\ 



• 





238 



HERBARII A M B O I N E N S I S Li^r III cap. XXXVX 



Fruftus hi feu baccae diu in arbore virefcunt ac de- 



Zy blyven lange groen aan den boom bangen , ten laat- 



mum ruftefcirtit vel rubent, fique turn radiis folaribus fieri wordenze vaal of rootucbtig; en zoze als dan deZon 



incalefcant, vel in loco calidd deponantur, crepitu 

 aperiuntur& officula difliliiint , quod & obtinct in u- 

 triusque Cataputice fru&ibns. Si ore manducentur, 

 primo nullum notabilem exhibent faporem , fed de- 

 mum fauces parum exunint. 



; Ambas has fpecies copiofum fundunt lac albicans, 

 fpilTum ? ingratum , ac naufeofum > fi vulnerentur » ac 

 prsefertim rami & abrupta folia 5 quod ctiam vi ejici- 



)/ dot menze in een warme pi 

 fienze met kraaken open, en de korrels fpringen daar uit> 

 gelyk de vrucbien van beide Cataputien doen. In de 

 mond geknaauwt , vertoonenze in 't eerjle ge'en zonderly- 

 kefmaak, maar ten loot fi en brandenze wat in de keek 

 . Beide deze zoorten seven overvlotdiz een witie.. dil* 



uit 



fien onfmakelyke , of 



tfi 



tur, fi fortiter incidatur vel csedaturhsec arbor, adeo- afgebrooken bladeren, die 00k dapper omzigfp 



que nocec.ac quodvis Titbymali lac feu fuccus, prae- 

 fertim oculis, fi illos adtingat,quos adeo inflammat, 



talique dolore tumidos reddit , ut illorum ufum gen y alsze daar in komt i 



kapt y zofcbadelyk 

 if Wolfs melk zyn mag^ inzonderbeid.voor 



quis amitteret, ni cito auxiiio illis fuccurreretur. 



fieekt en op 





Hoc nautae noftrates primis inftitutisnavigationibus 

 experti fsepius fuere cum fuo damno 5 qui emifli ad 

 lignum caedendum pro foco , ac in litore has arbores 

 obvias videntes fecuribus fuis fortiter incidebant , fed 

 mox profiliente lade oculi ipforum ita infeftabantur, 

 ut tanquam furibundi per litus decurrtrent * quorum 

 & quidam vifum fuum penitus perdiderunt. 



■ 

 * 



* • \ 



Non fufficit autem arbores has fplendidas tarn no* 

 civo refertas efle fucco , fed aliis iniuper incolis noci* 

 vis inhabitants, variis in ipfarum nempe foveis feu ca- 



• ••* • 1 1 1 * t r 



Jwellen doet , met groote pyn , dat men bet gezigt daar 

 van verliezen zoude , indien men niet datelyk bulpe daar 

 tegen doet. • • , 



Dit bebben ohze Matroozen by de eerfiefcheeps-vaarden 



bare fcbade 



happen y en op fir and 



hapten > fir ah van de uitfpattende 



op 



den ftrand liepei 

 verlooren bebben. 



ifcben lang 



waar van 00k zommige baar gezigt 



Nu is bet niet genoeg , dat deze boornen van zelf 



breves 



formicarum magnarum 5 ac 

 lantium, nee non vari^e apium 



fi 



rfebeide febadelyk 



fcbadelyke melk begaaft 23 



~"I I 71 



Hifioria nofira.anima 

 Apiculce feu Tdbil defcriptse , qua& nori 



flag zeer groote en fnel loopende 

 febeide zoorten van we/pen, enbyen,inzondt 



flag zeer kleine bytjes in onze Hift 



punguot, fed magna copia in auresaccrines in volant, fi 



cula of Tohil bejel 



cum 



quod 



piofo ac eduli melle 5 oras autem 



du&ae erant gummi quodam nigro 



ad ignem liquefcebat, & quodammodo odoratum erat, 



quod Mtficera eft ab hifce apiculis conftru&a & ela- 



borata. 



Nunc pars hujus arboris viribus pollens nobis quo*' 

 cue defcribenda eft , quse eft ligni pinguis ac vetufta 

 lubftantia, non in corde ejus feu prope corticem fi 

 ta, fed talibus in locis inferioris trunci vel craflaru 

 radicum, onx fupra terram eleva 



gen 



booms 



party eetbare Honing , en de wanden 



fmeltende 



f 



Melicera 



formant auafi 



fas ; Atque hoc lignum , Teda di£bum , quod fpuriura ligbederi maken 



Agal 



* 



gof< 



Nu moeten wy mede bet deugdelyke deel van deze boo- 

 rnen befebryven, bet welke is een oude en vette fubfianth 

 van bet bout, niet in % bert, nog naafl defchorfle r m,aar 

 aan zodanige plaatzen van den onderfienfiam; of dikke 

 ivortelen y die boven de aarde leggen 9 daar dezelve ge- 

 borfien zyn of blootfiaan y en aldaqr. eenige kuilen of bol- 



9 ah ofze uitgevreeten yuaren r dit vette 



it welk een baftaard Agel-hout is> aan 



lewortelen, of daar bet uitpuilt , is buitengraauw, en 



ffen, maar in de kuilen is bet met een rmge fwartacb 



ige fcborjft 



>gte feborffe > maar 



bet welk eg- 

 bait is • die 



ifjcbrapen kan : Van binnen beeft bet doorgaans 



fi y zomtyds wat br Hinder , zom- 



<wat ligter > maar naafi 



pelle 5 aui tamen non verus eft cortex , fed potius pel- 

 licula eft: facile feparanda : Interne plerumque colo- 

 rem gerit ferrugineum, nunc magis obfeurum^ nunG 

 vero pallidiorem , prope oras vero , praefertim ubi 

 radiis folaribus exuritur, perfe&e nigrefcit inr foveis, 



eftque binos tresve digitos cralfum hoc lignum , in bet van de %nne geraakt word , regtfwar^ in de kuilen, 

 denudatifr vero radicibus vix craffius cultro , arfte e- m twee a dri'e vingers dik , maar aan de bloote wortelen 

 nim albo ac virenti adcumbit ligno: Eftque porro n iet veel dikker, als een mes, want bet leid digt tegen 

 durum ,inftar vitri fragile y adeoque pingue , ut abun- bet witte en groeiende bout aan. Het 

 dans exfudet oleum ? fi igni admoveatur , unde & 

 facile flammam concipit , ac inftar candelae ardet. Si 

 recens c^datur^ diilcem, fed debilem fundit Benzoi- 

 num odorem , quern diu retinet 9 fi 



ifbreekende 

 Oly uitfweet <> als men bet aan bet vuur bout , waar aan 

 bet 00k ligt brand y en de vlamme boud , als een kaarze. 



kaptj zo beeft het een zoeten, doebflap- 



vetur. Rapfatum porro (Sccarbonibusinpofi turn fortem pen reuk van. Benjoin, die bem 00k lang byblyft 



tofto 



immo inperiti pro Benzoino ilium haberent odore, 

 praefertim recentis ligni, quod enim per aliquot fuit 

 adfervatum annos , multum grati perdit odoris , ejus 



gefi 



beeft 't een veel fi 



Anderzints gefebraapt , en op 



gebrand broot gemengt , ja de onervaarne zouden bet 

 •voor Benjoins reuk aanneemeji , inzoriderbeid van bet 



rafura mox fcfe convolvit, & fibi quafi adglutinatur , verfebe bout, want dat men eenige jar en verwaart beeft 



acfi vermes forent , ob pinguedinem, facile itidem 

 flammam concjpit, carbonibusqueinpouta denfum ex- 

 citat & nigricantem fundit fumum^oculisnocivum, fi 

 nimis iftis adpropinqu^t^ Lignum hoc non folum fuf- 

 fimigio infervit , fed femper cum Ungui Odorato, vel 

 alio quovis odorato ligno mixtum 5 cujus odor inde 



verlieft veel van zyne lieflykb 

 firaks , en kleeft aan 



Zyn febraap 



zyne vettigbeid, ontfangt 00k ligt de vlamme op 



_ it 



wat binderly 



Het 



fap 



perdurat : In ore retentum fap 



fed " 



i 



* 



* 



Lignum hoc tantam habet cum Agallocbo fimilitudi 



niet ligt alleen gerookt , maar altyd met Unguis Odora- 

 tus 9 of andere welriekende bouten , welkers reuk bet ver- 

 fierkt % en langduuriger maakt. Vanfmaak is bet bitter 

 in den mond? als Alee> docb te gelyk na koeken fmaken* 

 de. 



nem, 



venofi 



pofli 



n 



Bit bout beeft zo groote gelykenifft 



Immo 



forma dignofc 



fi 



delati y pro certo mihi adfirmarunt , tale lignum ^efe 



den vanbuiten 



komende, verzeekerden 



at menze qualyk kan onderfeb 

 Ja veele Apotbeekers bier in I 



in 



• 



in 







t 







( 









I 



\ 





