I 







S34HERBARII AMBOINENSIS Ukr.WX. cap.XKXIV. 



CAPUT T R I GESIMUM XXXIV. HOOFDSTUK. 



QUARTUM. 





Oelala Alba: Gelala Pati. 



De witte ofgevlamde Gelala- Boom. 



*N 



1 



Ltera hie nota Gelala alba feu variegata > forma 

 praecedenti fimilis , fatifque craflTo & vegetativo 

 cito excrefcit trunco , qui comam gerk tenuem. 



D 



^. 





Foliorum forma cum vulgari convenit , femp 



dium vero Temper maximumeft , 

 feu 



infident petiolo 

 pro 



_ * * 



E tweede bier te lande bekende zoorte van GelaJa , 

 is de witte of gefcbilderde , van gedaante de voor* 

 gaande meejt gelyk , 00k met een redelyken dikken 

 ftam 9 die baafiig opfebiet, maar met eenfmalle kruin. 



De figuur der bladeren is de gemeene gelyk , en Jiaan 

 altyd drie by malkander aan een lange Jleel , zynde bet 

 derde of middeljle altyd bet grootjle, tot een byzonder 

 teeken bebbenze een witte of geelacbtige Jlreep , vlams ge- 





vum medium , & ad utramque decurren te partem , flam- wys omtrent de middel zenuwe , met eenige boeken ter zy- 



mx 



fupe 



Pi 



rumque; quzeaam enim folia hanc flammara gerunc 

 ad digiti latitudinem, alia multo anguftiorem, alia 

 hanc gerunt prope petiolum , alia in medio latifli- 



mam. 



Foliorum color viridis , 



den uitloopende , by den fieel breetjl , envooren toegefpit 

 doorgaans zeer ongelyk , want zommige bebben deze vlam- 

 men een vinger breed , zommige veel fmalder , andtre 

 bebben 't by den fieel , andere in de midden breetjl. 



multoque laetior & pal- 



funtqu 



culis prope ipforum ortum notata 

 per variegata ifta fc 1 ' ~ J " 



arbor 



Flores 



cum 



De groente van 't blad is 00k blyder , en ligter 9 dan 

 aan 9 t voorgaande, en zy zyn met diergelyke vratten by 

 bar en oorfpronk voorzien * zo dat dezen boom van de ge- 

 fcbilderde bladeren eenfraai aanzien beeft. 

 iori plurimum conveniunt, De bloemen en vrucbten komen meefi met bet voorgaan* 



•mis arfte fibi junfti , fed de over een , digt by malkander en aan lange trojfen voort* 

 efformant arborem , non komende , docb wat febaarffer , en maketi den boom zo 



root niet} zy gaan niet te gelyk open 9 en boat blad is 



^ AWT , „ _. . ___ - ; ___ wat korter, docb breeder en dikker , dan de gemeene , 



tern itidem eft Kermefinus. Siliquae runt rariores & van coleur mede febar token-rood. De bomoen zyn wei- 



femina vero ejusdem formae. Ra- niger en korter 3 dan aan 9 t gemeene ^dezaden van bet zelf* 



ac truncus undique fpinulis obfefli defatzoen: Voorts zyn alle takken* en den flam insge- 



foliorum vero petioli glabriores lyks met veele korte doornen bezet , docb de ryskens zyn 



piurimi fimul longis in ra< 

 rariores , nee ita rubram 



brevius 



orumque 



breviores 

 mi porro 



funt 



funt , lignumque eandem fungofam habet fubftantiam, gladder , bet bout van dezelffie vooffe fubfiantie , van 



tigs 



atus 



reuk veelfterker, dan bet gemeene, 00k onlieflyk en bok- 

 acbtigy welken reuk docb zofterk niet gevoeld werdinde 



Titer percipitur in foliis, fed praefertim fub velperam bladeren , maar inzonderbeid des avonds en by regenacbtig 



quando haec arbor iftum 

 diffundit odorem , ac proxime accedit ad od 



weer, wanneer dezen boom dien reuk verre verfpreit 

 Hy komt naafi overeen met den booiacbtigen reuk van 



in recenti obfervatur Oryza, quern Malai- verfebe rys, diergelyke de MaleyersWzngi noemen, en 



ifes wangi vocant, ipfifqu 



Non ita certum obfervat anni tempus florendi & fo 



permutandi 



menfem 



voor aangenaam bouden. 



In bet bloeyen en verwiffelen der bladeren boudenze zoo 

 eene precyze tyd, als de gemeene , komende weleenmaand 



fub initiumSep- later 9 want in bet laatjte van Auguflus, of begin van 



tembris flores modo^prodire incipiunt, cjuum fqliis September begint 'by eerfi zyne bloemen te vertoonen* 



~~' # " m wanneer by nog vol bladen float. In October begint by 



eft, Oftobri 



mare 



quorum pauci perfefti excrefcunt , turn- de vrucbten te formeeren 5 waar van weinig totperfe&ie 



tufta dejicit folia, nunquam vero iftis komen , en als dan begint by allenkskens de oude bladeren 



iris; Florum tempore avesLoe- aftewerpen, werdende nooit zo kaal 9 als de gemeene; in 



ris & Peroquieten di&ae, hanc quoque frequentant, quas zyn bloeityd werd by mede van Loeris en Perroquiten be- 



cjue fenfim 



mos propagatur, Qui facillime progerminant 

 ml* vero ex deciduis ofliculis orodudts foli 



per 



zogt y die de bloemen zodanig bederven 9 datze zelden vrug- 

 ten dragen , by word voortgeplant met takken , die zeer 



pro 



1 gerunt licbt opfebieten y maar de jonge boompjes van de afgevaU 

 vulgari fimilia, intenfe viridia nee variegata, unde ' lene korrels voortkomende , gewinnen bladeren , de geme* 

 concludo hanc albam modo efle degenerationem feu ne gelyk 9 te weten 5 gants boog-groen , en zonder vlam- 



vulgaris varietatem. 



£> 





In Java circa Bataviam altera hujus variegatae Qe- 

 laics occurrit fpecies, quae itidem fpinofa eft, fedfo- 



men y waar uit ik giffe , dot deze witte zoorte flegts een 

 verdndering is van de gemeew. 



Op Java omtrent Batavia "beeft men nog een ander 

 zoorte van deze gefcbilderde Gelala 5 wiens boom mede 



lia gerit minora praecedenti , haecque in medio laste doornacbtig fj, de bladeren wat kleinder, dan de voor- 



rubentem habent lineam loco-albae, funtque faltem gaande , dewelke in de midden bebben een ligt-roodefireep, 



rubra circa nervum intermedium, atque ad linearum in plaats van de witte , of immers rood omtrent de mid- 

 iftarum oras albicant, casterum antecedenti fimile 



eft. 



del-zenuwe, en aan de kanten vandevlammenwitacbtigy 



Nomen. Latine Gelala alba & piBta. Malaice Ge- 



de rejl bet voor gaande gelyk. 

 Naam. In 't Latyn Gelala alba en pitta. Op Ma- 



lala Puti & Kelala Tulis, quibufdam Kelola Lacki, kyts Gelala Puti en KeJala Lacki , Lacki dat is man- 

 Lacki h. e. mas. Amboinice Ucke Puti & UckeMo- . neken. Op Amboins Ucke Puti en UckeMoni > dat is 



m » h. e. odorata Gelala* 

 Locus. Hxc fpecies raro in Amboina occurrit , & 



welriekende Gelala. 

 Plaats. Men vina deze zoorte in Amboina c ix>einip i hier 



tantummodo hinc inde una alterave arbor prope aedes , en daar een boom by de buizen geplant. In de Motuccos, 

 plantata. In Moluccis, & Celebes parte Orientali en bet Ooftelyke deelvan Celebes isze meefi bekent, w 



plurimum nota eft , ad occidentem vero partem ra- 

 riflime vel non invenitur. 

 Ufus. Harum infularum incolae hujus folia folebant 



der om de Wefi beeft men hem niet of weinig. 

 Gebruik*. De Inwoonders dezer Eilanden plegen 



adhibere, quae ipfis in ufu erant ad co&am Oryzam bladeren te gebruiken, den gekookten rys daar mede toe 



hifce obtegendam , ut ipfam inpraegnarent odore fuo 



foenofo , qui ipfis gratus eft ; eadem quoque folia 



cum Calappi lympha inftar oleris coquuntur & edun- 

 tur. Iftis m locis , in quibus copiofe crefcit, ejus 



rami adhibentur ad hortorum palos, & fepes, quum 



citiifi- 



dekken , om aan dezehe bar en booiacbtigen reuk 



'snaam 



bladeren nverden ook met Calappus-mei 

 en gegeeten. Op plaatzen , daar men bem in meenigie beeft, 



om datze 



hebt 



de takten gebruikt tot tbuinfiaaken 



p 







• 



V 



