





«* 



t 



III Boek. XXVI Hooftft. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 213 



projicit magna copia , atque quo usque id fieri poteft, dat zoo boog op bet Land , als ze kan , cAwaar die 

 ubi nuclei iiti fub herbis latentes in arbufculas excre- korls , die in de ruigte gefmeeten <worden , tot nieuwe 

 fcunt , unde & h» arbores ad filvarum oras Temper boompjes opfcbieten , en daar van daan komt bet , dat dee- 



ze boomen altyt in de rand van het bojcb ftaan. . 



Naam. /»'* Lam Bin tangorMaritim a. OpMaleyts 

 Bintangor Laut. Zommige noemen bem 00k Bonga Tan* 

 jong i een naam gemeen met den boom , boven Kapittel 1 7 



locantur. . . . _ jr .. 



Nomen. Latine Bintangor Mantima* Malaice 



gor Laut. Quidam 



eft cum arbore fupra capite 



defcripta, quum plerumque crefcat in montibus iftis befcbreven* om datze gemeenlyk ftaan aan de hoof den of 



ad mare litis , 



Malaienfes Tanjong 



Bel- 



voorgebergten 9 die in de Zee uitfteeken , die de Maleyers 



Moluccas inhabitants* ipfi nomen Caju Ma- Tanjong noemen. Onze Nederlanders , die in de Moluc- 



rea tribuerunt, 



I 



cos woonen, bebben bem den naam van Caju Marea ge 



„. Marea dicunt maris aeftum , feu talia litora , quae geven , den welken zy mijfcbien geleend bebben van de 

 Vicifiim maris itu & reditu inundantur , ubi & hae ar- Caftilianen , dewelke Marea noemen bet gety .van de Zee, 



bores 



Maleyenfibus 



Javanis dicitur Jampeloi 

 poelong & Tsjampelongy 



Terna- 



lfibus Fidacca , atque peculiariter ejus flos Copratsja, 



^ Carpuratsja , fruftus vero Tsjopelon. Macailarenu- „---.„ 



bra Punanga Boeg: Betau & Bitau. Amboinenlibus bloem in 't byzonder Copratsja en Carpuratsja , de vrucb- 



of zoodanige ftranden , die met beurten door Eb en Vloed 

 befpoelt warden , alwaar deeze boomen nieeft wajfcben* 



Op Javaans Jampelong , en Tsjankoc : Baleys Tsjam- 

 poelong en Tsjampelong , . met welken naam zy 00k by 

 de meefte Maleyers bekent is. Ternaats Fidacca , en de 



Hataur , Hataulo , & Hutaulo 



i 



Hattou 





Nota eft hasc arbor per totam Indiam 



infulis Moluccis 



fibus, tarn 



quae 



Jaiu ^..^les vel animalia frequentant: In Amboina 

 plurimum occurrit in faxofo litore Lanques & buh; 

 fn Cerama totus plani litoris traftus a Nailoyico litn- 

 mo usque ad Affa Hoedi , per aliquot milliana obfitus 

 eft vaftiffimis Caju Marea arboribus, plerumque quail 

 decumbentibus , comaque fua in aquam mclinantibus, 

 ita ut fub iis tanquam fub umbraculo ambulare quis 

 poflit , adeoque vegete crefcunt , ut lllarum folia ul- 



ten Tsjopelon- Op MacaJJers Punanga Boeg : Betau, en 

 Bitatr. Op Ambons Hataur 3 Hataulo ,« Hutaulo ,ook 

 Hattou-UL . 



Plaats. Hy is bekent door gantfcb water rlndien ^ in- 

 zonderbeidt veel in de Moluxe en Amboinfcbe Eilanden , 

 zoo wel op vlakke, alsfteyle ftranden, daar voeinig ge- 

 ivoel van menfcben en vee iSi In Amboina beeft men bem 

 meeft op de Jleenige Jlrand van Larique en Suli , op 

 Coram is de gebeele vlakke ftrand van bet NaJJaufcbe gat 

 aan, tot Affa Hoedi, eenige mylen lank, met zeerfware 

 Caju Maria-boomen bezet , meeft leggende , en met boar 

 booft aan bet water reykende , dat men daar door , ah m* 

 der Prieelen kan gaan , zoo voeeldrig in 'tgroeyen, dat< 

 de bladeren over een voet lang zyn. Men beeft bevonden> 



tra nedem loiW firit. Obfervatum fuit , aves aliquan- dat de Vogels zomtyds eenige korls in betgebergte brengen 



^Ut^C 



qua^litoribus"non iiiveniuiitur^neG not» funt.qui 

 ibi etiam faepe progerminant. Hinc quaedam tales ar- 

 bores occurrunt ill Bands »«rirm« altiore • ac torte 



tali modo ifta Soyaenfis ai — r --r^ 

 In Occidentalibus Indis plagis haec quoque now 



ook op Eilanden , op voiens ftranden zy onbekent zyn , en 

 komen aldaar Zomtyds op. Hier door vind then eenige 

 zoodanige boomen op bet booge Land in Banda , en mif* 

 fcbien is de voornoemde Soyaanfcbe boom ook zoo voortge* 



teelt. > . • , 



In de nvefielyke deelen van Indie n is by ook bekend 9 



Malabara, & Zeylana* ibique longo & fi- als in Malabaar, en op Ceylon, met een lange en bogtige 



ft am op ftrand leggende, en bet voorfte zyne kruinen op- 

 ligtende , datze buiten bet boater blyven , aldaar meede 

 veele en welriekende bloemen dragende, docb de bladereu 

 zullen ivat kleinder zyn y , dan aan de Amboinze. 



D'evjyl dan dezen loom op Ceilon ,en de naburige plaat- 



, by geval door de Zee mede op Corrnari' 

 uerden . zo men voor de waarbeid nxnlde 



nuofo trunco in litore decumbit , ac lupenorem trun- 

 ci ac coma? erigit partem , ita ut ab aqua marina non 

 adfpergatur i ibique plurimds & odoratos profert no- 

 res', ejus autem folia ibi funt minora quam in Am- 



boinenli. .. • ,, ; •. _ • Ls-i* ;« 



Dum itaque hsc arbor in Zeylana ac vicims in- 

 fulis eradicate ^ cafu per mare in Cormandelam trans- 

 vehi poteft, fi pro vero affumfire velimus,quae Por- 

 tugallici fcriptores y & inter alios Jaricus torn. 1^ libr. 

 2 cap. 17. rer. Indie: ,<ix antiqua Indorum tranflatio- 

 nenarrant, Apoftolum St. Thomam ad urbem Me- 

 liapourum feu St. Thoniae , qua? turn tempons duode- 

 cim milliaribus a mare diftabat, vaftam arborem cin- 

 ftura fua e litore ad urbem pertraxifle, ex quatotum 

 fuum facrarjilm coriftruxit , quod lignum Rex Sag* 

 mus antea adeo expetiverat in fuum ufum , fed omm 

 fui oopuli vi advehere non potuit, haud male ergo 

 concludi poffet , talem fuiffe arborem ; nullae enim 

 inVentes in litore crefcunt arbores , qua? mechamco 

 huic ufui infervire poffint. 



zen uitgeworteld 



bouden? bet gene de Portngeeze Scbryvers> en onder an" 

 derm Jaricus Tom. 1. Lib. 2. Cap. 17. Rer. Indie, uit 

 een oude Tradiiie der Inlanders verbalen , dot den dpof- 

 tel St. Thomas by de ftad Meliapour of St. Thome , die 

 doemaals puoaalf mylen van de Zee lag , een grooten boom 

 met zyn gor del van den Jlrand na de ftad zoude gejleept 

 hebben , ivaar uit de gebeelen Kapelle van bem gemaakt 

 zy, en welk bout den Koning Sagamustevoorenzagaarn 

 tot zyn eigeti bouw begeert badde 9 docb met alle zyn magt 

 niet optrekken konde , zo zoude men niet qualyk konnen, 

 gijfeni dat het een zodanigen boom tnoet geweejl zyn, 

 want geen groote boomen op ftrand ivajfen , die tot die fa- 





-> 





• 



* * 



Ufi 



Ouamdiu haec arbor crefcit, ejus. 



xft 



ores ac 



n. 



Gebruik. Zo lang als den boomftaat, beeft 



inferviunt 



expetuntur 



vrucbten 



bloemen 



bus, quae illos capillis fuis inneftunt, vel m ciftis ve- 

 ftimentis adponunt j ut gratum ipfis concilient odo- 

 rem florurn antherse ufui ir^'™ rnnducunt . atone 



Vrouvo-volk , die dezelve garen 



bet geele Zaat van 



adfervantur 



puerperis 







Petulantes 



pulv 



replent , ut gratum fpirent oddrem , aen autem faspius 

 ha?c exponenda font , quum craffos alioquin ac pingues 

 generent vermes. Hoc autem femen , gencrah no- 

 mine Sari <*^™ - rali diorfe eft natura? , quam lllud 



caufla haec faepe arbor a Ma 



ren dragen, of in bare kiften by de kleederen leggen , om 

 een goede reuk daar van te krygen , 

 binnen voerd verviard tot gebtuik inde Mcdicyne, om in 

 dranken te gebruiken ,voorde Vrouvcen , die uit bet kraam- 



bedde opftaan. ■■. . . J j < 



De dertele Koningen van Baley vullen bare booftpeulen 



daar mede , om dat bet van goeden reuk is , docb men. 



mnet™ zoititeds verlueten* anders gewint bet dikke en 



( *i welk men in 't eene- 



dan dat van N ag- 



witte 



iffari , quod ad fimilia adhibetur 



raal Sari noemt , ) beeter van natuur , 

 ga-Safi , bet welk men tot diergelyke^ gebreeken 



mv Apt hlaemen wille word " 



fuas plantatur, & loco Nagga-fc 



■ 



de Maleyers 



Macaffaren by bare buizen geplant 



patur. 



Ex 



modo 



fruftibus 



colligitur vario 



plaats van ^agga-Sari gebruikt 



Uit de rype vrucbten werd een Oly gebaalt 



ver- 



ticantur , interioresque nuclei in Sole exficcantur, 

 donee flavum exfudet oleum , hi dein contunduntur 

 vel conteruntur, inbrsque pilofae mponuntur ex L* 



febeide manieren , want nun /child vooreerft de buitenfte 

 bolfier af , de binnenfte korrels droogt men in de beete Zon, 

 tot dat daar de geele Oly uitfweete , dezelve ftampt of 

 vnft men als dan, doet bet in een bainge Jeeft ,van den 

 JJ — * Calap- 



Dd 3 



i 



