

' 



/ 



/ 



A 



III Boek. XXJI Hmft/L A M B O I N S C H E K R U Y D B O E K. 215 



corticis decoftum curat quoque mittum cruentum & 

 Gonorrhaeam. » 



Folia per nodtem in aqua pura macerata , hanc coe- 



van gedronken , waar na men de ftoppendi medicamen- 



ten apply eert, de Decoct ie van de JcborJTe eeneefi 00k bet 



Hoedpijjen , en Gonorrhaeam . 



De bladeren een nagt in vers water teleet eeven bet 



ruleo tingunt colore , uti Tabacum , quam frigi- zelve een blaauwacbtige coleur , als Tabak? enrnken bet 



dam reddunt, faac ocuh lavantur inflammati, vel fa- 



cies ipfa inmergitur patinae hac aqua repleis , quum 

 ardor exftinguatur leu extrahatur , ac vifum refocil- 

 lat, hinc & Chirurgi quidam in Banda haec deftilla- 



zeer koel, bier meaie wafi men de verbitte oogen, of »**♦» 

 dompelt bet aangezigt in eenfcboetel vol van dit water, 

 dit trekt de bitte uit , en ververfi bet gezigt , bierom beh- 



-,..., - - L n . „. be zommige Cbirurgyns in Banda deze bladeren gediftil- 



runt folia, lllaque aqua bonos praefbterunt effe&us leert, en met bet water insgelyks ookgoede effeften gedaan 



in ophthalmia. 



aan verbitte oogen. 



m In Java & Baleya primores hanc plantant arborem Op Java en Baley planten degroote Heerendezen boom 



circa aedes fuas , ut & in toortis , in qui bus fatis elegan- by bare buizen, 00k Lmdwaart in , daar by mow, regtgroeit 



ter erecto excrefeit trunco,fed arte & labore ita for- docb met moeiten daar toe gewend werd, den fiam regi 



matur , ab ilia parte amputando ramos , ad quam incli- boudende , en de takken aan die zyde afkortende , daar by 



nare tentat. 



overweegen wil. 



Ob elegantem ejus umbram plantatur, atque ob odo- Zy planten bem , oni zyn mooye fcbaduwe , om'de weU 



ratos flores , qui Nagaffari accedunt, uti & ob fru&us, riekende bloeme , die de Nagas Sari naaji komt, en om de 

 ex quibus candelas formant. ~ ' ' ...... 



vrucbten, waar uit zy kaarffen mdken. 

 Si arbor fit tenera, glabrum gerit corticem,incre- Jonk zynde beeft by een gladde Jcborffe , maar in den 



fcentibus vero annis rugofus eft ac finditur , uti in mderdom werd die ruig en geborften , gelyk aan bet Am- 



Amboinenfi , tumque lignum aptum eft ad afleres pro 

 ciftis & tabulis ex illo formandos. 

 Alter magicus ac fuperftitiofus ufus apud incolas 



boinfcbe, als dan is bet bout bequaam tot planken van 

 kifien en tafels. 



Nog ten anderen Magifcten of fuperjlitieufen gebruik 



Boeronenfes viget, quern tanquam fummum arcanum bebben de Inlanders meefi van Boero, dieze zeer gekeim 



nobis celant. Hujus enim arboris fruclus inplantant en voor oris verbor gen bouden. Want zy planten de vruclh 



cranio humano , quod plerumque recens ilium in fi- ten van dezen boom in een dootsbooft van een menfcb , dau 



nem detruncatur , hujus oculos effodiunt , illorumque ze tot dien eindt gemeenelyk vers afkappen , de oogen uit- 



loco orbitis inponunt iftos nucleos, quos pauca obte- 

 unt terra, ex quibus excrefeit arbor , cujus ufum 



graven , de voorjebreeve korrels in de plaats fieeken , en 

 Jlegts een weinig met aarde , latende daar nit een boom 

 groeyen , wiens gebruik zy aan bare hinders overladen. 



Uit de vrucbten van deze boom , makenze een Oly , dat 

 ze in een flesje aan t lyf dragen , 00* bet zelve daar me- 

 de beftryken , door wiens kragt z;y lieden alles raken kun- 

 nen, bet zy door werp-geweer , als febieten uit roersi. 

 Door welke kunfi onder anderen vermaart was 



beris fuis relinquunt. 



Ex hujus arboris frufribus Oleum conficiunt, quod 

 •in lagenula corpori appendent, quo & iftud illiniunt, 

 cujus vi cunclta valent percutere five per inftrumenta 

 jaculatoria , five per emiflaria ex fclopeto fimilibusve. 

 Hac arte inter -cseceros ^xcelluit Ginadi , fracer Seg 



Radja Roemaite in Boero, qui omnia quam certiffime broeder van den Seg Radja Roemaite op Boero, die wel 

 percutere poterat, & fimul inpenetrabilis erat noftro- a> qXUs wel een wyenfeboot bad, en vry was vooronze 

 rum globis, qui in ipfum emittebantur, quum anno kogels, die nabemgegoit wierden y als fry Anno 1G8& 

 1680. noftrates in Cajeli provocaret, non autem li- de onze in Cajely wtdaagde, maar nietvoor de beuls byl 

 ber erat a carnificis fecuri & vefti , quas ipfum fubfe- en koevoet*, die bem bet volgende jaar op 't Amboinfcbt 

 quenti anno in Amboinenfium catafta tangebant & Scbavot raakte. 

 porrigebanturj 



- ■ 



Relatio haec infervire potefi admonitioni noftrati- 

 bus , ut fi quempiam videant tali lagenula in collo 

 ornatum , indicio fit , plerumque talem effe propugna- 



tor em. 



Si lignum hoc fit glabrum ac perdolatum 



ze, 

 bait 

 zyn 



Dit verbaal hm dienen tot waarfebouwing boor de on- 



als zy diergelyke fiejjes met Oly iemand aan den 



s zien dragen , dewelke gemeenelyk voorvegters willen 



aqua 



Als bet bout glad en even gefebaaft is , zo moet men 't 



perfricandum eft , & pumice , qui per aliquod tempus febueren met water, en dat Hag van dryffieenen P dewelke een 

 m mari flu&uavit, unde & multo durior eft illo, qui tyd long in Zee bebben leggen dryven, en daar door veel 



ex terra colligitur circa aeftuantes montes , qui tales 



harder geworden zyn , dan die men van f t Land en omtrent 



In Rumfhii jipfendict haec fubjunguntur. 



Anno i<502 mihi mirum ligni fruftum delatum eift 



magna emittunt vi, qui dein in mari flucluantes re- de brandende bergen nemt, dewelke zodanige genoegzaam 

 periuntur. uitwerpen , en dan in Zee dryven. 



In de Appendix van Ruuiphius werd dit *er bygecUan. 



Anno 1(592. is my een wonderlyk Jluk bout van Cay 

 ex* Caybobbo, quod incolaj praedicabant radicem ef- bobbo gebragt, bet we.lk de Inlanders voorgaven de wor* 

 fe.Bintangor , quodque in mari fub aqua excreverat, tel van Bintangor te zyn, in Zee onder water gegroeit, 

 fed abruptum erat , & per mare diu flu&uaverat , inque docb afgebrdken , van de Zee lang gerolt , en op fir and ge- 

 ljtus projedtum erat , eleganter erat incifum , acfi fta- 

 tuaria arte eflet elaboratum, fubfequenti anno Bata- 

 viam miflum fuit, ac locatum in infula parva, Edam 

 difta, ubi junftum fuit Japanenfi folario Kobinff. D«. 

 Gubernatoris fenioris Joannis Campbuyfii, ubi manu- 

 brio fcalarum infervit. 



In Hort. Malab. part. 4. Fig* 38. Malabarice voca- 

 tur Punna & Punnaca , Belgice gegle Gom - Appels , 

 ubi ejus defcriptio cum noftra fatis convenit, excep- 

 to quod non indigitetur, arborem efTe maritimam feu 

 litoream , nee etiam opinari quis debet , verum fla- 

 vura Gummi ex hac provenire arbore , quod noftra 

 »atk> colligit ex alia penitus arbore , Carcapoili difta 



worpen , bet was zeer aardig uitgefneden , als of bet door 

 Beeldbouwers konfi gemaakt was , bet is in 't volgende 

 jaat naar Batavia gezonden , en geplaatft op bet Eilande- 

 ken Edam, aan bet Japanze Speelbuis van den Edeleu 

 Heer oud Generaal Johannes Camphuis , daar bet tot 

 een knop aan de trappe dient. 



In Hort. Malab. part. 4. Fig. 31. biet by in *t Ma- 

 labaars Punna en Punnaca , in 't Duits geele Gom-ap- 

 pets , met onze befebryving redelyk wel accorderende , &?- 

 balven dat men niet merken kan ,of't een fir and boom r* 

 00k moet men niet meenen, dat Vr regte geele Gom van 

 zen boom komt , bet welke onze Natie balen uit een ande- 

 ren boom Carca Poeli , en op Ceylon Cureas , waar over 



quae in Zeylana Cureas vocatur, de qua vide caput zie bet volgende een-en-veertigfie Hooftjluk. 



fubfequens quadragefimum primum . 







* 



/ 



• 



EXPLI 



LTT« 









