• 





920 H E R B A R II AMBOINENSIS Liber III. cap. XX VIII 



eft, nee curat loca humida, ficca, umDroria, aperta, 

 & flmilia , in omni enim crefcit folo & coelo. Elegan- 



•ft ft /• /"•*"* • • • 1 • 



veracbtfte onder alle boomen , jfry /^at z?g-oo^ 

 zyrc aarc vogtige, dorre, fchaduacbtige , lu< 





tiflimse aucem & luxuriofiflimas inveniuntur in locis plaatzen> want by waft op 



maritimis, ubi & arbores funt crajfiores binis homini- fte en weeldrigfte nogtans wajfehen 



bus y uti inter alia apparet in Sumatra , in finu Lam- waar de boomen dikker worden dan twee mannen [ gc~ 



ponico, & in Cerama parva j uti & in omnibus infu- 

 lis ad Eurum litis: Nota porro eft in firma Indias ter- 

 ra usque in Auftralem Chinas provinciam. 



- 



Ufus. Licet hxc arbor vilifflma fit, nihilominus 

 tamen multa prasbet commoda non tantum in quoti- 

 diano ufu domeftico , fed etiam in Medico ; Primo ma- 

 gnum dat hortorum fepibus ufum , quum facillime hu- 

 jus rami terras commifli progerminent , non autem 

 omnes excrefcunt, fi arfte fibi invicem jungantur, 

 quum terra non omnes alere pofllt : fi autem hinc in- 

 de poftes vel fulcra ad aliquid fuftinendum locentur, 

 citillime progerminant , fi nempe libero exponantiir 

 aeri, uti in ambulacris fimilibusve operibus* 



Lentus quoque cortex ufui infer vit , ex quo omnes 

 ligatorium formatur genus , incolae enim infularum 

 Auftralium ilium adhibent loco funium pro navigiis 

 luis , funis igniarius ex illo quoque confici poteft, 

 fed non tarn bona? eft notas, quam qui ex Lontaro 

 arbore fit. Ampla ejus folia optima funt ad cibum ob- 

 tegendum, qui per plateas circumferfcur in patinis. 



Tenera ac juniora folia in aqua contrita^ optimum 

 prabent capitis lavamen in ejus ardore ac innamma- 

 tione, modice enim refrigerant , & capillos alunt. en a 



Obftetrices ejus mucilaginem adhibent ad lubrican- L 



das vias tempore partus. Noftra autem natio^ fi ca- pajjc 

 put lavant fuccolWrcZtor#,pruritum fentiunt, quem 



lyk men onder ander en zien kan op Sumatra, in de bogt 

 van Lampen, en op klein Cer am, als mede in alle de Zuid- 

 Oofter Eilanden. Hy is voorts bekend op bet vafte Land 

 van Indien , tot in de Zuider Provincie van China toe. 



Gebruik. Hoewel dezen boom zo veragtis, met te mi:i 

 heeft by verfebeiden groote nuttigbeden , niet alleen in de 

 dagelykze buisbouding, maar ook in de medicyne, voor 

 eerft heeft men een groot gerief daar van , in "tmaken van 

 de P aggers, dat is, beggen van de Tbuinen, om dat men 

 daar van gemakkelyk de ftaaken kan krygen, en in der af- 

 gebouwene plaats ftraks ander e wajfehen , docb groeyen 

 niet alle ftaaken, zo alsze in de heggen digt tegenmalkan- 

 der gezei ftaan, want de grond kanze niet alle voeden > 

 maar als men bier en daar ftylen zet , om iets te dragen^ 

 die fchieten zeer ligt uit, te wet en, alsze onder denvry- 



en Kernel ftaan, als ftylen van P aggers, .en opene Gal- 

 deryen. 



lye baft heeft ook zyn gebruik om allerhande bind- 

 werk daar van te maken, en de Inwoonders van de 

 Zuid-Oofter Eilanden gebruikenze ook tot touwen voor 

 baare vaartuigen, men kan der ook lond vanmaken, dog 

 die is zogoet niet ' * ~ 







pas , om alder bande koft 



De 



fcbooteltjes over ft 



booft , als bet verbit is ± want 

 ioen bet bair wajfehen. 



ift 



* 



indigent non obfervant. 



Daun Baru radix recenter efFofla , cum aqua con- 

 trita, & epota optime refrigerat ardenti febri laboran- 

 tes, infipida penitus eft, unde & alii addunt radicem 

 alb« Gendarujfce , huic autem fini melius refpondent 

 radices Novella rubrce infra defcriptae. Juniora ejus 

 folia inter manus comprefla, ita ut flaccefcant & in- 

 calefcant* Furunculis inpofita, alio fuperinpofito fo- 

 lio, illos refolvit , parvi fi fuerint, vel illos matura* 

 re faciunt , fi majores (int* Folia hxc codla & pro- 



Vroedvrouwen gebruiken den zelven flym om de 

 e te gladder te maken in barens tyd. Onze Natie 

 t waff en van 't booft eenige jeukte van Daun 







welk de Inlanders 



De wortelen van Daun Baru vers gegraven , met wa- 

 ter gevreeven , en gedronken } verkoelen zeer kragtig in de 

 T>randende koortzen, zy zyn gants zonderfmaak, en zom* 

 mige doen daar by de wortel van witte Gendarufla, dog 

 bier toe zyn bequamer de wortels van de Novella Rubra, 

 bier onder befebreeven. De jonge bladeren tuffeben de 

 handen wat gedrukt, datzeflap en warm worden* 

 op de bloedvinnen gelegt > met een ander Mad daar ov 



en 





pinata, vel in balneo infufa Dyfuriam curant: Inter-* groot 

 na cinerea ligni medulla in vetuftiffimis truncis tam ookin 

 fufca eft quam in magna Sali moeri: Si elaboretur , odo 



nog klein zyn , of ryptze , zo zy 

 De bladeren gekookt , en gedronken^ 

 geneezen deperfing op y t water. Het 



de geheel oudeft 



refti fpirat dulcem & uriguentofum , fed cito difparet bruin, en muisverwig, als in de groote Salimoeri; In 



ifte odor: Igni inpofitum lignum cito flammam con- 



_ . . Ifacbtigy maar dien reuk 



cipit, exfudatque paucam Olei quantitatem, fedmul- vergaat haaft, in 't vuur brand bet ligt, en fweet wat 



to rariorem quam Salimuri, Olyuit, dochveelft' m __" . Z 1. 



Cinereum hoc lignum licet molle & leve, durabi- hit graauwe bout , hoewel week en ligt, is nogtans du~ 



lius tamen* eft externo albo, quod tamquam inutile rabelder, als bet buitenfte witte, bet welke men voor fpint 

 abjiciendum , uti album illud Ebeni lignum. moet reekenen, gelyk bet witte aan het Ebbenbout. 



* Parvs ex illo cifte & capfulse formari poffunt, ut Men kan der kleine kiftjes en doosjes van maken, als 



& poftes plebejarum medium , fi tantse magnitudinis con- mede ftylen tot gemeene huizen , als men het zo groot kry- 

 quiri poffit, quum in terra durabile etiam fit , apud gen kan, want bet ook in de aarde durabel is, docb bet 

 noftros autem Amboinenfes inparvohucufqueeftufu, is by onze Amboineezen nog in klein gebruik, te meer aU 

 praefertim quum hoc cor feu medulla fsepius concava zo men dit bert dikwils bol en uitgevreeten vind. 

 & exefa fit. 



Maxima hujus medullas fegmenta colligenda funt 

 ex arboribus in montibus vel defertis locatis f quos 

 raro homines frequentant , auum ibi arbor fatis re- 

 turn generet truncum, qui alias prohibetur continua 

 ramorum amputarione , quum quotidie in re domeftica 

 adhibentur. 



Funes ex cortice conftrudli non tantum navigiis in- 





/ 



ferviunt , fed etiam retibus pifcatoriis. Tenues quoque 

 reftes ex illo fabricantur pifcatorum , quos & in cin- 

 clibtis geftant , uti id alias fit cum cortice Gnemonis 

 filveftris, 



Ifta quoque medulla a quibusdam in re medica ad* 

 hibetur, quam propinant cum aqm contritam contra 



De grootfte ftukken van dit bert moet men zoeken 

 boomen, die in 9 t gebergte of eenzame plaatzen ft 



\ar weinig menfeben komen , want aldaar gewint 



om een redely k regten flam , het welk hem ander s 



erd, door bet afkappen 

 de buishouding van nc 



De touwen van de baft 



heeft 



leen tot vaartuigen, maar ook aan de visnetten. Zower- 

 den ook dunne lynen daar van gedraait , als vifcb-lynen , 



Het voorfebreeve 



baft 



men 



abdominis tormina. Contra Choleram radix quoque tegens bet krimzel of buik-pyn 



gevreven 



Novella propinatur cum aqua contrita, fi fimul folia 



ejus calefa&a ventriculo applicentur. Notandum ve- vreeven 



to eft ad ufum medicum adhibendas efle talium arbo- 



mm radices , quae fponte in lilvis crefcunt, quum ha? 



efflcaciores obfervatae fuere illis , quae ex depaftis 



propagate funt ramis/ 



In Sina haec quoque arbor vulgaris eft , fed ibi fper- 



nicur. la finuLamponico ia Sumatra ex huju 



legt 



Novella 



of 



bladeren daar 



van op de mage^ Maar bier byjtaat te wet en, dat men 

 tot allerlei medicinale gebruik nemen moet de wortelen 

 van zodanige boomen, die van zelfs in H wilt groeyen 9 

 vermits die kragtiger bevonden zyn, dan die van geplan- 

 teftaaken voortkomen. 



.u 



tice 



In Sina is dezen boom wel mede gemeen , maar weri 



aldaar vembt.- In de bogt van Lampon op Sumatra we* 



•ten* 











\ 





