



/ 





III Boek. XXVIII. Hooftji. A M B O I N S C H E K R U Y B B O E K. 2t0 



Malva 



nem ftriatis , quorum quodvis dimidia fua parte alee- de lengte geftreept, en elk febier met zya belft L'tallZ 



. De MoAh if geformeert, als de van Malva e« Heemft 

 *» '* gewwn , tf. weten kloks-gewys , wtf V vf „ roote Wa- 

 deren gemaakt , benesden ftyf , boven flap en rimpe!iz< in 



thoides nempe , ex quinque magnis conftans petalis , 

 infra firmis, fupra flaccidis & rugofis, per longitudi- 



nfi 



rum compleclitur, ita ut totus flos ex uno conftru- 

 ftus videatur petalo, non autem ita an 

 & apertus eft hujus flos quam in Malva, „ .__ .. 

 guem magis incifus & excavatus eft. Color eft flave- 

 fcens , in centro interno obfeure fufcus , ac fere fan- 

 guineus : In medio piftillum locatur more Malvaceo- 

 rum, ultra femi digitum longum,cujus fummum plu- 

 rima ambiunt farinacea ftamina , in ejus vertice fufcum 

 apparet capitulum, inodorum penitus. Flos autem 

 duplici barbato infidet calici , cujus inferior pars com- 

 ponitur ex decern , Fuperior vero ex quinque longis 

 viridibusque petalis acuminatis , ar&e flori adcumben- 

 tibus. Quanidiu flos arbori infidet , non ultra campa- 

 nae formam aoertus eft . fed fub vefoeram maeris fefe 



omvattende, zodat de gebeele bloe.ajcoynt.uiteenbladee- 

 maakt te zyn . zo wyd nietgeopend , als in de Malva maar 

 dieper en bolder. Hare coleur is licbt-geel , op den vrond 

 van binnen boog- bruin , en bykans bked-rood. In de mid- 

 den float een pilaartje , na gewoonte van deMalue ruint 

 een halve vinger lank, aan bet bovenfle met veele'iaee- 

 acbtige noppen bezet , met een bruin booftje boven op ' 

 zonder eewgen reuk. Zy float in een dubbeloe gebaarde 

 kelk , waar van bet onderfle deel beflaat uit tien, en bet 

 bovenfle uit vyf lange groene fpitzen , die digt Ugen de 

 bloem aanleggen. Zo lange de bloeme aan den boom ft aat 

 isze niet meer, dan klqks-gewys geopend, maar tegens 

 den avond openenze boar wyder , te iveten j als een /cbo- 

 m . . „ teltje , en volt voor bet meeft e deel af i zo gebeel als bv 



extendit inftar patinas , ac plerumque totus qdantus is , werd booger van coleur , gewind etniet Iwt - roo/r 



decidit , coloremque adquirit magis intenfum, 

 contrahit laste rubentes , externe autem , fi tangatur, 

 rugofus apparet. ' Hie florum lapfus plerumque in 

 adultis obfervatur arboribus , in juniorious enim plu- 

 rimi remanent, qui fete fub vefperam contrahunt & 

 claudunt in caput, quod nunauam iterum fefe aperit 

 more Malvaceorum : prolapn autem flores in terra 

 aperti manent, & ita putrefcunt. 



Pod florum lapfum fefe contrahunt & claudunt ifta 

 quinque calicis petala, &fructumformant, aui conftat 

 pv ohlon^o cono • forma & masnitudine Nucis Mo- 



Jireepen , en is van buiten wat ruig in bet aant alien : 

 ,Dit afvallen gejebiet meeft aan de volwqffen boomen 

 want aan de jonge blyvender veel bangen ,en)luiten baar 

 des avonds te zamen in een knop, die nooitwederomopen 

 gaat, na de manier van al de Maluvoen, de afgevallene 

 bkemen blyven zo geopent op de aarue leggen , en ver- 



* 



gaan. 



if v alien der bloemen Jluiten bun de vyf 



fchatas , externe autem rugofo , 6c obfeure fufci colo- 

 ns. Hjec fruttus capita facillime fefe* per maturita- 



fruftum cafei excavatum referunt. Quodvis 



fi 



mentum 



gemelde baar den wederom toe , en ft 

 d ewe Ike is een lanhwerpige knop, in gedaante en grottte 

 van een Not e-mujfc boat , docb van buiten ruig , en don- 

 ker~graauw van coleur. Deze knoppen openen baar Igt 

 yf deelen ,. daar van ieder een fluk Uitge/needen kaas 



Ieuer deel afgenoomen zynde , verdeelt zip 



acinorum 



ila quinque locantur femina magnitudine 

 (jvarum , forma eibborum renum . infi- 



korrels 



pida, plurima autem horum lemmum pars non per 

 Fetta eft , fed putrefcit , unde & raro ex iis novae ex 

 crefcunt arbores. 



Hujus lignum eft album, fungofum, & ficcum le 

 viflimum eft nee durabile : Rami medullam haben 



gelykt : 



wederom in twee kamertjes of 



leggen vyf zaadjes , in dc gro 



ven y in de gedaante van bultige nierljes., zonder fmaak 



bet meefle deel van deze zaadjes komt niet tot perfeftie 



maar verrot , wesbalven ook zelden andere boompjes daa\ 



van voortkomen* 



Het bout is wit, voos, en gedroogt zynde zeer 



niet durabel. De 



craflis 



fungofam & aq 



ultra hominem ^ 



qux fepe ita cinerea eft , ac Salimoeri , & 



albo ligno ita obducitur , ac caro lardo fuo ' < 



in Rbeno auoaue confoicitur lisno. Medu 



ganfeb 



> 



takken be b ben een voos wa- 

 , maar in de oude Jlammen , die dikker , als 

 gewind bet van binnen een graauw bert 

 graauw — J -*-«-*= 9 



tenjle witte bout t als vleefcb met zyn fpek 

 lyk men in bet Ebben-bout ziet. D 



durabilis eft, nee facile in terra putrefcit, licet fun- vergaat niet licbt in de aarde, boeivel bet voos en list is 



laf, en frnets is vanjmaak, 



ofa ac levis fit, & licet tota arbor faporem habeat 



ofum % in hac tamen cinerea medulla 



qua? 



tione, vel fi cum aqua fupra porphyritim con teratur: 

 quoniam vero comperi medullam nanc cineream in 

 cundtis non reperiri arboribus , pr^fertim quag in pagis 

 crefcunt per ramos propagatae, hinc diu cogitavi>uti 

 & multi mecum incolse , hanc arborem in binas divi- 

 dendam effe fpecies , quum autem plurimi dicant. 



Jiis 





quod in floribus 



zo vina men nogtans in ait graauwe bert eenfi 

 terbeid , die men geiaaar word in bet Jknauiven , of in bet 

 vryven met water op een ft een ; dewy I ik nu bevonden 

 bebbe , dot dit graauwe bert niet in alle boomen is , in- 

 zonderbeid die in de Negoryen met ftokken gfrlant wor* 

 den , zo ben ik long in bedenken geweefl , gelyk ook veele 

 Inlanders met my , dat dezen boom in twee zoorten beboor- 



rdeelt te werden, maar dewy I de meefle deelftaan- 



b 



quifit 



quandum poffemeoftende 



of 



& mucofum 



lig 



nderfc 



'—J~. 1 .— '"• "~J w ~" rm^iA.^r' OnAe'l /JUC\ U 



iformeeren , boewel ik my nog al laat voorfl 



Arbor hasc vegetativam quoque habet naturam , ita 

 ut omnes ejus rami , quam pufilli etiam , terrse com- 



nen onderjebeid te konnen aanwyzen , zo in de bladeren 

 als bloemen. De ivortelen bebben een wit bout, en Jly- 

 merigen baft , gelyk bet gebeele gewafeb. 

 Deze boom beeft mede een zeer groeyzamen aart , zo dat 

 " ftokken ( boe klein zy ook zyn ) in de aarde geftooken 



mifli progerminent, fed non diu extra terram fervari wederom uitjcbieten i docb willen niet lange boven 



poflunt vegetae , dum totum lignum fit fungofum , & 

 liinc facillime ulceus viveris exftillat & exficcatur, 

 unde & tales rami, quam primum caefi funt, plantan- 

 di funt, nee ultra noctem fervandi ; Per totum annum 



leggen , want dewy I bet gebeele bout voos is , loopt 'er 



rroeyende zap zeer haaft uit , en verdroogt , dierbaU 



men de ftokken , zo draa zy gekapt zyn , verplanten 



>/, immers niet boven een nagt laten leggen by 



flores producit , fed copiofiflime menfibus Decembri, beeft wel in 't gebeele jaar bloemen , maar meeft in De 



Januano, & Februario, qui ficci funt menfes. 

 Nomen. Latine Novella. Malaice Daun Baru & Ca- 



January , en February , de drooge maanden. 



Naam. In % t Latyn Novella, in. 't Matey ts Daun 



ju-Baru, h. e. novum folium, quum femper nova in Baru en Caju Baru, dat is Nieuw-blad % om dat 



hac arbore obferventur folia, adeoque fit luxuriofa, 

 qua denominationis fignificatione in aliis quogue oc- 

 currit Unguis , uti Ternatenfi & MacafTarenu Baru. 



aan 



op Ternaats en Maea 



tft 



Op Javaans 



Javanica Condong Warn , Bandenfi Vara Ranu & Va- Condong Waru , op Bandaas Varu Ranu en Varook 

 rook. Amboinenfi Ham: In Luhoe Pappatale. In Ba- Op Amboins Haru . op Lubce Pappatale, op Baleys Wa. 



leya Waru , Portugallice Volo Condon* 



Locus. Haec arbor ubivis nota eft per totam aquo- 

 -iam Indiam tarn in litore, quam in ipfa regione ubi- 

 que crefcens, unde &: inter omnes arbores vihfiima 



Tom.' II. - cfi 



op Portugees Volo Con dan 

 Plaats. Dezen boom is een allemans vriendt ; want by 

 is* bekend door gebeel Water ■ Indi'e'n , zo op ftrand, als 



landwaart in, overal wajfebende, en daar cm ook de d- 



E 





V 



aer 



