s 







£24 



HERBARII AMBOINENSIS Liber III. cap. XXXI. 



I 







CAPUT TRIGESIMUM XXXI, H O O 



PRIMUM. 



T 



TUK 





Novel/a -Litorea. Baru Laut. 



Uarta fpecics litorea elr, aliquando fimplici, ali- 

 quando pluribus inftar fruticis excrefcens trun- 

 cis ; fimplex autem hominem crafllis eft , non 

 altus , fed finuofus , mox fefe in ramos dividens. Cor- 

 tex elt mollis , ac licet in tenuesdu&usfitfibras, mu- 

 fcofus tamen ac lent us. Folia maxime a prioribus diffe- 

 runt tribus fpeciebus, quce duplicem habentformam, 

 in junioribus enim ramis ac arboribus tribus angulis 

 & apicibus donata funt , quorum medius lon^iflimus : 

 Prope petiolum fida funt & auriculata , ad iummum 

 decern vel undecim polliceslonga,o6to lata,plerum- 

 que autem otto longa , & quinque pollices lata funt. 

 Anguli hi laterales in vetuftis fenfim foliis decrefcunt, 

 ita ut penitus fepe difpareant , aliquando vero unus 



* 



De fir and Nieawblad-Boom. 



ftrand-geflagt 



Jlruik opfcbietende 



ft 



is 



ft 



9 



funtq 



ribus, obtufo 



funt haec folia 



gemnt albos & protitberantes nervos ad pedunculum 



concurrentes, crafla, glabra, & glauca, fapbrem ha- 



bentia aromaticum , parumque falfuginofum. ' Longis 



ken.verdeelende. Defcborffe is zagt, niet te min indun- 

 ne fcbilferen gefcbeurd, -mosacbtig y en taai. De bladeren 

 verfcbillen merkelyk van de voorgaande drie zoorten , en 

 zyn daar en boven ban tweederlei gedaante , want aan 

 de jonge takken of boomen bebbenze drie boeken of fpitzen, 

 waar van de middelfte vcel langer uitloopt , by den fteel 

 gekiooft, en in twee ooren verdeelt , op 't boogjle tienen 

 elf duimen lank , acbt dito breed , maar door den bank acbt 

 lank> en vyf brewed. Deze zy de-boeken verliezen baaraan 

 de oude bladeren , of zomtyds ziet men maar eenen aan de 

 tene zyde , en zyn wat korter , dan de voorige , met een 



porro cordiformia Jlompefpits, en voorts regt bert-fi 



M 



yf 



fteekende zenuwen , by den fteel zamen ftotende 



Infident firmisque petiolis , line ordine arfte fibi jun&a, fteelen , zonder order , en digt op 



fpeceryacbtigenfmaak 

 Zy ftaan op lange ftyvi 



ac plerumque obfita funt gallis, quae infeftorum nidi 



funt kk in hifce abfcondentium, ad oras fepe arro 

 fa funt & deformata. 



# _ ex: 



quinque itidem fefe ambientibus petalis conftruttus , 

 quae in fundo & externa parte rugofa & fcabra funt 

 ad taftum , fuperior vero ac interna pars eft flaccida, 

 tenuis, &ftriata, flavefcens, in fundo fang 



ft 



ifeft 



Mos vulgaris Barn fimillimus eft, fed 

 linaue itidem fefe ambientibus petalis < 



daar in verbergen> aan de 



kanten afgeknaagt en ongejt?lt. 



De'bloeme is die van de gemeene Baru meeft gelyk* 

 docb <wat grooter , mede ait vyf malkanderen omvattende 

 bladeren gemaakt 9 beneeden en van buiten ftyf \ en ruig 

 in 't aantaften , maar baar bovenfte deel is flap , dun , en rim- 

 pelig 9 ligt-geel, wat beneeden regt geel , en op de grond 

 faltem non ita rubens ac in vulgari 3 eftque magis^claufus bloed-rood , immers zo bruin niet als aan de gemeene , zy 



hie flos , nee unquam ita apertus 



Per 



totum autem matutinum tempus & ante meridiem a- 



ftaat bok meer geflooten > en opend baar 



[ue adq 

 obfeun 



fefe 



P 



d] 



ipend als een kelk of tulp 



Den gebeelen vqormiddag ft 



ddag 



piftill 





articulum digiti longum, antheris luteis obdu&um, 

 quod tarn profunde calici inplantatur , ut externe & 

 oblique ereftum vix confpici poffit. 



n fru&us feu vafculum feminale excre- 

 panis vel cafei formatum 5 ex rotundo 

 ire, ita ut quinque ifti anmili in medio 



Jluiize baar allenkskens 3 en werd ligt-rood. In de midden 

 ftaat eenpilaartje omtrent een lid van een vinger lank , met 

 geele noppen bebangen, zo diep in den kelk, dat men bet 

 van buiten en wat Jcbuins ftaande qualyk ziet. 







*-- 



Poll 



fcit 



inftar 



• 



concurrant,& in apicemdelinant,binosdigitqs latum, 

 unum pollicem cranum 



men externe dabrum eft, lignofum 



puta 



facile findi & aperiri poteft: Interior ejus pars eft al- 

 ba & fplendens inftar ferici , tenuibus ac albis pelli- 

 culis in tot cellulas divifa , 



ilva , interne al- 



quindecim vel fexdecim majoi 



torum cafei formata, dura, e 



ba, ficca, infipida , ac per totam, fubftantiam tenuifli 



mis & nigris maculis notata. 



Rami mnt fragiles , glabro, cinereo ,& lento cor- 

 tice obducYi: Lignum eft duplex, externum album ell 



JSfa de bloeme komt de vracht , of bet zaad-huisken voort y 



als een klein broodje of kaasken geformeert , uit den ron- 



den wat vyfkantig 9 zo dat de vyf boeken na de midden in 



' een beuveltje t "zamen Jluit en , twee vinger s breed, en een 



duim dik. Defcbaale van deze vrucbt is van buiten ef- 



fen , boutacbtig , en donker-graamv of fwartacbtig , van 



zelfs niet J'plytende , ecbter kan menze langs devyfnaden 



ligt openen. Aan de binnenfte zyde zynze wit en glim- 



enuiDus ac aiDis pern- mende als Satyn, met dunne en witte velletjes ,inzoveel 



in quibus reconduntur kamertjes afgedeelt , daar in fcbuilen vyftien a zeftien 



rote zaad-korrels , als fneeden van een kaas geformeert, 



iftas 



ram en turn 



ard, van buiten muisgraauw , van binnen wit , droog, 

 onfmaakelyk , en door de gebeek fubftantie metfynejwar- 

 U punttjes befpikkeld. 



De takken zyn breekzaam met een effene , graauwe , en 

 tayefcborjfe bekleed: Het bout is tweederlei, bet buiten- 

 fte is bet witte, weeke 9 en ondeugende fpint , allenkskens 



tern magis rubens, in truncis, qui non ultra crus na binnen rood tr wor decide, in de ft ammen, die niet boven 



crafli funt , nullum peculiare cor formans , in vetuftis em dye dik zyn , geen byzonder bert- makende , maar in 



vero fufcum reperitur cor, in quibusdam locis ftriis de oude word dit bert bruin, en op zommige plekken met 



nigricantibus pertextum , ab exteriore parte fepara- fwartacbtige ftreepen doortogen,vanbetomleggendefpint 



turn , nee durum , & per longitudinem^ramenta ex- merkelyk afgezondert , niet zonderlyk bard , enindelengte 



fplinterig) mede van een fpeceryacbtigen reukmna den 

 wynacbtigen trekkende , gelyk 00k de Jmaak is ,als men 

 bet vryft of bewerkt, op detonge wat feberp, en onder 

 alle medicynale bouten bet alder Hefty kfte , om in U 

 neemen , zonder eenige bitterbeid , die in bet gemeene Ba* 

 ru is : Daar en tegen is bet buitenjle witte bout onfmakelyk, 

 ja gantfeb onlieffelyk , als dit bout zodanig op ft rand 

 waft, dat bet met beurtenvanbet Zeewaterbefpat werd, 



bens,aromatici quoque odori ^ 

 tis, qualis & fapor eft, quum fricetur vel elaboretur, 

 Jinguam vellicans > & inter omnia medicamentofa li- 

 gna jucundidimum , fi ingeratur, nee illam habet a- 



IcC 111 VUi^dll UUTU 



lignum album eft 



mantiem 



tra externum 



gratum, H hoc lignum ita in litorecrefcat 



aqua marina adfpergatur, ejus fapor quoqi 



quod in ufu medico prseftantius eft, fed r 



riis. Ejus faepe cor in inferiore trunci parte circa ra- 



zo is de Jmaak mede wat ziltig, bet welk in demedicyne 



- . , tebeteris, maar niet voor de febrynwerkers. Zomtyds 



dices craftas eft denudatum, ubi a fole ita exuritur, leid dit bert aan den onder (ten (tarn of dikke wortelen 



\ 



lig 



fubfequentis Salimoeri & Caju Matta 



quum 



la 



bloot, daar bet dan van de Zonne zodanig gebr and word 



dat bet zo fwart word als bet volgende Salimoeri , en 



Caju Matta Buta , docb men vind diergelyken vettigbeid 



by Ut branden in dit bout niet. 



Aan 



1 



■ 









\ 





