I 





208 



HERBARII AMBOINENSIS Liber UL cap.XXlV. 



quens Lingoo Batu efficit y 

 Mera. 



quod praefertim fubfe- inzonderbeid 't volgende Lingoo Batu doet , maar Lin- 

 non autem ita Lingoo - goo Mera 't minfte. 



eft ad 

 mum 



ligna rubrum 



maximum ; Lingoo vero 

 torum fepes ,. palos , fi- 



milesq— r , ^ , _ _ . 



que adhibentur , quod autem tali plantatur modo , ci 

 to ac laste fatis excrefcit , fed raro producit flores 

 donee in ingentem adoleverit arborem ; plantata haec 



* 4 



Zo is dan onder de drie zoorten van Lingoo bet roode 

 gejlagt tot werken wel 'tfcboonfte, Lingoo Gabba Gab- 

 ba 't gemeenjle, welriekenfte , en grootjie, en Lingoo 

 Batu 't durabelfte. Tot tbuin Jtaaken , of paggars bou- 

 ten 9 «W diergelyke Jlylen , die men bebben wil , dat zulken 

 uitftaan , is 'i over al gebruikelyk , docb 't geene alius 

 geplant werd, febiet wel baajiig op, maar men ziet bet 



tot dat bet een grooten boom ge- 



bloemen 



arbor nunquam fere fruttus profert , ramos tamen vidi worden is ; Vrucbten draagt bet geplante febier 



plan 



evenwel 



onuflos 



Jl oaken in Auguft 



\ 



produxerant , hoc autem femel tantum fit > dein autem 



quum 

 Malayenfes & Macaflarenfes 



arboris 



flores rpagno habenturin pretio , quos capillis inne- 

 Sunt, unde & haec arbor prope aedes plantatur 5 ejus- 



tember geplant wierden > zynde de bloeimaanden van de- 

 ze boom , dat dezelve vol bloemen Jlonden y eerze bladeren 

 badden y docb dat gefebiet maar eens 3 want daar na 

 bloeyenze niet meer > tot datze groot geworden zyn. 



By de Maleyers en Mac ajar en zynde bloemen in groote 

 agting > om in de bairen te dragen , waarom men de boo* 



aanqueekty en de bloemen opdepaf* 



que flores in foro venduntur. Arboris cortex aquae feropdemarkt verkoopt. Defcborffi 





incodlus multum adhibetur ad pultem Papeda 5 quae 

 per hunc indurefcit, & folidamadquiritfubflantiam. Si 

 aqua calcis hujua-ligni afferibus infpergatur, ilia fla- 

 vefcit* uti aqua marina glaucum adquirit colorem, 

 unde patetjfine dubio pigmenta quxdam ex hocprae- 

 parari pofle ligno , fi circa hanc rem experimentum 

 inftitueretur. Sub hifce arboribus plurimae fepe fof- 

 is aooarent ab apris excavatae , qui avide hujus radi- 



water gekookt , waar mede men de Pap 



daar door Jlyf en lym 



op deze planken komt , zo werd 



kunnen trekken 



r Spaanfcb-groen y 

 yffel eenige verwe 



Men 



dikwils onder deze boomenveele kuilen en groeven gemaakt 

 bet welk de wilde Verkens doen • die zreetiz zyn naar d 



> 



ces expetunt, ut & furculos. 

 Malayenfes, uti di&um ef 



ruberrima 



quibus 





• wortelen van dezen boom 3 als mede na dejongefebeuten. 

 . . De Maleyers , als gezegt , zoeken de roodjie ftukken , 

 die mooigeadert zyn , om baare kris-febeeden van te ma- 

 ken 3 dezelve redely k duur betalende , als de aderen maar 

 na bar en zin loopen > want zy tot diergelyke werken geen 

 m ^ _ m ander dan mooy geadert bout willen bebben : 't gemeene 



Amboinenlis & Hoeamohelenfis pinguiflima hujus ligni Volkje van Ambon en Hoeamobel gebruiken de vetfte jluk- 



vaginas formant , quae fatis caro emunt pretio , (i ve- 

 nae ex ipfofum fententia decurrant , huic enim operi 

 nil nifi elegantiffime venofum expetunt lignum rPlebs 



Laccce, cum quo plurimum convenit, taliaq 



Caj 



frufta 



ingoo 



haec 4 w 



ligno * quod nullum exhibet oleum, licet ejusdem fit 



coloris , hoc enim acrem ac vellicantem dat fumum 3 



& 





fae 



adhibendum eft, fed 

 fegmentis , quae cortici exuifto 



lambaco : Haec lignum dant fragile , fed pii 

 ac penetrantiflimi odoris, quern tamen, 

 aflTervata , fenfim amittunt: Corticis iftiu 

 gargarifetur, aphthas curat atque os depu 



at ruber fuccus , feu 



u fi fuerint 

 ecottum fi 

 at. Idem 



plaats van Agalbout ofO w 

 .met bet voelke 't meeji overeenkomt , en voeten zoodanige 

 Jlukjes zoo voel aan y t voitte , als aan 't roode Lingoo te 

 . vinden , als maar de boomen wel ter Zonne Jlaan : Deze 

 Jlukjes moet men zorgvuldig zuiveren van al 't mager bout, 

 daar geen Oly uitkomt 3 al is y t van dezelfde coleur 9 voant 

 dat geeft een feberp-bytende rook van zig,en men moet bet 



dan nog niet alleen gebruiken , maar met ander reukwerk 



vermengen. 



, In de buitenjle ftukken , die naaft de verbrande febaal 

 leggen , vind men zomtyds glimmende aderen , gelyk in 't 

 opregte Calambac: Dezelve zyn bros van bouts maar de 



fterkft 



lieffelykbeid 



lang vervoaart zynde 



ifkookzel 



baft gemaakt , en daar mede den mond gefpoelt , geneejt 



timum 



affumptus diarrhaeam 



poftes 



Op 



defpruw, en 



Het 





adhibetur, filvae exhibent,m quibus projeftum iacet, 

 cujus exterior cortex casteraque fiingofa fubftantia 



computruit 



rubra 



fiormantur, quae per decern annos in terra perdurant 

 Recentia Hujus folia ci 



**p of gom uit den flam vloeyende 3 dewelke ook 

 t lyfs genuttigt , geneejt den buik-loop : *t bejte bout* 

 n tot Jlylen en timmerwerk wil gebruiken, is 9 tge- 

 ; in de Bojfcben vind van zelfs omgevallen , en waar 

 buiienftefpint of witte bout af 



/ 



gejlagte , waar van Jlylen gemaakt 



falis con tr ita . 

 eorum fuccus Curat Lap 



ru 

 rugola lit, parvis pultulis vanegata^ ac pruri 



ac per linteum cnbratus 



par Gaiam, quod cutis malum eft grave 



Diverfcb 



j oar en 



ift 



tu infeftata , qui tamen minor eft quara in Herp 

 feu Koecurap. 



Tenera ejus folia parum mahibus tradtata , donee 

 flaccefcarit^ ulceribus inponuntijr ac furunculis 5 ut 

 maturefcant: Eadem quoque folia cum fruflo carbo- 



ruig 



by de Herpes of Koecurap 



en 



r, 



rant 



gniti contrita ac fronti illinita, Cephalalgia 

 ex ardore ortam. 



De jonge bladeren een weinig met de banden gebandelt 

 tot datze flap werdenjegt men op defweeren en bloetvin- 

 nen, om die te doen rypen : Dezelfde bladeren 3 met eenjlukje 



gewreeven, en op 





In Combello litore truncum rubri Lingoi inveni a- 

 det> vicinum mari , ut continuo maris aeftu per aquam 

 irroretur, quirique circiter pedes aftum,* cujus radices 

 terras quodammodo infixas erant, fed cortice penitus 

 denudatus erat, externe cinereus plcrumque , interne 

 ye'ro rubens. Hujus varia adquifivi frufta , elegantes- 

 que aflerculos, quorum quidam penitus rubri efarit, 

 alii l.aete rubentis feu rutilantis cbioris , omnes vero 

 eleganter venoli & folidi, adeoque pin^ues,acfi fru- 

 fta efiTent indurata? cerac, alia autem ejus fegmenta, 

 qua? .magis ad terram fita erant, nee ab aqua marina 

 confperla ^ ab albis arrofa erant formicis. Ex alis 



komt 



gefmeert, geneezen de booft-pyn 



■ 



Op den fir and van Combello beb ik een fiomp van ee 

 )de Lingoo gevonden 9 zo digt'op een jt eenige fir and 

 t by gedurig by boog water van de Zee gefpoelt wierde : 

 \trent vyfvoeten boog, met zyn wortelen nog eenigzints 

 de grond jlaande , van zyn feborffe gantfeb berooft , en 



b uit en graauw befi 



maar binnen doorgaans 



L 



►5 



fi nondum adulcae fint 



poteft 



Hier van beb ik verfcheide Jlukjes enfeboonept 

 jes bekomen, zommige gebeet rood, zommige licbt-rood, 

 en vuurvervoig , dog alle feboon geadert , majfyf, en zo 

 vet , als of 't ftukken van eenig verbart voafeb war en 9 

 dog veele ftukken , die wat landwaarts ftonden , en van *t 

 Zeevoater niet befpoelt voierden , war en van de witte mk' 

 ren doorwreeten. Uit de vlekken van 't witte Lingoo, 



ZQ 





1 





