



! 







■ 









' 



V. 







Ill Boek.. XXIV. Hooftfl. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



poteft, quumipfarum lignum fit nimis molle, quod 

 eciam inftar pellicular ad craflkiem trium digitorum 

 totum ambit truncum , internum vero lignum opacum 

 femper habet cdlorem. Rubri ligni partes ore mafti- 



gratum 







rem Caju Locccb smulanteiti^ wide decegitur iterum en Jpeceryacbtigen renk en Imaak 



209 



20 ze niet ter deegen oud zyn , kan men hiets maken , dm 



m de <febe van drie vingers < <fc« gdwtoi yj aw Q77 ^ 



Sll *f nn ^? bo , ut altn J d honker van coleur.. Deftuk- 



*-~ J ~* 'mond gekdauwt geven een liejiyken 



magna r r 



bpr, altera flagellofus frutex. Lingoum rubrum circa 

 Malaccam & Peram crefcens non ell concavum , fed 

 plerumque folidum , adeoque ibi latum , ut ex illo 

 afleres trium quatuorve pedum formari poflmt. Vul- 

 go non licitum eft illud casdere, fed tantum publica- 

 nis, qui focietatis mercatoribus illud vendunt , foli- 

 dasque detegunt & norunt arbores , fi fecuri illas al- 

 lidunt , nee fonitum percipiunt. Ternatenfes Lingoo 

 rubro utuntur loco Sandali rubri , praefertim ad dyfen- 



komende , waar uit men ?iogmaals befp 

 tujjcben deze beide boomen een maagjebap zy , 

 eerie een boom, en y t ander een bojcb-toww is. 

 Lingoo omtrent Malacca en Pera nnibmj* }<• 



boewelr y t 

 \t Roode 



maar meeft majjyf, en aldaar zo breed , dat men planken 

 van drie a vier voeten breed , daar van kan krygen. Be 

 «■,—„„— ~ u .. niet - Ka pp en maaralleende pagters, 



en van de E. Compaghie verkoopen. 



man 



Koopl 



V 



effe&um 



quod bonum hoc 



ijfyve booinen ; 



ve niet hoi klinken. De 



enjlaan, en d 



ebruiken f t roode Lingoo., in plaats 



Hujus arboris fuccus in planas deftillans patinas ad 



by 



loop tejlelp 



+ - 



folem „ . _,_ r o p 



formam ac fpeciem refert , minima vero ejus fruftula 

 pellucida funt inftar Robini , qualia plerumque in Java 

 formanturj ubi ha? arbores non ita frequentes funt 

 quam in Amboina. Gummi hoc vehementem habet 

 adftfi&ionem , fimulque detergit, parvum enim ejus 

 fruftum ore aflumptum illud contranit inftar Aluminis, 

 detergitque adeo pure ac Acacia vel Catechu. 



tjes 



zap uit deze boomen lopende , en in vlakke febootel 



werdende als van gedroogt bloet 



of 



fi 



J 



fit 



In Orientali Timorae parte in Provincia Ademantutu. 

 :rtum crefcit rubrum Lrngawm , quod ab Amboinenu 



nifi quod ejus lignum ad alas & in nodis 



ns , plurimis conftans intricatis venis, 



je inpofitum pinguedinem fundit ejusdem 



Amboirienfe. in'Timora Naa feu Sanaa 



bonibusq 



petunt 



Macaffarenfes 

 mpag 



y ex quo 



doet , daar deze boomen zo overvloedig niet zyn , als op Am- 

 boina. Dit Gom beeft een geixeldi^e zamentr ekking , met 

 een abfierjie, want een kleinjlukje in de mond genomen, 

 trekt dezelve zo te zamen, als eenig Aluin, en vaagt zo 

 zuiver af als eenig Acacia of Catsjoe. 



Op 't Oofierdeel van Timor , in de Provincie Ademan- 

 tutu , waft een zoorte rood Lingoo , niet s van de Am- 



ut bet bout aan de vler* 



ww uc quuflen ligt-rood is , met vele en verwerde ade • 



i op de koolen eenige vettigbeid van vggevendg , van 



dezelfjie reuk, als bet Amboinfcbe 5 op Timor Naa of 



Mac off t 



boinfebe verfcbillende 



ten 



San&a genaamt, dit bout zoeke 

 noemen r l Tsjampaga Babyan 5 omfeboone kris-ft 

 daar van te maken , die bare goede reuk van binnen lang 

 bebouden, docb zy nemen 9 t van de voortelen, en niet van 

 de vlerken , 00k is 9 t dikwils van buiten rood , van binnen 

 bleek of geelacbtig. Het zoude geen wonder zyn > dat men 

 dit rood Lingoo voor rood Sandel aanzag, dewyl 'tjuijl 



_ , A m vanTinwrkomt 9 entotnogtoeo?2bekentisgeweeJl 9 voat 



atque hattenus ignotmn fuerit 5 qu^nam fit arbor 5 9 t voor een boom zy, tot dat ik 9 t zelve met onze Amboin- 



elegantes formant telorum vaginas, quas per longum 

 fervant tempus gratum odorem ? hoc autem ex radi- 

 cibus colligitur, non vero ex alis, fepe etiam exter- 

 ne rubet , interne pallidum eft vel flavefceris : Non 

 mirum eflet 5 fi hoc rubrum Lingoum pro Sandalo 

 rubro haberetur , quum ex Timora etiam adferatur. 



donee illam 

 bore , atque comperirem , «qu( 

 exhibere frufta Linsjoi arbores 

 & Amboinenfes ac Timorenfes. 



boinenfi 



febe verge 



pinguia Jiukken aan oude Lingoo boomen op 



fib 



Hoc 



Nana 



bout feboon-rood op Bimage 



?fcbe 



quod di 



ligno, fed nihil aliiid efle comperio, nifi Lingoum ru 



brum. 



& caofulas, plurimis conftantes 



Bimanenfes ex hoc elegantes fabricant ciftas 



^ 



r boutgpacbt 

 rood Lingoo 



uhken 



ui exillis 

 afta ele- 



eleganter venofa Macaflarenfibus vendunt 5 

 elegantes formant vaginas. Optima autem 

 gantiffime venofa circa craffas reperiuntur radices, quo- 

 rum alferes vidi ultra fex pedes longos , , tres cum di- 



* ** 



gevlavit zyn 

 van ik plan, 



verkopenze aan de Macajfaren , om kris-febe- 



te maken. De befie Jiukken , die op 't mooifl 



) vind men omtrent de dikke ivortelen , <waar 



midio latos 9 qus plerumque elegantiitimis flammis vlarnmen 

 variegata funt, quae tancjuam rara adfervantur. ^ > 

 Veteres Romanos itidem quam maxime expetiifle 



i 



eed , doorgaans met feboone wervels 

 die men voor groote rariteiten bond 



Dat de oude Romeinen 00k zeer verzot zyn geweejl op 

 menfasTigrinas,Pantherinas>& Apiatas,conftatexP/*- tafels vangemarmert of gevlamt bout, blykt uit Plinius 



cap 



lib. 13. cap. 15. daar by zegt, dat men uit dewortelen 



in monte Atlantis crefcentis , pretiofas tales menfas van den Ceder-boom (anders Oxycedrus en Tyja ge- 

 fuifle coriftrudlas , quas ex vario venarum decurfu naami) op den berg Atlas wajfebende , zodanige kojielyke 

 Tigrinas, Pantberinas > & Apiatas vocabant, qus vix 

 pedem in diametro & quatuor circiter pollices craflae 

 erant, atque a decern ad quindecim feltertias vendd- 

 bantur^ decern autem feftertia novendecim cum di- 



ar^enti aeaui valebant • feu trecen- 



onderibus 



tafel-bladen beeft gemaakt , dieze na verfebeidenheid der 

 aderen, vlarnmen, en plekken Tigrinas,- Pantherinas, 

 en Apiatas noemden , dewelkefcbaars een vOet in de diameter 

 bebbende, en omtrent vier duimen dik, voortien totvyf- 

 tien fejlertien verkogt wierden > uitmakende de tien fefler- 



ta ac duodecim ctim dimidio inperialia, talis autefli tia omtrent negentien en een half ponden zitver , of drie 



menfa fuppellex fuit Marci Tullii 

 InjunioribusLmgof arbufculis circinnata faepe 





bondert twaalf en een halve Ryxdaalder , zynde dit eene 

 geweejl van Marc. Tull. Ciceroos Ruisraad. 



Ik bebbe aan jongeYAngozs-boompjes zomtyds kleine ge- 



m folia, qax palliae virentibus obfefla erant tubercu- krulde bladeren gevonden , bezet met bleehgroene knobbe- 



lis & verrucis , externe herbaces fubftantis , in- 

 terne vero lignese , inque iis teredo parvus latebat, 

 qualis in galhs Quercus occurrit, qusdam vero ver- 

 rucas foliolo ornabantur , ac facillime feparari pote- 

 rant a pedunculis acfoliis, quibus adh^rebant. 



Dum , .uti fupra didum fuit, Lingoi fuccus m mn- 

 guinea frufta exficcari poteft • hinc multi ex noftra 



len en voratten y buiten kruidacbtig van 



>t-grc 

 fubjl 



antie, bin- 



nen boutacbtig, en daar in een ktein bard wormtje, 

 lyk men in de Gal-appels vind , zommige wratten badZen 

 een klein blaadje boven op, en zy war en ligt af te trekken 

 man de Jleelen en bladeren, daar aan zy bangen. 



Dewyl , als boven gezegt , bet zap van Lingoo tot bloed- 

 roode Jlukjes kan opgedroogt worden , zo zynder veele van 



natione in Batavia crediderunt, hunc verum efle San- onze Natie op Batavia bewoogen geworden tegeloven, dat 

 guinem Draconis, atque hanc arborem draconis arbo- dit bet opregte Sanguis Draconis zy, en dezen boom 00k 



futare 



quern errorem inutile duco 



Draaken-boom genaamt , welk abuis ik niet waardig agte 



Tom. II, 



EXPLI 



met veelen te wederleggen. 



Dd 



UYT- 





