









\ 



» 



r 



III Boek. XXXII. tiooftjl. AMfeOINSCHE KRUYDBOEk 



* i 



rucis & foveolis, acfi artificis manu elaboratum eflet 5 

 •pallidum vero eft ac lignofum : Omnes hae foveolee 

 excavate funt ficca & fuberacea fubflantia , quas 

 adeo firmiter ofliculo, externoque ejus cortici adhceret, 



"Tit. Officu- 

 vel Mirobd* 



# 



22V 



vult met een drooge en kurkacbtige fubfiantie , zo Vajl aan 

 aenjteen en buitenfie buit ban^ende^ dat menze met een 

 yzer daar uitpeuteren moet 



lanum 



quodam 

 luril depuratum Turcicam refert gallam , 



mblicum , inferior verO ifta fovea ipfum fere 

 concavum reddit. 



; Fruttus penitus maturus in quatuor velquinque feg- 

 menta divifibilis eft, in fingulis autem nucleus conti- 

 netur parvus fubftantia , & fapore conveniens cum Ca- 



d 



boL 



blicus) docb bet onderft 



De Jcboongemdc 



Galnoot, of (Mi 



t bem bykans 



V 







D 



t 





ype kan men in vler of vyf 



nary 



jieekt een beefije , van fubfiantie en fmaak 



M 



nano. 



s 



mar 



qo 



funt fragiles, fique dilrurtip 

 tern fundunt. 



odorem a 





j 



ingratum 



Be takken zyn breekzaam , afgebrooken geven 



teracbtigen reuk van baar. 

 Pe fcborfje is witacbtig , ef en, en dun, mec 



onliefFel^ken fp.uk. 



« AliV ™.« Jgnum albiflimumeft 

 circiter binos di 



Internum cor ex ci- 



buitenfi 



i 



nereo nigricat feu terrei vel pulli eft coloris , ficcum, graauvoen fwartacbtig of 



wit, enhetfp 

 Het binnenjie 



lentum , & rugofum , fi incidatur. Si tranfverfum fe- 

 cetur, vel credatur, videtur compofitum efle explu- 

 rimis .voloulis fibi inoofitis, ad oras nierius, vel uti 



taai, enpelzig in 't happen. Als men 't over dvcers zaagt 



of kapt , zo gelykt bet fzamen gezet uit veele dunne rol- 



)p malkander leggende , aan de kanten fvcarter , of 



vulgus loquitur, magis fufcum ac durius , ubi&nigrae gelyk de gemeene man zegt, bruinder en harder, alwaar 



ftrias m 



fique *poliatur, obfcure viridem reflexum exhibet in 



quibusdam locis, unde & multi illud comparant cum 



fwarte Jireepen of 



loopen , en als men bet polyfi , geeft 

 tyeerfcbyn op zommige plaatzen , dc 

 Europifcbe Nooten 



immo ejus frufta adeo nigra inveniuntur , ut cum Ebeno Weft-Indifcbe Palo Santo vergelyken , ja men vindfiuk 



. ftriarumqu 



fus differentiam exhibent. Interna medulla fenfim 

 magis fufca eft ac fungofa, riunquam autem fifla vel 

 concava nifi ad nodos. 



Lignum hoc duplex eft : Primum ac optimum eft 



fvoart , datze t Ebben-hout kunnen tergen , maar 

 de ligtbbid en 't loopen der vTammen verraadze datelyk. 

 Na binnen toe werd bet allenkskem wederom graauwer, 

 en vooffer, docb nooit gefebeurt of bol, ten ware by de 

 knoeflen. , , • 



i 



Men vind dit bout tweederlei : Het eerft 



$ 



nigrum fupra defenptum , quod mas vocatur , nee ul- fwarte , bier boven befebreeven , *t welk men bet manne* 



crafTum 



ken 



rum eft cinereum , nigricantibus conftans venis , longi- bert. Het tiveede is ligt-graauw , met f 



^6 



Quod 



& multo levius eft , cujus & magna formari poflunt 

 frufta , ita ut & afleres ex ipfo fecari pofllht , villus 

 autem eft priori. ;- ' ' . / 



Si haec ligna elaborentur vel recentia caedantur, 

 fnftar Mofchi odorem fundunt , feddebilem , qui pene- 

 trantior eft , (i carbonibus inponantur , nigerrima fruf- 

 ta igni expofita, facillime flammam concipiunt,& o- 

 leum exfudant,fed paucum. 



Circa litora quoque crefcit vel non lono;e abillisad 



D 



wor y t wyfken , bet is veel ligter , en men kan 'er 

 fiukken van krygen , zo dat men ookpla?iken daar van 

 kan , maar bet voerd voorflegtef gebouden , dan '£ 



Als men deze bouten werkt of vets' kapt , gevenze eei 

 Mufcusacbtigen , docb Jlappen reuk van baar , die me) 

 fterker gewaar word , op koolen gebrand , de fwarte fi.uk 

 ken aan y t vuur gebouden, branden zeerligt, enfweetei 



febaars 





lapidis ja&um 

 lignum, quod 



parvis in infulis crefcit, 



ubi & radices plurimum nuda^ fupra terram fefe eri- 

 gunt, truncufque ita incurvus eft, ut fere ad terram 

 inclinet , ipfique incumbat , unde & hae arbores mari 

 vel vends facillime eradicantur velprojiciuntur,qua- 



ivaar 



putrefci 



Het wafi 00k omtrent de ftranden , of niet boven 

 Jleen-werp daar van af landwaart in , docb bet befit 

 geene op de bloote ftranden van kleine Eilanden wafi 



men -de wortels meefi Hoot boven den grond : 



flam zo gebogen , dat by bykans op de aarde - 



1 00k deze boomen door de Zee of winden zeer 



. ^jortelt en gebrooken werden, waar van dan y t 



ifie /pint in korten afrot , en bet binnenjie bert 



reperitur, externe cinereum, 

 nigrum: Haic frufta meliora 



interne vero eleganter 



ftum groote fiukken langs den fir and verfpreid 



ten zraauw aantezien , 



feboon pi 



tur iftis, quas recentia ex arbore cxduntur , nulla au'- feben boom kapt, maar 



tern nifi parva opera ex illis formari poflunt. 



Alias arbores, quse binos faspe homines craflse funt, 

 elegans ac latum gerunt cor, quamdiu autem ere- 

 fcunt , nunquam adeo nigrum eft iftis , quse mortuae 

 funt & in litus projefta*, licet etiam elegantes & ni- 

 rx hujus cordis partes in vegetispromineant&in ere- 

 Fcentibus arboribus, pragferrim fi foli bene expofita 

 fuerifft^ in una eademque etiam afbore truncus fxpe 

 vel quidam rami ab una parte nudi , & nigro fuo corde 

 prominences, altera autem horum pars vegeto & vi- 



ridi tegitur ligno. 



Novella Nigra & Ebeniformis. No- 



van b ebb en. 



tn 



Andere boomen, dit <voel twee mannen dik 

 bben wel een feboon breed bert, maar zo lan{ 



> is 't nooit zofwart als de andere, diebejl . 



op fir and leggen, boewel men ookfeboone fwarte fluk 



tfieeken aan de nog wajfende 

 m ter Zonne (laari. Meii 



»f 



belft met V groeyende bout 



tfl 



Ni 



ftra natio illud vocat Baft 



Naam. In 't Latyn Novella Nigra en Ebeniformis 



IP 



Ternatenfibus dicitur Salimoeri, Tsja- 



Natie moemt het Baftaart 



Op Ternaats 



Utnoeri,& Salungeri. Quidam illud Mala 



noemen 



Maleits BaruLatit, met het voorige vermengendi 



cant .Baru Laut , cum precedent! illud confundentes. Op Amboins Kanawa , Kanawan , en Kanewan ; In 



Kanawa , Kanawan , & Kanewan m 

 Banda & infulis ad Eurum fids Cenau & Caju Waro, 

 1 in Burb tana & Fata. Macaflera Ama. Altera feu 

 cinerea fpecies in' Bandrf dicitur & Keya fVaranderck. 

 Locus. Notum eft hoc lignum in omnibus Moluc- 

 cis , Amboinenfibus , reliquisque ad Eurum litis in- 

 fulis : Multum etiam & elegantifl?me crefcit hsec ar- 

 bor in faxofis Ciel^e montibus, velficcopromontorip 



rep;ionis Hoeamohelenfis • ubi hasc ac pracedentd* 



. Eilanden Cenau en Caju Waro, 



Baro Fana en Fala. Op Macaffers Ama. Het twee* 

 of graauwe geflagt hiet in Banda en Key Waranderck; 



Plaats. Het is bekent in alle Moluxe , Amboinfcbe , en 

 Zuid-Oofter Eilanden, docb 



't befle vind men 



zegt 



Het ftaat 



8*. 



Tom. II 



♦ 



arbo* 



?el en feboon op 't ftienige voorgebergte Gil , of 

 rys-boek van 't Lan&fcbqp Hoeamobel , olwaarde- 



Ff 2 zs 







. 















I 





9 



i 



