



{ 



III Seek. XXXHoofi/t. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



/ 



CAPUT TRIGESIMUM. 



Q O 





V 



T 





_ 



Novella Rubra. Daun Barn Mcra* 



AiAErtia Daun Baru fpecies forma convenit cum 



i- 



vulgari, fed ejus truncUs non ita externe 

 cat, magisque ruffus eft , viridibus nigrisquema- 

 culis notatus. Ejus folia funt minora quam vulgaris, 

 ad oras leviter ferrata, feptem quoque nervis donata, 

 qui in inferiore parte rubent , uti quoque pedunculi & 



De roode Niewwblad-Boom. 



DE derde zoorte van Daun Baru komt aan gedaante 

 met de gemeene over een , den Jlam is van buiten zo 

 wit niet , maar zomtyds licht-ros , met J'wart 



gepl 



De bladeren zyn wat kleinder . dan aan 



ramuli fuperne rubent, inferne vero virides & rugp- gelyk ookdefi 



gemeene , aan de kanten fyn gezaagt , ook met zeven 



route verjprefd , die van onderen rood zyn: 



{lores funt quam vulgaris , venarumque rubedo in ve- 

 tuftis fenfim difparet foliis. 

 Flos minor eft quam vulgaris; matutino apertus 



P 



gemeene 



held der aderen vergaat ook wat in de oude bladeren., 

 De bloem is wat kleinder als van de semeene: Des mor 



tempore, quum campanam refert, coloris vero eft fla- opgaande 



vefcentis, in fundo interne fanguineus , fubvefperam 

 fefe iterum claudit, totusque flos rubefcit vel purpu- 

 rafcit , ftriis tamen flavis interpofttis^ Fruttus unit 

 Uti in vulgari. 



Lignum eft' album, duri us, & folidiuS vulgari, ejus 

 cor leu medulla fenfim quoque rufTefcit. 'Cortex mur 

 cofior eft quam in vulgari , vifcofumque exftillat fuc- 

 cum , fi incidatur. 



Radices funt longae , fimplices , binos circiter digitos 

 craflse , quae raras emittunt fibras , atque interne ruf- 

 fum itidem cor feu medullam habent. 



Nomeiu. Latine Novella Rubra*, Malaice Daun Baru 

 Mera.. Amboinice Haru Cou. 



Locus. ftec fpecies rariflime occurrit tarn in litorfe 

 quam in vallibus frigidiufculis , uti in illis Waytombo 

 vallibus, in Laba & Hitoe, circa rivulum Wayalla, 

 in diftrictu Kaytettq 



VJiis. Lignum & folia vulgo. ufurpari poiTunt uti a-. 



tiarum Baru fpecierum ,. peculiariter autem hujus ar- 



. boris radices & lignum virtutem poflident refrigeran- 



tem pr£e caeteris Baru , unde in aqua contrita propi* 



iiantiir accedente febrium ardore , cui pdtioni fubfe- 



uitur lenis fudo*, qui magnum adfert levamen, eun* 



em in finem haec quoque folia cpnteruntur, quae in\ 



ponuntur pettqri & frontu 



9 



Banda ardentes febres vehe 



Dingin 



Sum, quod quotidie cum fucceflu adhibebatur pro 

 refrigerio in iftis febribus , cmum vero ibi non magna 

 occurreret copia, ex Amboina illud petierunt, cujus 

 parva frufta pro fpecimine nobis transmittebant , quae 

 erant alba , folida , & levia : Habita adcurata inquifitio- 

 fle non aliter judicare potuimus, quin eflet hujus Novella 



rubra , 



transmifimus 



quum vero nunquam mihi folia & flores Bandenfis 

 torn Dingin transmifia fuerint 



res 



haeret , inque medio relinquitur. 



In Hort. Malab. torn. I., Fig* 30. pag. 53. Novella 

 haec Malabarice denominari videtur 



man is 



'aritiy ac Brae 

 Capufi , folia enim ibi minora dicuntur 

 d pras tenuiter ferrata > inferne plurimis 



De ejus virtutibus 



ginofa 



inftUlatum Cephalalgiam fedaret 



hil notarunt , nifi 

 canterantur, illudque 



QB 



O 



que figura a Rumphi 

 competcre videntur 



Bat u fpcciei y un<k ne- 



c Syhonyma 



quae in CommeL Fl Malab* f. x. porro 



H. Malabaricum. I. c. Brejviifm* & Fkhh 





op aen grond van binnen bloet-rood, tegens den avoni 

 trektze weer wat teamen 9 en de gebeele bloeme werd ligt 

 rood, of wat paars, ecbter met geele Jireepen tujfcbei 

 beiden. De vrucbten zyn als aan 't gemeene. 

 Het bout is wit , digter , en wat harder , dan aan '£ 

 imeene , bet bert werd ook metter tyd graauw ; Den 

 ifi is wat Jlymeriger als aan de gemeene , met een\leve~ 

 rig Jlym , als men daar in kapt . 

 De wortelen zyn lank , eenparig , omtrent t 

 daar weinig vazelingen afbangen , van 



\ 



% 1 



ten ros bert. 



, , Naam. In *t Latyn Novella Rubra. Op Maleyts 

 Daun Baru Mera. Op Amboins Haru Cou. 



Plaats. Deze zoorte werd zeer z'&lden en weinig gevon- 

 den , zo op ftrand , als in koele valeyen , gelyk in de va- 

 leyen van de Waytombo, in de Laha, en op Hitoe, 



it bet riviertje Way alia in bet difirikt van Kay- 



tetto* 



_ » 



Gebruifc. Het bout en de bladeten kan men 



gemeen 



gelyk andere Baru , maar inzonderbeid zyn 

 en bet bout van dezen boom begaaft met een 

 agt , boven andere Baru , daarom Wordenze 



gedronken by bet aankomen van d6 



de koortzen , waar op men zagtelyk begint tef 



■ligting g 



booft 



Ifden 



ty fmeert dezelve op dt £ 



N 



Als Anno 1678. In Banda de heete koortzen geweldig 

 xegeerden * "was aldaar in een groot geroep en agting zeeker 



"" ' Dingin genaamt y dat is, koel-hout, om dot 



dagelyks gebruikt wierd 



wit, digtj en ligt 



monft 



mboina 



vinden 



Wy bebben na naarjlig on* 



)f bet is deze £Jo- 



tsoaar van <uoy bun ook eenige jlukken 



, om dat men ons noit de bla- 



gezonden bebbi 



der en en bloemen van bet Bandaafcbe Caju dingin getoon 



heeft : zo blyft bit eindelyke bejlmt bier over nog iua£ op 



liofto Malab. torn 1. Fig, 30. pag. 5^/cbynt de- 

 ze Novella in 't Malabaars genoemt te werden rariti , 

 in *t Braminees Cari Capufi , want de bladeren werden 

 aldaar gejlelt kleindtr aan aan de gemeene , aan de kan- 

 ten fyn gezaagt, van ondefen zeer geribt , enwolacbtig. 

 Van zyne kragten bebben de Braminees anders niet opge- 

 geven , als dat de bloemen , met vrouvoen-melk gevreven^ 

 en in de ooren gedruipt , de booft-pyn ftillen zullen. 



.-. 



A 



ft ft 



N M 



K 



N 



Dit fchfht maar era vcrandcrmg te zyn van de eerffo 

 ioort van de Baru , waarotn ook van Bsmploius by dit Hooft- 

 ftuk gten afbeelding gedaan is , welke in de Hortus Malabar 

 ricks op de aangfehaalde plaats gevonden wert , en hier 'toe 

 behooren die benamingen die by Commelin in de Flora Mc* x 



labor, p. x. by Brepm en Vluhn. in tya Almag. p. 17* gc^ 

 vondea wqrdcn. 





! 





\ 









/ 



CAPUT 





