

mSoek.XXXn.HooM AMBOINSCHE RRUYDBOEK. iff 



CAPUT TR I G E S I M U M XXXVI. HOOFTS'TUK, 



S E X T U M. 





> 



V 







* 



Arbor Excacans «, Caju Matt a But a, Kape-Mata-Boeta-Bootn 



bfde Boom 



\ 



N 



Unc tales fubfequuntur arbores , quae nocivum feu 

 purgans fundunt lac , inter quas excellit noxia ilia 



fcens 



quae vulg 



der blinde oogem 



1 U volgen eenige boonien , die een fchadelyke of pur* 



' gerende melk geven , <waar onder uitmunt dim ba- 



telyken gaft , die men in 't gemeen blind - bout , 



of melk-boom noemt , en den welken men voor een Lathy- 



fcentis habetur, ac terror eft omnium nautarum, qui. rus arborefcens zoude bouden, denfcbrik van alle ma- 

 emittuntur ad lignum pro foco caedendum , ac toties 



decipiuntur , quum inprudenter ac ruditer hanc tra* 

 ftent. 



ft inelegans, trunco 



nans 



fifla 



excre fcens 

 fimplicem hab.et truncum , fupi 



" inhaeret , ut reptando 



troozen, die uitgefonden zynde, om brant-bout te kappen, 

 zo dikwils met dezen boom bedroogen werden , als zy bem 

 onvoorzigtelyk bandelen. 



Ret is een lelyken boom , van jham krom , overbangen- 

 de , knoejlig , gefcbeurt , vol kuilen en bollekens , zo <wel 

 met enkelde , als met verfcbeide fiammen opfcbietende , 

 docb de enkelde bangen meeft voor over op fir and, en zo 

 laag , dat men 'daar onder door moet kruipen , fiaande 



do poflit , praetereaque ejus radices per litus terra daar en boven de wortelen boven bet fir and meefi Moot, 



plerumque denudatae decurrunt , quo autem magis 

 lit denudata , incurva , & excavata , eo pluribus pol- 



« • • 1 T~\ • • f* • f+ i • • • 



docb boe blooter , krommer , en bolder by ftaat , boe meer 

 deugden men van bem beeft. Met zyne takken en blade- 



fa 



Dividitur 



non 



let viribus: Ramis etiam fuis ac foliis eo magis prae- ren lokt by de voorbygaande zo veetmeer aan, dewelke 



tereuntes allicit, quas elegantia, glabra & fplenden- -from , glad , en effen zyn, de kleine takjes makenookzom- 



tia funt, minores rami elegantes laepe formant arcus iyds rare bogten 9 en krullen boar in een volkomen krir,g y 



& circinnos incirculum difpofitos, gui varios ad la- met verfcbeide fcbeutjes aan dekanten. Hy werdver- 



n ' " "" " " ~ ' """ dee It in Manneken en Wyfken, aan gedaante nietveel 



van malkander verfcbillende , bebalven dat de eerjte al- 



hen maar bloemen , en de andere bloemen en vrucbten 

 draagt. 



Eerfielyk , Bet Manneken beeft gladde takken en rys- 

 kens , met een bruine en effene fcborjfe bekleed , de blade- 

 ren gelyken die van den Peere-boom , vier duimen lank , 

 ruim twee vinger breed , met een fiompe fpits , glad , dik 9 

 glinfierende , breekzaam , metfyne adertjes overdwers door- 



profera 

 Prime 



fufco & 



flores, pofterior flores 



taque 



ri conveniunt , quatuor pollices longa 



ultra 



fplendentia 



deiinentia 



venis pertexta , quae vix digitis percipi poflTunt , ac regen, die men pas voelen kan t en digt by dekantenmet 

 propejoras in finus concurrunt , horum orae funt fer- zoompjes t'zamenloopen , dekanten zyn getand of gefebaard, 



docb niet diep en wyd van malkander , welke febaarden 

 men op eene tyd meer ziet , dan op de andere , want in 



\ 



feu rarius nee nrofunde dentatae , ouod uno ma 



lbus funt crafliora , 



quam 



j 



rata 



quam 



mans autem plerumque magis 

 feminse. Sine 



fplendentia , rariusque. fer- de reegen-maandtn zynze voller t gkmmender , en met wei 



dentata funt 



nig febaarden ; zo zyn ook doorgaans die van bet manne* 



ordine brevibus infideat pedun- hen meer getand , als die van bet wyfken. Zy fiaan op 



ramos, vetultiora rubeicunt mltar ignis 



denudata, 



decidunt 



faep 



foliorum alis parvi excrefcunt floriferi Tuli 



korte fieelen , zonder order rondom de takken , in den ou 

 derdom werdenze vuur root , en vallen allenkskens af^ 

 makende den boom dikwils gebeel kaal. 



in Coryl 



ftavefcentis , hi obteguntur flofcul 



Uit denfeboot der bladeren komen kleine kattekent , ge- 

 lyk aan de Hafelaren , een pink lank , en een fir oo -balm 

 dik j groen-geel van coleur , en bedekt met een klein mof- 



mufcofis, pi urimum conftruclis ex brevibus acpallidis acbtig bloeizel , meefi beftaande uit korte en bleeke draat 

 ftaminibus cum antheris luteis , tribus fimul jun&is, jes , met geele nopjes , drie en drie by malkander fiaande, 

 nullam floris formam praebentibus , quae fi per men-. zonder gedaante van bloempjes , dewelke na datze zo een 



fpecies fterilis" penitus fi 



fern 



bus' decidunt , ita ut 1 



uti Trugi Perda Salix. 



Secundo;femina ramorum corticem gerit cinereum 

 magisque rugofum , uti & plerumque arbor jpfa plu- 

 ribus obfita eft nodis ac tuberculis : Folia vix ab illis 



maand aan den boom gepronkt bebben , opdroogen , en zon- 

 der vrucbten afvallert , zo dat dezt zoorte onvrucbtbaar 

 iSygelyk de Trugi Perda Salix. 



vat, 



debit folia longiora & 



riusque dentata , nee ita glabra aut laete virentia ac 

 maris * magisque ab utraque parte anguftata , illorum* 



illorum 



Juli 



Ten tweeden , bet Wyfken beeft een graauwen en rut* 



gere fcborjfe aan zyne takken , gelyk ook den boom door" 



gaans met meer bobbelen bezet is. De bladeren zyn qua- 



obfer» lyk van bet manneken te onderfebeiden , docb die 'er naauw 



a , ra* oplet , zal van bet wyfken wat longer en weeker bevin* 



den , ook weider gezaagt , en zoglad nog blyde-groen niet, 

 als bet Manneken , acbter en vooren fmalder , en de fpits 

 *uoat omgeboogen , daar komen ook uit bar en feboot kleine 

 licbt-grone kattekens , docb veel korter , dan de voorgaan 



res quam praecedentis , in nullos notabiles flores fe-* de , baar in geen merkelyk bloeizel openende , met kleine 



fe aperientes , parvis viridibus conftantes 



fruclus 



Hi 



pendent plures fimul brevibus ac tenuibus ex pedun- 

 culis. funtque baccae trigonae, trifulcae , ac triquetral, 



harum tuberculum fulco intermedio 



quodvis vero 



& 



leo virefcilnt, magnitudinem Capparidum habentes 



fupe 



acuta notatae, inftar Ricini fru 



groene knopjes bezet , daar uit de vrucbten worden : De 

 zelve bangen in korte trosjes by malkander , op korte dun* 

 ne fieeltjes , en zyn driekantige bezien , met drie vooren, 

 en zo veel bulten gedeelt, waar van ieder bult nog een 

 wore in de midden beeft, van' buiten glad en blaauw- 

 groen , in de grootte van kappers , boven op met een drie* 

 ^ongigfpitsje, gelyk de vrucbten van de Ricinus bebben , 

 deze vrucbten gelyken die van Lathyris of Cataputia 



formam , ut & Lathyris feu Cataputia Minor zo wel, dat menze ten eerfien daar voor aan%iet 9 



minoriSi ita exafte referunt, ut primo intuitu pro ns 



fingul 



fine dubio ejus fp 

 detur. Intus tres cellulae apparent , 

 continetur oflieulum feu faba, magnitudine fructus 

 Catjangb h. e. Pbafeoli Indici minimi; ^Ricini femini- 

 bus fimilfima , glabra , ftriisque nigris notata , fed 



en ook buiten twyfel een boomacbtig geflagt, daar van zy, 

 Binnen ziet men drie kamertjes , en in ieder een korreltje 

 of boontje, in de grootte van een Catjang, dat is, Pba- 

 feolus Indicus minimus., de zaden van Ricinus ookzeer 

 gelyk , te weten glad , en met fwarte linien geteehent , 

 docb veel kleinder y van binnen met een wit merg uitge* 



intusque repleta medu 



Fruftu* 



wit. 



Gg3 



zy 



/ 



