; 



III Boek. XXVII. Hooftfi. A M B O I N S C H E K R U Y D B O £ K. it 



tandem itidem friabile , ex craillori quafi arena con- 

 flatum, in medio vacua eft cavitas nucleo deftituta, 

 ab arbore decidens,&,fi per aliquod tempus in terra 

 prolapfus fuerit fructus, friabilis eft, quum primo li- 

 nofus fuerit, ac ficcus line ullo oleo vel -gummi, 

 We etiam non omnes vacui & nucleo deftituti 

 funt, fed quidam hoc repleti, qui arborem propa* 



t 



laatflen'ook bryzelh , en nit grover zand beftaande , in 

 de midden is een yaele bolligbeit zonder kern , van den boom 



afvallende , en een tyd lung op de aarde leggende , wor- 

 denze eerji bryzelig,van te vooren zynze boutacbtig , dog 

 droog, en zonder eenige olye ofgom, miflcbien zynze ook 

 niet alio ydel, maur eenige vol, die den boom voortplan- 

 ten. 



gant 



& 





obfcure viri- De boomen> die een lankwerpigc /pits en donker-groen 



dia gerunt, quae non rufFa feci viridiaexiiccantur, li- Had bebben 9 bet welke ook niet vaal of ros , maargroen- 



no conftant albo, quod, fi recens, gravillimum eft, acbtig opdroogt, bebben een wit bout, vers zynde zeer 



ed cito exficcatur ad oras,hoc habetreftasac breves fwaar, maar droogt ligt op. Aan de kanten beeft bet 



fibras, craffas, & quafi abruptas , oblique etiam inter- regte, docb korte aderen, grof en als afgebrooken, ook 



dum decurrentes, interna autem tenuiores funt & wat Jcbuins loopende , na binnen zynze fynder 9 enlopen 



magis intricate 



fi 



fplen- 



meer gekrult ; gepolyjl zynde , glimt bet als Satyn , bet 



det inftar ferici; lentum vero eft quam maxime ob is zeer taut wegens de lange draaden, zeer buigzaam 

 longitudinales fibras, & flexile , nee facile rimas agit / ~V " . M . 



vel frangitur, plurima autem ejus vis in longitudina- bejlaat in de langdrddige kanten > want bet binnenjlebmt 



is zter Mill 'wegem ac umge uruuuen* zeer uuigzaam * 



zonder te fcheuren of te breeken , maar zyn meejle kragt 



facil 



confiftit 



breekt ligter. 



fibris fimilis eft. f< 



d ex albo De andere zoorte is de voorige aan draden gelyk, maar 



magis ruffefcit, plurimisque conftat parxibus , quae bet trekt uit den witachtigen een weinig na den ligt-rbs- 



craifioribus repletcE funt venis , nee facile poliri po- zen> vol van ftukken grove aderen , en laat zig niet glad 



teft) craflae enim hse vense dolabris fefe opponentes werken, want de grove aderen tegens dejebaaf op jlaan- 



decidunt , & fulcos formant. H 



de , vezelen uit , en maken groeven. De bladeren van de* 



rius obtufe acuminata, & aliquando bifida func, ze zoorte bebben voor en een Jtompefpits ,zomtyd sin tw een 



inque oris deorfum finuofa; 



f P 



gekloven , en aan de kanten zynze nederwaarts wat ge- 



cie nullum obfervatur gummi, neque in foliis neque zoomt. Voorts van beide zoorten ziet men gene gomach- 

 in Cortice , & uno plerumque florent tempore cum : tigbeit, nog in bladeren. nog infeborjjen, en zybloeyen 



meejl op eenen tyd met de firand-Bititangor , 'men vindze 



Bintangor li to rali, feu maritima; nunquam autem in 



litore occurrunt, fed in denfis filvis tarn in montibus geehzints opftrand, maar in digte boffeben, zo in 9 tge- 



gnum 



No: 



illibus, quoque loca lunt licciora a 

 quibus crefcunt, quo melius lllarur 



Latine Bintangor Montana. Malaice 



l- 



XJtan 



s enim 





bergte , als in de valeyen , en boe droogere?ifleenachtiger 

 de plaats is , daarze wajfeben , boe beier menze boudt. 



Naam. In 9 t Latyn Bintangor Montana, in -t Ma~ 



leyts Bintangor Utan, en Jlegts Bintangor, want de 

 Maleyers bouden dit voor den regten eigentlyken Bintan- 

 gor, en den voorigen boom voor Champelong; op Am- 

 boins Hataul Lau-mun. 



Plaats. Men vind bem in al de Amboinfche Eilanden, 

 docb meejl op Boero , en bet Hitoeeze Land , of groot 

 Amboina. 

 Hujus arboris nil nifi re&us in ufum advoca- Gcbraik. Van deze boomen gebruikt men anders niet, 



anc pro vera habent Bintangor , & pnecedentem arbo- 

 ^m pro Cbampelong , Amboinice Hataul Lau-muri. 



Locus. In omnibus Amboinenfium 



Hitoenfi 



gna Amboina. 



tur truncus , fi recens fuerit , nee ultra crus craflus ad 

 teftorum fulcra , fi vero maiores funt , malis infervjunt 

 navigiorum minorum, fed oene attendendum eft, ne 

 h 



dan de regte Jlammen , alsze nogjonk zyn> en niet boven 



een been dik , tot fparren van dakwerk , maar grooter 



zynde , tot mafien en rbeen van Heine febeepen en jonken 9 



fed tantum docb men moet y er wel op paffen , dat men van titi bout 



in rotundam amputetur formam , plurima enim ejus aan debuitenkant met veelafneeme y maarflegt seen weinig 



##1 "^ * * " " "" befnoeyej dat bet rond werde, want zyn meejle kragt y 



als gezegt , bejlaat in de kanten. 



hi dc febeepen gezet zynde, moet men bet ook boven met; 



' 



VIS, 



diftum fuiu in exteriore confift 



Si navigiis inpofitum fuerit, fuprema ejus pars la- 

 mina plumbea obducenda eft, ut ab aquae pluvialis een Jluk loot of prefeming bekleeden , dat bet voor 'tinwa- 

 vi & putredine confervetur,fiita rite fitconfervatum, teren van den reegen bevryd blyve, dewelke bet van bin- 

 diu uiin efle poteft , & magnos ventorum ferre inpetus, nen li$t doet vergaan , dus verwaard zynde , kan bet lan- 

 ge in Zee duren, en wegens zyn jlyvigbeid groot gewelt 

 J van wind en mtjlaan. 



Het geene tot fparren dienen zal 9 moet men insgelyk 

 Jlegts fcbillen , en niets van bet bout afnemen, degefcbil- 



Quod 



eft 



itidem decorti- 



s 



dum, atque decorcicati trunci Soli exponendi funt , de ftammen in de Zonne Jlellen > datze ter degen uitdroo- 



ut exficcentur, & indurefcant, fi enim nimis recen- gen enfiyf werden, want anders te vers gebruikt in bet 



tes & virides tettis inponantur, incurvantur, quod & dakwerk wor denze krom, bet welk men ook by de voorige 



de pracedenti itidem obfervandum eft li^no, multi aanmerken moet, docb veele van ons volk op deze dingen 



' ' " -* niet lettende , bebben dit bout zonder fcbuld in een qua- 



i 



injuria infamarunt inmerito, nee ita durabile cite ac den naamgebragt, zo durabel niet te zyn, gelykmen voor- 



fuadetur^ 

 dum eft. Hoc autem lignum femper ad fii\ 



geeft , bet welk docb bare onwetenbeid te verwyten is. 

 Men moet dit bout altyd aan de bovenjle deelen van een 





domuum partes adhibendum eft , nunquam vero ad buis gebruiken, en geenzints totftylen, die in de aarde 

 ( poftes, quae terram tangunt, quum ibi facile ac bre- jlaan, want daarze dezelve raken, vergaanze in korten. 



vi putrefcat. 



Montana aliam feu tertiam habet fp 



tyd. 



Nog beeft den Berg-Bintangor een andere of derdezoor* 



magnitudine multum a prioribus difFerentem , eft enim te, aan groott'e veel van alle de voorige verfcbillende , 

 arbufcula tenuis , vix ultra pedemcrafla, refto tamen want bet blyft een dun rank boompje , niet boven een been 

 itidem trunco conftans, & flavefcente ac glabro cor- dik wordende, docb met een regte flam, en een bleek-ge- 



le efene feborffe. 



De takken ver deelen bun in lange en taye gerten : daar 

 aan Jlaan de bladeren zeer ydel , ook twee eh twee tegens 



dee. 



Huj 



hifce 



nati foliis accedunt, vel acumini minoris hafts, tres malkander. De bladeren gelyken die van Granatenwat 9 



pollices longa, minorem digitum lata, fenfim acumi- of defpitze van een kleine piek, drie duimen lank, een 



nata, firma, glabra, tenuibusque pertexta venis pa- L '~' ' * — J -»—*•*—'*•—*••** *-' -*~* — 



rallelis , inftar omnium Bintangorum. 



fru&usque 



• 



ipfc 



uffum 



Ejus 



T< 



Nomen, 



kleine vinger breed , allenkskens toegefpitft ,ftyf, glad , en 

 viet fyne evenwydige adertjes doorregen , gelyk alle Bin- 

 tangor. 

 De bloemen en vrucbten zyn my nog onhekent , om dat~ 



ze zelden gezien worden , gelyk bet boompje zelfs* Het 

 bout is taai, fiyf, en uit denwitten wat ros 4 



E e Naam. 



I 





V 





