I 





III Boek. XXIV. Hooftfl. A M B O I N S C II E K R U Y D B O E K. 



fimile 



rit cor, quod externe alba textura obduftum eil, wi- 

 de & rudioribus operibus mechanicis melius infervit 

 quam rubrum. 



207 



en dierbalven tot grof boutwerk beqmamer dan '* m- 







1 



fpecies hanc 



r • -4 



tatem, quod ex vulnerato cortice , prafertim ramo- 

 ium, ac ubi is glaber eft, tenuem ac lajte rubentem 

 exftillent fuccum , qui mox in obfcure rubens ac mol- 



fcbappen , <to i«t <fc g«^e /ctotfe , inzonderbeid mn 



leconcrefcit gummi, inftar fpifli fanguinis vel opaci befterft 



f daarze glad is, een dun en ligt-rood zap 

 diejtrans m een donker , rood, en <tveek Goto 



Haec 



geft 



yf 



fi 



medeeen zodanige weeldrige en groejende aardjl 



Als 



tangant, progerminent , fed etiam magna trunci feg 



fi in ulvis oroiefta " 



tnenta 



fint 



ramos , ut intra annum virgukum efforment , unde & 

 apti funt hi rami ad hortorum fepes , hoc autem mali 



maken 



uavmei aueen aue de takken , zoze de aarde 

 iPwajlJen , maar 00k gebeele moot en van den flam, 

 Bojcb blyven leggen, fcbieten aan alle kanten 

 He takken op , datze binnen 't .iaar een limit 



een Jl 

 thuinftokken zeer bequa 



formicas 



rumque al- Bocb bebhen deze ftylen 00k die font , alsze in de aarde 





Menfibus 



/ 



-& Septembri , quum rubra inprimis fpecies tot flori- 

 bus onufta eft , ut tota arbor e longinquo unicum 

 referat luteum florem, gratumque uri_;^„_ ."„!._ 



dorem : Fru&us maturefcunt a Februario usque in 

 Aprilem. 



Nomen. Prima fpecies Latine vocatur Lingoum Ru- 

 rum, generate autem nomen Malayenfe eftAnxana 



Angfela 



vulgatifiimum 



vero ac maxime notum nomen eft Lingoo & Lingoa , 

 ac particulate prima? fpeciei Lingoa M " '" 

 Bonga , guum haec rubra fpecies plurim< 



res , am aucem Lingoa tsonga 



mollem , quae ad oras rubra e 



tur Lingo. Macaflarenfibus Patttn 



gnmam vocant i 

 . Ternatenfib 



Amboinenfibus 



vocant 



Nala kiri a rubro colore fimili avi Kiry ; Ma 

 bus Noeri feu Loeri. Boegenfes populi illam 

 Tsjendana , ex ignorantfa cum Sandalo illud cOnfun- 

 dentes ob communem forte horum lignorum odorem, 



Macaflarenfes omne Lingoum Tsjamp 

 cunt,ob gratum ac rofaceum odorem.; In Bim 



tur Narra ; in Timora Sana & Na* 



Altera fpecies dicitur Lingoum molle. Malaice 



'55 



* - 



P\ 



Nala Upp 



? 



& 



g 



\l & Lingo-Paramp 

 Nala Uppal , idem i 



Gabbce 



rugomm fit inftar fungofas Gabba 

 poliri poflit. 

 Locus. Omnes Amboinenfes infulae fa 





praeterea 



levioribiis, in locis declivioribus etiam melius crefcit, ut 



bus 



pedes, quam 



Notum por 



per totam aquofam Indiam a Malacca , 

 Javam, Macaflaram usque in Moluccbs; juxi 

 tionem Sinenfium in Auftrali Sinas parte quoque 

 reret , ibidemque vocaretur Tjcbet Zntt. v 

 Ufusi Ambo haec ligna magnO in ufu funt a 



op 



fc> 



trabes, & afleres formantur ? certo tamen difcrimine; 

 Rubrum enim lignum eft fatis folidum , fed non ma- 

 gna exhibet Tegmenta , ob fungofum ac excavatum 

 ejus cor, unde & plurimum ad ciftas^forium faftigia, 

 aiiaque fcriniaria expetitur opera. i 



Ex alba & pallida fpecie afleres fatis ampli formari 

 fed , uti didtum 5 non bene poliri pofllint > fique 

 tradentur, ramenta faepe emittunt, unde & diffi- 

 cile dedolantur, femperque rugofae remanent maculae. 

 Si rubrum fit lsevigatum , poliendum eft rafura fua^ 

 aflulisque fortiter {)erfricandum , ac dein laneo pan- 

 no, fi cera primum leviter fuerit obduftum, deter- 

 gendum * unde diu rubrum fuum ac Corallinum fer- 

 vat colorem. Si vero tempore fiat nigricans vel ob- 

 fcure rubens, iterum fricandum eft rugofis Ampelii fo- 



1 



liis^ 



poliendum 





Citrin 



fp 



turn quoque eft. Ciftse, Capfula?, fimiliaque quam 

 diutifiime hunc redneDt odorem, fiocclufa ferventur, 

 ita ut pro Sandalo citnho haberetur hoc lignum. Om- 

 nia porro Lingoi ligna hanc habent proprietatem , fi 

 nempe aqua ac prsefertim ajjua marina ipfi adfundatur, 

 glaucum ftatim contrahit coiorem , puto aquam huric 

 ^dquirere colorem , non vero 1:' 



lintea , a fint madida , quum hoc adtingant lign , 



fimi- 



Jlaan, datze gemeenelyk witte Mieren & 



De bloeityd valt gemeenlyk in Augufius , en Seph 



fiby 



> 



jfiag 



den gebeelen boom van verre eengeele bloen 



yn aangenamereukwydverfpreid: Devrug 

 ryp van February tot in April* 



•- * 





Naam. De eerfie zoorte hiet in 't Latyn Lingoum 

 ibrum: Den generalen naam in't Maleyts fVAnxanaj 

 ivelk de Sineezen Angfela uitfpreeken, maar de re- 

 'enjte en meejl bekende naam i s Lingoo en Ling 

 iyzonder de eerfte zoorte Lingoa Mera. en Lin 



ga, om dat deze roode zoorte de meefte bit,*,,™ -«r«r«» 

 J - — - * ~f noemen Lingoa Bonga de eerjh 



nveeke geflt 



Lingo : C 



^ - 



MacaJTt 



Noeri of Loeri genaamt: De Boegifcbe 

 y t Tstendana« uit onwetenbeid m/t 't 



Op Ternaats 

 Op Amboins Nala kiri 

 Kiry: By de Maleyers 



zommige 



gelyk 



?, mijjcbien wegens den gemeenen r 

 Macaffaren al bet Lingoo Tsjampagga nomen, 

 wegens zyn goeden of bloemacbtigen reuk. Op Bima Nar- 

 ra, op Timor Sana en Na. 



De tweede zoorte biet Lingoum molle : Op Maleyts 

 Lingo Pun , en Gabba Gabba , en Lingo-Parampuan, 

 op Amboins Nala Uppar, en Nala Uppal, alle van een 

 bedufilenis , met zo zeer om dat bet week van bout , maar 

 om dat bet ruig is , als vooze Gabba Gabba < en ziz niet 

 glad laat werken. 



Plaats. In alle de Amboinfebe Eilanden is H redelyk 

 gemeen in alderlei BoJJcben , inzonderbeid die <wat ligt 

 zyn , bet wafi 00k liever in de laagte , of aan 't bangen 



op't booge en koude gebergte , daar men 

 Voorts is y t meejl door gebeel Wat en In* 





dien bekend, van Malacca aa?i 9 door 



Jl 



Macaffar, tot in de Moluccos. f Na J t zeggen der & 



ten , zoude y t ook in de Zuider deelen van Sina te vinden* 



en aldaar Tfchet Zutt genaamt zyn. 



harum infularum ligna numerentur, ex quibus poftes, fi 



ot gebruik to 

 deprincipaal 



ftylen , balken> en planken 



onderfcheid: want bet roode heeft wel vaft bout , maar 

 men kan geen dikke Jiukken daar van krygen, ivegens J t 

 a HJcbe en bolle bert y daaromjt meejl tot kiften, lyften. 



febrynwerk 



gejlagt kan men wel breedepl 



ken krygen 9 maar die (als gezegt) 

 werken, in "t bandelen zeer fplinterig , ende nioeyelyk 

 in s t fcbtiaven > altyd eenize ridge plekken beboudende. 

 Het roode zynde effen gefebaaft moet men polyften > met 

 zyn eigen zaagzelen krullenfterk vryvende, tn ten laas- 



lap, eerft wat wafeb zdgtjes over 't 



geftreeken, gewreeven, 



Al 



zyn 



bruin , of fwartacbtig geworden is> moet men f t weder 

 overwryven ?net de rulgge bladeren Ampelaas, en po- 

 lyften als vooren. 



In *t werken geven deze boutcn een licfiyken reuk > in- 

 zonderbeid bet tweede , J t welk geelacbtig en met rood ge- 

 viengt is. De Kiften , Comptoiren 9 en Laadjes bebouaen 

 dezen reuk zeer lang > alsze wel gejlooten gebouden wet- 

 den 9 zo dat menze voor geel Sandel-bout aanncmen zoude. 

 Alle de Lingoos zoorten bebben ook deze eigenfebap, dat 



water , inzonderbeid zout water daar cpgegoten 



eent 

 zynde 



bet water 



ftond Spaanfcb-grccn van verwe 



Ikzeg 



9 1 welk 



%tig zynde, daar aan raakt, mdi 



t 





/ 



\ 



