

4 



\ 





232 HERBARII AMBOINENSIS Liber III. cap. XXXIII. 





* I 



ris folio obdu&a. Haec pafta per femi-circiter horam 

 operatur ac dein peratta eft. Sique hoc mane inili- 

 tuatur 4 nee ulceratio vefperi intumefcat , nee doleat, 



half 



Als men dit 



Wwelt , of 



tuuuui , m-w »*!>.%.*«*»« ,~.£~ — w , -— , zeerdoety zo is bet een teeken , datae de geneezlng <ucel 



indicium eft , curationem iubfecuturam , ficontrarium wil adnneemen, maar anders gevoelende y zal men bier 



haec cura, fique fuccedat,. mede niets uitregten , en als bet dan nog lukken <wil , zo 



fentiatur , 



mentis fpatio opus eft 

 randam. Arboris cortex cum 

 Maflby manducatus conducit ii: 

 borant. Quida 



> 



>/ 



S 



fcborjfe met Pinang , en een weinig Maf- 



foy gekaauwt , is goet voor die geene , die de rocde loop 



hebben. 



curare adnituntur , fed raro fucceflum vidi , quum in bladeren , en bar en zap 



rfebe 



illis non fit virtus coniblidans neccicatricans,fed de- 

 purans. Tenera ejus folia cum illis Gwmiros & Calap- 

 pi lympha in olus co&a & comefta , atque folia 

 pe&ori inpofita lac generant & augent lactantibus & 

 puerperis. Eadem quoque folia cum floribus quovis 

 modo aflumpta in feminis provocant obftrufta men- 

 ftrua. Contrarius autem effettus obfervatur in corti- 



ft 



waar van ik weinig 



maar zuiverende kragt in ft 



bladeren met die van Gumira met Calapp 



De jonge 



legt 



op de borfi ge- 

 vermeerderen de zuieende Vrouwen baar me Ik. 



Dezelfjie bladeren met de bloeme op eenigerbande manie\ 



m m genuttigt, verwekken de Vrouwen haare opgehouden 



ce, qui, utidi&um, cum Pinanga mafticatus , ejus- maantjtonden. Een contrarie kragt beef t men in defeborj 



que fuccus deglutitus prodeft Dyfenterise. 



ft 





v 



x. 



\ 



Aves iftae Loeris dicl:ae , plurimum capiuntur , fi inter 

 >rentes ramos fuftes locantur, iifque alligantur vi- 



qu 



, aevuMKc , um gcztgo , imi riming geKawwi ^ en 



vp ingefwolgen 9 belpt tegens de roode loop. 

 De voomoertide Loeris werden 00k als dan meeft 



vange 



Vog 



iffeben de bloeyende takken eenige ftok 



iident , quum naturales arboris rami fpinis undique fireeken , daar zy te ligter opzitten , om dat de regie tak- 



fint obfefli. 



Si florendi tempus defierit, iffc^e aves iterum mon- 

 tes petunt, nee per totum amplius obfervantur an- 

 num , poftquam fumma cum patientia ultra menfem 

 garrulum illarum ftridorem exaudivimus , maxime- 

 que mirandum eft tales aves, quae filveftris adn^odum 

 funt nature , nee facile mitigandse , adeo expetere ho- 

 rum florum fuccum, atque e longinquis montibus 



prope . . 



res, advenire, unde vix hominumtumultuacclamo 



t 



ken vol dooms zjn.~ 



Als de bloemen over zyn y vervliegenvoornoemdevogels 

 weder in 't gebergte , en men zietze dan '£ gebeele jaar 

 niet meer, naar dat men metpatientiemeer daneenmaand 

 lang baar gekakel en geraas op die bo omen be eft moeten 

 uit ftaan , zynde te verwonderen , dat zodairige vogels y 



die 



ip 



1 te temmen zy?i> zo greet ig op 

 yn , datze uit bet verve ge- 



pofliin 



quibus adftant etiam has arbo- bergte digte by de woonbuizen komen , daar deze boomen 



^ 1. 1 jlaan,* en qualyk door bet gefebreeuw der menfeben kon* 



nen weg gejaagt worden. 



De bladeren <werde?i 00k onder ander Sayor tot mots- 



ufurp 



tur 5 praefertim ad certum cibi genus , quod Ternaten- kruit gebruikt en gegeten , inzonderheid tot een zoorte van 



fibus Boboto vocatur, quum quidam pifces foliis in- ' A " ' ^ — n - 1A ' : 



voluti coquuntur. 



• Ejus lignum virtutem quoque vegetativam habet , 



quod ramis facile propagandum eft, unde &adhibe- 



JJcben 

 Heti 



tur 

 ftris 



in craflas excrefcunt arbores, ex quibus fimul folia 



-ftyi 



plant en is , daarom 



ft 



ftokke 



ufum coilig 



Lignum hoc , quam vetufta e- 



ijfaden ,^u»*„ w .r, 

 yd uitjlaan, en tot 

 men met tenen bet zebruik der bladeren b ebb en kan. D 



tiam fit arbor K Temper fungofum eft & leve , ficcum- bout boe oud den boom werd , blyft 



m 



1 



fovet w 



fruftum in cineres collabatur , ncc unquam fl; 

 concipit, licet etiam vento vel flatu agitetur. 

 Carolus Clufius hanc videtur depinxiile arbc 

 libri rariorum plantarum appendice primo pc 

 qui ejus folia accepit a medico quodam Lufita 

 arborem Coral 9 . forte a rubro florum colore , v 

 dicebatque illam ex Ameriea accepifle. 



■ 



Quaedam hujus Gelala fpecies occurrit in Java, & 

 Baleya , vocaturque peculiari nomine Dap Dap , cu- 

 jus truncus altior eft prascedenti, fed nullisobfitus fpi- 

 nis, ejusque folia funt minora, rotundiora,& tenuio- 

 ra, flores vero fruttuique praecedenti fimiles , ejus 

 autem fabae funt rotundiores. Adhibetur quoque ad 

 palos & fepes uti prior, ejus folia non eduntur. Lig^ 

 num ejusdem eft fubftantise & ufus , ad lentum nempe 

 fovendum ignem. ; 



Similis vel non multum diverfa arbor eft Sinen- 

 fium Goudong 9 in provincia litorea Fockien feu Hoc- 

 kien crefcens , crefcendi modo & forma Gelalce vul- 

 3 ari conveniens ex relatu Sinenfium , ejus autem fo- 

 _ia funt majora, rami fpinofi, non autem truncus, 

 flores quoque rubentu, & fru&us funt inftar prseceden- 

 tium fabarum. 



* Eius lignum eft quoque molle & inutile, excepto 



adhibeatur ad inftrumenta quaedam mufica, 



? , bond bet vunr lange alfi 

 jlok in affebe vergaat, zo 



dtoog 



ft , hoe zeer men 00k daar in blaaft 



• Carolus Clufius febynt dezen boom afgefcbetfl te h 



ben in zyne boeken van de rare planten in Appendice 



pag. 253. bebbende deszelfs bladeren ontfangenvaneei 



Siviliaanzen Medicus , dieze Coral (miffebienvan de.\ 



bloemen ) noemde , en voorgaf dezelve 1 



America ontfangen 



eze Gelala vind men op J a 

 Dap Dap genaamt , van fit 

 docb zonder eenis:e doornen 



ten zy?i kleinder , r wider , endunder, voorts bloemen en 

 vrucbten de voorgaande gelyk , docb de boonen zyn ron- 



der. Hy nverd 00k gebruikt tot flyle 

 de voorgaande , docb zyne bladeren eet men 

 is van dezelve fubftantie en gebruik, te 

 langzaam vuur te onderbouden. 

 Een diergelyke of niet veel verfcbillende 



iet. Hetbout 

 vet en om een 



parte 



quod 



quum bonum edat ionitum: Uno anni tempor 



tur foliis -orbata , altera autem anni dimidia 

 foliis onufta, ac auotannis menfe Augufto folia di- 

 mittere, e contra Amboinenfis per unum tantum & 

 dimidium menfem foliis deftituta eft , nee tarn cer- 

 tum dimittendi folia obfervat tempus : Talem mira- 

 bilem arborem locatam efle perhibentSinen fes in pa- 



prope celebrem puteum 



iatio regio reeling prope ceiebrem puteum , ut 

 quidam mihi indicavit Sinenfis, qui prae reliquis fuis 



Jlrand-Provincie Fockien of Hoc- 

 hen waffebende , in de manier van veaffeben en gedaan- 

 te de gemeene Gelala meeft gelyk , naar bet zeggen der 

 Sineezen , docb de bladeren zullen vcat grooter zyn , de 

 takken wat doornacbtig , maar de ft am niet 9 de bloemen 

 insgelyks rood^ en de vrucbten als boonen. 



et bout is week , wit , en onnut , bcbalven tot eeni- 

 ge muficale inftrumenten , om dat bet goeden klank geefu 

 Hy zoude de eene belft van "t jaar zonaer bladeren , ende 

 ander e belft met bladeren beladen ftaan , jaarlyks in Au- 

 guftus beginnende zyne bladeren of te <werpen y waar te- 

 gens de Amboinfcbe maar een en een halve maand zonder 

 bladeren float , en zulke precyffe tyd van bet afvallen der 

 bladeren niet onderboud. Een zulke wojiderbare boom 

 zeggen de Sineezen te ftaan in V Keyzers Rof tot Pecking 



po 



j>r» reliquis Chaldaeorum fuperftitionibus addi&a 



geleert 



beeft 



water put 



Natie 



ra 



Qbaldeeufcbe fuperftitie ingenomen zynde , wonder e 







gen 





f 





1 



I 







I 







/ 



