens Mq aranea illis jungebat, 

 fine dubio vires quasdam ex iis extrahens.a quo tern- 



leide, en My omkeerde 3 quam y er datelyk een groote Spinne- 

 kop, die zig daat op zette, buiten twyffel eenige kragten 



i)ore anxius fui hofce fldres cubili vel ejus toralibus daar uitzuigende, na welke tyd ik bekommertbengeweejl 

 — ' * foze bloemen op myn Jlaapgoed te dulden. ^ 



Tegens bet graveel mmt zeven bladerm van deze Tsjam- 

 petala ac nodum Curcuma nodofae , qua? conterantur pacca > en ten knoeft yan de knobbelacbtige Curcuma , 



mponere 

 Contra Nephricidem feptem hujus Sampaccas recipe 



/ 



lupra porphyritim cum pauxillo aquae , quam panno 

 trajice vel filtra. In hac exftirigue candentem teftatn, 



vryft bet met een weinig water op een Jleen , en fdeinji 

 bet door een lapje. Btufi daar in uit eenige Jlukken 



quam calefaftam epota : Iidem quoque flores urinae ar- van een pot, te vooren gloeyend gemaakt , en drinkt bet 

 dori conducunt & Gonorrh&a^ tam in viris quam fe- zo warm* Dezelffte bloemen dienen ook tegens de brand 



minis, fi feptem horum florum capitiilafumantur, ante- 



pts 



en druipert , zo van Mannen als Prouwen 9 als 



afzet. 



- ; 





': 





quarti fefe aperiant , quae ihcOque juniori Calappae nu- men zevtn knoppen van deze bloemen neemt^aerze openge- 

 ci, dein ebibe ejus aquam^ quae acre expellit pus. gam zyn, en kookt die in eenjonge Calappus > en daar 



* na bet zelve water drinkt* bet welk dejcberpt materie 



Cortex Djudjambo incoquitur , quod pu,erperis pofl: 

 partum propinant ad lochia pellendd. Lignum vetu- 

 ftorum truncorum circa cor fatis durum eft , per lon- 

 gitudinem ftriatum , leve , nee riirtas agerts , Unde ap- 

 tUm eft ad fiftulas fclopeti ex hoc formandas. ' 



In Hort. Mai Fig. 19. Part, l.pdg.31. Malabarico 





- * 



9 



vocabulo dicitur Cbampaccan , ac Brachmanis Cbampo 



fed ejus Folia ibi latiora defcribuntur , quam in Am- 

 lioinenfi obfervantur , nifi junioris arboris defcriptio fit 

 fbrmata: Medicinales ejus vires in ifto hOrto funt fub- 

 fequentes , radices cum cortice ficcatae , contritae , ac 

 cum fpiflb ladle mixtae Apoftemata maturant & ape- 

 riunt , i\ emplaftri forma ipfis inponantur. Radicum 

 cortex ficcus in a*qua contritus , ac propinatus men- 

 llrua provocat muiierum , ac lochia expellit , fi larga 

 bibatur copia , Cbntriti ejus flores oleo Calappae in- 

 cofti fedant Cephahlgiam & Ophthalmlam ex ai'dore 

 ortas, ut & podagras dolorerri, iS pars affe&a illinia- 

 tur. Idem quoque praeftat Oleum; in quo per qua- 

 draginta dies flores mfufi ac macerati fiiere. Oleum 

 ex ofliculis ejus expreflTuni flatulentiam abdomihis ex- 

 pellit externe illinitum : Flores hi deftillati odoratam 

 exhibent aquam , quae propinatur contra Leypothy- 

 miam , & ad corroborandum cor. 





De fcborjfe tverd onder andere Djudjambo gemengt , 

 om de Kradm-vrouwen naar bet bar en in te geven , om de 

 nagebootte uittedryven. Het bout aan de oudeftammen. 

 omtrent bet bert is redelyk bard j in de lengte gejtreept , 

 Up , en niet febeurende % ddarom bequaam , om laden tot 

 Roers en Musquetten van te maken. 

 "- In Hort. Malab. fig. 10. Part. 1. pag.31, nverd by in 

 H Malabdars genaamt Champaccan , in 't Bramnees 

 Champb. Docb zyne bladerenvoerden breeder befcbreven f 

 dan ky aan 't Amboinfcbe gezien werden , of by moetz* 

 van eenjonge boom gebad bebben. De Medicinale hag- 

 ten in gemelde Hortus zyn deze. De voortelen met bare 

 fcborjfe zedroogt , genvreven , en met dikke melk gemengt 

 doet de Apojlemen opbreeken , pleiJtergewys t daaropgelegt. 

 De gedroogde fcborjfe der wortelen in water gewreeven , 

 en gtdronfan , verwekt de maandftonden by de f^rouwen f 

 en dryft de geboortens uit , als men wat rykelyk daar van 

 drinkt. De gevrevene bloeme , in Calappus-Oly gekookt, 

 Jlilt de booft -pyn, en weedom der oogen uit verbitbeid; 

 verzagten ook de pyn des podagraas , als men daar mede 

 fmeeft. Het zelfde doet ook den Oly s daar deze bloemen 

 veettig dagen ingeweekt zyn. Den Oly uit de kernen 

 uitgeperfl , verdryft de opgeblazentbeid des lyfs van win- 

 den , van buiten opgefmeert. De bloemen gedifteleert ge- 

 ven een welriehend water > 't welk men drinkt tegens de 

 flaaute , enom't bert te verfierken. 







• *•• 



o 



T 



G G 



* ♦ 



G 





Tabult Scxagefim* Septima 



9 



1 



Van de i.even-en-x*fligfle PL 





\ 



Qua ramttm exhibet Sampacca vulgarity ubi Utti A* /< 



feparotum 





fruftvmp 



» * 



C. Ofjkuld fbmnaha 





Dewclke vertoont een Tak van de gemeene Sampat 



wa.ar Lett. A. deszelfs bloem afgezondert vertoont.] 



B* Deszelfs vrucbt. 



C C. De Zaadkorreb. 



al- 



• 



- 



o 



A 



O 



M 



f 



K 



arboris 



1* 



Synonym* in Thefturo Zeyl 

 pal'lu ad arborem proceram Hapugbahamft yl. diftam 

 Vribus oblongis , luteis , odoratis , Cbampacca Malabans , Tarn 

 fS Lufitanis Hm«. Muf Zeyl fag. « 4 - eftque Tsjarapacca 

 Indorum . five arbor Uvifera Indica , foliis Laun Arnenon* 

 Breyn. ProaV. r. fag. tot. & Uvifera arbor Onenta « ft£o 

 J Herm. Par. Bat. Pr. p. 385. reliqua vide in Tbef. 



1. 1. 85 in Ray. bifi.pl. pag. 



tow, 



Dendrol. p. 11. & A 



boris defaibitur a Vm 



ampaccae ar* 



f 





WtcMBtiA hoc genus vocatnr aUjjw i 

 j». j ) 7. ubi ejus notus vide charaaenftica* 



I 



Tom* II* 



Char, pi gen* 



Van deze Boom heb ik verfcheide benamingen gegeven in 

 myn Jhef Zeyl. pag: 3 1 . die in Utrmant Muf. Zeyl. pag. 64. 

 genaamt wert een groote Boom Hapugbaba op Ceylon ge- 

 naamt , met lankwerpige geele en riekende bloemen , Cbam- 

 pacca by de Malabaren genaamt , en Pan Pule by de Porrugee- 

 zen ; en Is de Tiiampacca van de ludiane*. \ by Breymut in zyn 

 tweede Prodr.pag. 101. en de Oofl-Indifche Druyf-dragende 

 Boom met lankwerpige blaaden van Herman in zyn Par. Ba^ 

 Pr. pag. 38 5 . het ovefige hier van zie in de Tbef. Zeyl. op 

 de aangehaalde plaats , en by Ray in zyn hi/lor. der plant, p. 

 i6Ai. en in het derde deel Dendr. p. 77. als mede indeA- 

 pend. P. 83. onder de naam van Tijaynpacca-Boom , wert nr 



by Valent. p, 114. befchreven. . 



MicMatiA werd dit geflagt genaamt van Lmnant in zyU 

 Cbara#. der plaxten tb. 3 j 7* > *lwaar men deszelfi kentekens 



CAPUT 



ziet 



• - 



Cc 



XXII. 





# 



\. 









