

I 





t 



I 



•\ 





\ 



III Bock. XXXI. Hobftfi. AMBOINSCHE KRUYDBOEK 



i 



plerumque excavatum cariofum vcl exefum eft ^ ita ut 

 optimum lit in illis, in quibus incipit excavari. fi 



Aan de gebeele oude Ji 



2S* 



habetur. 



iride 



# 



fi 



bef~ 



I 



4 



crc fci t 



fed turn frutefcit 



teft 





* 



fiokken tandwaarts in verplanten 

 , docb hetMyft aldaar meefi ee 



' 



No 



Latine 



Novella 





.'V 



Li tore a % Malaice Baru 



Laitt & Baru Partey* 

 natenfibus Bayn Ja : 



Haru 



T 



cr* 



Holla Hall 



d 



pifcium oculos, cum alia arbore fie vocata hanc con- 

 fundentes. 



firuiky want bet wil nie 

 ruikt. 



Naam. In H Latyn Novella Litoria , in 't Maleyt 

 Baru Laut,*/2 Baru Fartey: Op Amboins HaruLayn 

 Op Termats Bayn Java, zommige Amboineezen noeniei 

 abujtvelyk Holla Holla en Yan Matta , dat is, Vij'cb 



ooge 

 render 



met 



Locus. Nullibi fi 



faepe 



faxofis &praeruptis, in odious craflas 



Het 



g 



nfundt 



i 



Ifs nergens wajfeben, dan op 

 Jtranden, inzonderbeid die <wat Jleenig zyn , enjleil af- 

 loopen, alwaar zyne dikke ixortelen zomtyds Moot leg. 

 gen s en bet bruin- fiuoarte bert ontdekken , bet welk in de 



valet, qutm fit nimis vetuftum , liccum , & infipi- medicyne niet veel deugt, om dat bet teoud , droop, en 

 dum. Amat quoque litora folitaria, quae raroadeunt fmakeloos is. Het waft ook liever op eenzame firanden 



Hoeamohe 



lend 



quod Ciel vel ficcum Oryzse promontorium 



obfe 



ifcben 

 op den Uitjteekenden boek van Hoeamobel , Ciel , of 



In (inu Amboinenfi raro occurrit,& ibi tantum fru- 

 tefcit, qbuhfi ejus rami erefti continuo amputentur 



& detrun; ~ 



ludofis crefcit locis^ nullum exhibet lignum elaboran- 



Ry 



o * 



Amboinfcben 



r J'cboon 



entur. Q 



kapt 



Jlruik , om dat zyne regte takken gedurig afge- 



Het gesne in ftille bogten en moerajjige 



do aptu:n, nee ufui medico utile. 

 Ufus. Hujus arboris nulla pars in ufi 



plaatzen groeit , beefi geen goet bout tot arbeiden , nog 



frufta 



dulta, acprimo 



• . » ■ ' * * « r+ 



fi 



] uaam 





m- 



'pfulae, fclopetorumq 



Gebruik. Van dezen boom <werd anders niet gebruikt, 

 dan bet binnenjle bruine bert , eerfielyk zo betfradye Ian* 

 ge flukken zyn , voor de Scbrynwerkers en Lademakers, 



mentur, quumfitleve, elegantifquecoloris,necfaci- 



>/ 



fruftis 



fcbeurt_ 



fefc 



fe 



a? 



quoque 



Want in de lange ftukken vertoonen hoar zomtyds def 

 te ftreepen en plekken , die bet bout vercie 

 De doosjes daar van gemaakt, enge/I 



borandum gratum fpiret odorem, 

 Eius folia ab Amboinenfibus , fed raro, coquuntur 



naam 



Wynacbtige reuk\zodat dit boutaange 



falfedine haud ingrata funt. 



fua 



dica edoftus fum experientia^ hoc^.^ 



De bladeren werden van de Amboineezen ( 

 zelden) als ander Sayor gekookt 

 moes me' 



In de 



boar 



die in bet 



effe faluberrimum^ob pr^fensauxilium^ quod in qui- dervonden 9 dat dit een gezeg'ent bout zy, wegeni 



„ 9 fufcum # r 



porphyritim contritum cum aqua ,& propinatum miri- 

 fice prodelt illis 9 qui Oepasmera feuPleuritide labo- 

 rant. Qui morbus eft fubitaneus & periculofus apud 



pref elite 



op een fi 



zommige 



et 



dronken 9 belpt 



Mera (dat is pleurii) aangetafi werden. Een 



MalaienTes, qui cegro rubram caulTat faciem, pe^o- febielyk en periculeus accident by de Maleyers OepasMe 



ris lancinationfs, laterifque & dorfi dolorem ac re 

 fpirationem dolorificam. Nee minorem,fi non majo 



om 



patient 



aeftat 



Oep 



mines 



tD 



fX 



ra genaamt , 



werd, groote Jieeken in de borft, zyden, en rugge ge+ 

 voeltj en pynelyk adem baalu Niet minder , zo'niet 

 meer operatie doet bet in alle zoorten van bet bort by d& 

 Maleyers Oepas Couenmg genaamt 3 om datze den men* 

 feben veele geele gal doet braaken. 



°f Jbvaans firond-boict , en geeft 

 winden te breeken. De 



quantitatem. r 



x In Colica ventofa hoc lignum mifcetur cum Caju 



Tay feu Javanico ligno ftercorario, propinaturquead 



flatus difTipandos; Hujus ligni vires apud Amboinen- 



ies pMrim* noes funt, arbor autem ipfa abillijyfper- 



nftur, unde & fapientum proverbium verum effe cog- , 



nofcitur, Deum nempe ejusque operationem per na- 



turam nullibi adeo praefentem elle, quam in contem- 



ptis ab hominibus rebus; Vix ejus vires edodlus firi ik bebbe bet ternamver nood geleert door gelt 5 en 



Amboineezen meefi onbekent y en de boom zelve by bun lie- 

 den veracbt , <waar uit men merkt de fpreuke der wyzen 

 <waar te zyn 9 dat Godt en deszelfs werkinge door de na* 

 tare nergens zo tegenwoordig %y, als inverachtedingen r 



c mee* 



per pecuniam & preces exAmboinenfiobftetrice,cu- 

 jus mater ufque ad ipfam mortem hujus ligni vires 

 nulli detegere voluit ., nifi fuse filise, eandem quoque 

 cognitionem poftea inveni apud quosdam Ternaten- 



" - . dein a me in Amboina ite- 



willen 



Amboinfcbe Vroedvrouwe 5 iznens moeder 



niemant beeft 

 o£ter. boevcel 



kennifft 





fu 



fes , cujus ufus & notitia 

 rum reftituta , & in ufum vocara 

 die illud in familia mea adhibeo- 

 que febribus propinatur, utcorcorroboretur, ardor- 



Saepius autem expertus fui segrum 



ardentibus 



que reftinguatur. 



ge Ternatanen , zynde voorts de kennijfe dezes bouts door 

 my in Amboina wederom vers gemaakt , gelyk ik bet %elve 

 tot nog toe in myne buisboudinge dagelyks gebruike. In 

 beete koortzen geeft men bet ook in, om bet bert te ft 

 ken 9 en den brand te verminderen 



Docb 



licet, uti di&um fuit, maals ervaren , dat bet den p 



ITIOX eVOlTiere ejUS pUUUUCUl, Iltci , ULi ui^luiu lUlt, Myuuy* cw/cw, uu^ usu uer* jpuwny uuucbjis. -wE^r vw <u»- 



gratifilma fuerit, fed indicium eft ventriculi faburra braakt, boewel, als gezegt, bet zelve aangenaamis, om 



obfefli, neque hoc medicamentum fufficeread hof- 



tern fuperandum 

 lis potio. 



pinanda eft 



Ut autem hoc cor medicament© aptum inveniatur, 

 caedends funt & eligends tales arbores , quarum cor 

 jiondum cariofum elt, & adhibenda ilia pars, qua? in 



inteneemen, betwelkedan een leeken is van een zeerver* 

 vuilde maag) en dat ditfecours tefwak is voor dien vy~ 

 and: Men moet zig ecbter daai r aan niet fioot$n , mmral 

 nved'erom inzeven 



— 



kapp 



aam iefc 



l 5 



wiens 



en daar van neemen 



radicibus vel inferiore trunco continetur, ac nutri- wortelen of onderfienfi 



en 



T( 



ducaodum falfum eft 



haufit , quod 



zyn voedzel van bet 

 Zeewater beeft, bet welk in bet kauwen emvieinigbrak 



\ 



Fus 



u> 



Ff 







Dit 



\ 









■ 





/ 





