



Ill Boek. XXXIII. Hooftjl. AMBOINSCHE K R UT D B O E K 



tembri infequuntur fru&us novaque folia. Quum ve* 

 to circa Julium, (uti plerumque fit) magni fint im- 

 bres ac pluviae frecjuentes, florendi tempus differtur 

 ultra menfis dimidii fpatium, quum alias in terris crefcit, 

 iaquibus ifto tempore aeftas ficca eft, uti plurimum 

 hoc obtinet in omnibus infulis ad Occidentalem Am- 



jonge bladeren volg< 



23r 



Maar 



boinae partem litis, certum ac dittum obfervat ordi- Amboina 



wanneer omtrent de tyd van Julius (gelyk gemeenelyk 

 gefcbief) een langdurig reegen-weer voorvalt, zo ver- 

 agtert de bloeityd wel een halvemaand of meer , daar by 

 anders in landen ftaande , daar bet in die tyd zoomer of 



—iff on is, gelyk meefi in alie Eilanden beweften 



nem: Plurimum in litoribus crefcit planis, in ipfa e- Hy waft meeft op vlakke ft 



fcbreve order p 



tiam reperitur terra ab hominibus plerumque planta- 



landewaart in , tneeft doer de menfehen aldaar gepl 



ta, quod per depa&os fit ramos craflbs, licet et ejus bet welk met dikke takken gefebied 



fabae optime etiam progerminent. 



Nomen. Latine Gelala litorea, Malaice Gelala Laut 

 & Gelala ltam 9 quum fponte juxta litora crefcat, ac 



opkomen 

 Naam. In 't Latvn Gelala 



Gelala Itam , om datze van zelf. 



Op Maleyts Ge- 



refpc&u fubfequentis fpeciei obfeure viridia gerat fo- ftrand wajl, en tenaanzienvandevolgendexoortefwart- 

 lia; Quidam volunt Dadap verum efle nomen Maiai- groene bladeren beeft. Zommige wil%n dot Dadap de 

 eenfe, & Kelala Ternatenfe , Macaflarenfe vtro Rara "' "" A »..-.._ 



& Caju Madjannang h, e. quietum folium , cujus ra- 

 tio infra indicabitur. Amboinice inLeytimora voca- 

 tur Ucken , in Hitoe & Cerama Nackil & Lackin. Ba- 



_ nataanfeben. 



Op Macajfers Kara en Caju Madjannang , dat is 3 Jlilblad, 



zal werden. Op Am* 



boms op Leitimor Ucken > op Hitoe en Ceratn 

 leyenfibus dicitur Dalundung. Bandenfibus Dadap. Lackin, Op Baleys Dalundung. Op Bandt 

 Vox Gelala derivan poteft ab Arabico Gal aut Galal, Het woord Gelala kan afgeleidt werden van bet Arabi 

 h. e. clarum reddere, quia florens rubicundum de fe Jbbe Gab/ Gelal, d. L klaar enbeldermaken, omdat by 



Dadap. 



fpargit colorem. 

 Locus, In omnibus reperitur aquofae Indiae infulis & 



bloeiende een beldere coleur van zig geeft 



ubique in litoribus crefcens , in quibus lapilli occur- Jndien 



Men vind hem in alle de Eilanden van Water* 



op de Jbranden waffebende , te weten 



runt & permixti funt, in fimplicibus vero litoribus daar kleine Jieenen onder gemengt zyn , rnaar op 

 non reperitur velraro, uti in occidentah Baleyae par- 

 te . ubi tamen in ipfa regione fete offers 



zanden vind fnen bem niet of zelden, gelyk op de Weft 



Ufus 

 praebet 



beeft 



alwaar 

 Wefterlyke Eilanden beeft 





\ 



Septembri perquam rari lint, vulgus faltem hoc illi 

 adferibit cauflle, quum rutilantes ejus flores ex arbo- 

 ribus dependentes ut & in folum prolapfi fulgorem fu- 

 um longe in mare emittunt, quo pifces perterriti a 

 litore decedunt. Hie tamen defedhis iis in menfibus 

 quoque obfervatur in talibus locis & litoribus , in qui- 



grooter gebruik dan in Amboina 

 & met zyn bloeyen groote febaarsbeid van viffeben verfebaft 



febryft 



ijlus, en September, immers de 



denfes no 

 adferibunt 



& 



no&em ierneum & 



roode bloemen zo aan den boombangende, als op den grond 

 teggende , bar en glans verre in Zee verfpreiden , en daar 

 door de vijfcben van den oever jagen. Hoewel men dit 

 gebrek in dezelve maanden op zodanige plaatzen en flran- 

 den ook v'oelt, daar geen Gelala boomen ftaan 9 dierhal- 

 ven bet de Bandaneezen niet zo zeer bet bloeyen deztr bo- 



ffebryven , *t welk om dezeif* 



men 



mare, unde & pifces fugam arripiunt ad aquas ordina- 

 rio modo coloratas, 



E contra magna eft fympathia inter hujus arboris 

 flores & A'mboinenfem avem Loeris di&am , quae fan* 

 guinei penitus coloris eft per totum fuum corpus , ex- 

 cepto capite, hujusque alia minor fpecies eft Perro- 

 quitten vocata, quae exrubro, luteo & viridivarie- 

 gata eft. Hae itaque aves naturalem gerunt inftin- 

 ftum & ardorem rubri hujus arboris coloris, quas 

 maojna hanc frequentant copia , ipfique infident , 

 quum fuos profert flores , ita ut hae vix ab ipfis di- 

 ftingui poffint floribus, q uamdiu pacate fedent. Hae 

 roftro fuo iftud rubrum capitulum (eu neftarium in een- 



^m • f% * ._-._ /* . 



de tyd de Zee infefteert, en by nagtvuurig en melk 



doetfi 

 leur 



ijfeben m water van ordinaris co- 



Daar en tegen is 'er een groote vriendfc 



iIS<t 



iffcben de 



/tmboinfebe Loeris * dewelke 

 tyfzyn > bebqlven aan bet boofp. 



effens een kleinder flag> die men Perroqu 



boom j 



gefebakeert, Deze vogelen dan 



drift tot roode coleur van dien 



met meenigte daar op , als by in zyn bloei* 



float, dat menze qualyk van de roode bloemen onder 



lange zy Jlil zitten. Zy ptkhen bet voor* 



bloem fcbuilende y 



tro ^oris pof turn aperiunt , epotantque fuccum ex ro- vergad 



febeiden 



noemde roode beuveltje y 



open , en drinken bet zap daar uit van den dauw $aa 



\ 



H 



le&um 

 porro arbor ufum habet in re medica, recen 



tium enim foliorum fuccus ulcerationibus inflillatus, 



Voorts beeft dezen loom ook zyn gebruik in de Medi 



& 



fe 



want het zap van de verfebe 

 gedaan , en een blad 



maakt 



confolidationem , per alia emplaftra procurandam : vleefcb bequaam tot de volgende toebeelinge , door and 



Haec autem cura haud felicem habet fucceflum in ho- pleift 



_ -. . a. a « m *^v • m m 



minibus repletis vel potui nimium addiftis , qui pro- 



habent partes. 



adfluxum 



perzoonen 



Docb deze cure beeft weinigfuc* 



bumeuren vervult 



In Amboinenfium variolis hsc praefertim folia cele* 

 brantur, ad inpuras & fordidas ulcerationes depu- 

 randas, quod tarde quoque procedit, quum Gelala ratie te~zuiveren> 



)/ den drank te veel overgegeven zyn , en ditr~ 

 Iven te veel toevloeying in de ulceratie bebben. 

 In de Amboinfcbe pokken werden deze bladeren inzon* 



geroemd > om derzelver vuile en 



_ r fi . ....... 



generatur pus per continuum humorum adfluxum 5 un- 

 de & talibus hominibus ficca & fobria praefcribitur 

 Diseta: Alii autem ulcerationes curant ope foliorum 

 feauenti modo, recipe vulgaris Gelala tenera folia 

 cum quarta parte Pangagp radicum , # ftipitum ac foli- 

 orum I expone haec fimul per nottefn rori, dein ex- 

 prime fuccum nulla admiftaaqua, Intinze huicturunv 



mede langzaam toegaat 



> 



want de Gelala baar werking niet kan d*en 3 zo lang 

 r nieuwe materie toeloopt , daarom zulke menfeben 

 rfchreven werd een fobere en drooge diceet ; andere cu* 

 m dt ulcer atien met de bladeren aldus : JVeemt de jom 

 )laderen van de gemeene Gelala , met een vierde part 

 igaga, wortelen, fteelen en bladeren te tamen, zet 

 een nagt in den d<mv> en vringt daar nabet zap daar 

 zonder eenig water y doopt brer in plukzel 



dam, & inpone ulcerationi , eamque porro jufto mo- bet in de ulceratie, bint bet voorts beboorlyk toe: Het 

 do obvela: Hie autem fuccus per aliquot dies in Bam- zap kan men eenige dagen in Bamboesjes Tvr * 



Din 



fervari potefl. Hie 



verdorvene vleefcb uit> en maakt in drie 



„ carnem , atque intra fpatium trium quatuorve vier dagen een goeden grond, die zig voorts tot geneejin- 



dierum purum reddet fundum , unde curatiocita pro- gejcbikt: andere kauwen de bladeren in den mondmet 



**•• " '• * ! -- —-«-!— -^ Mi^ een weinig Komyn 9 enfmeerendat in de ulceratie, bo* 



ven op ten Had van dien boom leggende* Dit byt omtrent 



movetur. 



mafticant cum 



Cumini > quae ulcerationi inponunt , alio ejusdem arbo 





t 







v - 





