

V 







lllBoek. XXXVI. Hooftjl. AMBOtNSCHE KRUYDBOER. t» 



Europa tanquam bonum Agallocbum emifle 

 didifie, uti & in hifce tern's a Sinenfibus quoque ita 

 praeparatur , ut pro Oalambaco , quod optimum eft A* 

 gallocbum , habeatur. Hinc faepiu 

 Hum Mattbeum Sylvaticum , quum 

 adulterari cum Cbamelece ligno , hocce intelfexifle li 

 gnum, licet a Garzia libr. i. Arom. cap. i<5. repre 



*£,£**** ?T, goet , A & lloch ™ fiM , eh verkogi 



badden , gelyk bet 00k nog bier te lande van de Sineezen 

 zodamg geprep 



(zyndebet befte Agallocbum ) ~pafj 



fi 



—■ - -u** i. 6 uuvljiuiii ; jjajjeerh Hierom 

 gedagt, dat den PandeOarms Mattheus ! 



acq 



Ift word 



hendatur 



India 

 verum eft , Pandedtarius 

 Agallocbum 



bore, fine dubio judicavit, Ommeleam efle , e contra 

 Garzias nunquam fatis bene hanc novit arborem , eo 

 quod dick ex ea odoratum pofle colligi lignum , licet 

 per plurimam Indiae partem crefcat;fin itaque Cbameleam 

 quis nolit habere pro Pfeudo-Agallocbo Ponded; arii , in 

 ejus locum fuccedere poteft aliud la&efcens lignum , 

 quod folia gerit Qleae fimilia, & a noBis inter fruti- 

 ces libr, 6. defcriptum eft nomine Ligularice ladbece* 



worden, boewel by van Garzias Lib. 1. Aromat. Cap. 

 16. daar over berifpt word , uit reeden , dat 'er in gebeel 

 Indiengeen Chamelea wajfe, betwelk waar kan zyn> 

 maar Pande&arius boorende, dat betvalfche Agel-hout 

 van een melk-boom kome^ beefi buiten twyffel geoordeelt % 



™ ' tegenbeeft 



meeft 



Garzias dezen melk-boom noil ter degen gekent , dat men 

 daar een welriekend bout van bebben kan , boewel b 

 door ganfcb Ooft-Indien waft ; wil men dan de Chame- 

 lea niet aanneemen voor bet Pfeudo-Agallochum van 

 Pande&arius , 20 kan men daar voor ftellen 



bout 



bladeren beeft, die van den Olyf 





Notandum porro eft fpurium hocce Agallocbum non 

 in cundtis inveniri Caju Matta Buta arboribus , immo 

 inter viginti vix in una reperitur arbore , ejus enim 

 hoc gaudent ligno, in faxofis crefcunt litoribus > & a 

 longo tempore hinc inde fiflfe , ac viciffim ab aqua 

 marina irrorata2,& a fole iterum exficcatje funt: Si in 

 talibus arboribus obfervantur quasdam foveas , in illis 

 Tada feu pinguia ifta frufta detegentur , fi 

 explorentur, fonitumque praebeant durum 

 timrae tttm cortex circumje&us feparandus 



boom wat gelykende , en van ons ondet de ft 



met den naam van Ligularia La&ea befchreev 



Nu ftaat verder te weten , dat men dit baft 



bout niet aan alle boomen van Caiu Matta I 



moeten 



Pruden* 



r twmtig pas aan eenen , want die bet bebben , 

 op fteenige ftranden ft aan , voor over bangen , 

 bier en daar geborften zyn , met beurten van bet Zeewa- 

 ter bejpqt , en dan wederom van de Zonne gedrOogt wtr* 

 den. Als men dan aan dezelve eenige kuilen ziet, daar 

 zal men de voorfcbreeve Tasdas of vette ftukken vinden, 

 die men met daar op te kloppen aan den klank bekennen 



dein fru 



zy bardacbtig 



Men 



fta ilia ex nigro fulca csadenda funt , & ab adhaerente £ e me 



albo ligno mox feparanda , omne enim reliquum hu 

 jus arboris lignum eft album , molle , lentum , & inuti- 

 le, carbonibusque inpofitum acerrimum & ingratum 

 fpirat odorem ,* in omnibus reliquis arboribus ereftis 

 ac foli nimium expofitis , vel folo declivi locatis , aliis* 



tig den omleggende baft affcbillen , dat me>, 



geraakt en worde , de fwart-bruine ft 



itkappen , en voorts van bet aanklevende witte bout ter 



degen zuiveren , ■»,»»> 

 loom is wit* zagt 9 tai 



'ft 



> 



geeft op de 



loolen een zeer fcbetpen en onliefflyken reuk vanzig, aan 



fruticibus 

 guia h#c frufta non , ve' 

 tiam pereunt & exficc^ 

 diu in illis nidulentur , 



opg 



corrupta occurrent , quae 



onder andere 



a 



ftaan, of op een Jlikkerig 



te te zeer bedomt, zal men deze vette klompen niet 9 lf 



quae 



uti videtur, 



• * 



mam exfugunt ac confumunt pingued 

 que inutile eft omne tale lignum, quod a 

 inhabitatum eft formicis , vel aranearum 



&um eft. 

 Pingue hocce lignum non eandem quoque habet 



fubftantiam vel colorem , ex maris enim arboribus 



multo magis fufcum eft ac pinguius , immo quaedam 



ejus frufta inftar Ebeni ligni nigrefcunt 



uitg 



vinden. Zo bed erven 



beitjes te lange daar ii% 



lyisbouden , die zo bet fcbynt de meefte vettigbeid daar 

 uit zuigen. Zo deugt 00k niet al bet gene , daar de fal- 

 len by groote mieren bewoont, of met Jpinnerakken be* 

 dekt zyn. 



Dit vette bout is 00k niet van eenderlei fubftantie of 



bruin" 



cultrum 



vero 



ifbreekende 



mige ftukken zofwart , als Ebben-b 

 als glas 9 





magis ruffefcit , majoraque dat ramenta,quod raro e- 



tiara occurrit. 

 Altera infuper reperitur Ipecies ex rubro & luteo 



variegata , fsepeque tarn lutea , acfi optimum eflet 



Sandalum , ftriis longitudinalibus conftans , atque hoc 



lignum in magnis colligitur fruftis. 



t}aro Ternatenfe ex ruffo & cinereo mixtum eft, 



aliquando penitus rufFum , tenuibus & intricatis con- 



yceinig 



tyfken rojfer en fplintig 



en geen mes lydende. Dat 



» 



Ik men 00k 



IX 



•r 



Nog beeft men een zoorte 3 die uit root en geelgemengt 



, zomtyds zogeel, als bet bejle Zand el- bout, met fir e^ 

 pen in de lengte* bet <welk men met groote Jiukken vind, 



1 



Het Ternataanfcbe Garo is uit den rojjen en gfaau 



<wen 



******** W J 



odor vulgo 



pt 



idem eft, fed 



inguiffimum eft ac Benzoin asmulans 



plerumqus 

 Ternaten- 



Agel 



tfy 



Den reuk 



vero magis 



Ci trina 



tft 



Amboinfche is by wel den 



Benjoin trekkende , bet Ternataanfcbe meer 



bloemen. De geele zoort ruikt lieflyk , alsze raauw is 



cratum fpirat odorem, fi cruda'fit, carbonibus vero maar op koolen^ynes oordeels 9 wyktze de andere 







ofita , meo quidem judicio , reliquis inferior eft 



frufti 



purata nempe fi fint omni 

 jice , fupernatantia abjice , 

 confervanda funt, quum 1 



alrerave vice aaua2 iterum 



alsze fc boon 



goede ft 



water 



Onderfcbeiden^ 



fmydze al te zamen in Zee~ 



yven , laat varen , en die zinken , bewaart, 



quaeque una *want die zyn de befte , die men nog een rys of 



ac Soli femper exficcanda , quo corriguntur, poft 



quatuor vero vel quinque annos hoc lignum multum 



de grato fuo perditodore, unde & incolae non diu 



illud confervant , fed fi in uf 



lint , femper recens ex arbore 



frufta renovari quafi poflunt 



marinae. 



Ami tempus. Haec arbor fe\ 



vetufta vero 



fi aquae inmergantur water dompelt 



doopen , en telkens in de Zonne 

 waar doorze verbetert warden , no vier of vyf jar en 

 Heft dit bout veel van zyn lieflykbeid , daarom bet de 

 landers niet lang en bewaaren , maar bet zelve will, 

 gebruiken , telkens vers van den boom baalen , docb 



oude ftukken wat ververfcben , als menze in < 



,. Januario & Febroario 



menfe , quum femina 'fuos quoque profert fruftus , 

 qui usque in Majum arbori inhaerent , quando fimul plu- 

 rimam vetuftorum foliorum partem dejicit haec ar- 



bor , 



non ultra menfem perduran 



Julo 



• Sayfoen. Dezen boom bloeit meermaats in Hjaar: zyn 



trdinaris tyd is in January en February , wanneer bet 

 Wyfken 00k zyne vrucbten voortbrengt , die tot May aan 

 den boom bangen , wanneer by met een bet meefte dee I der 

 oude bladeren afwerpt , jonge gewind , en nieuwe katte- 

 WU1..1.1.., H uiiu moiw kens voortbrengt , die in bet manneken niet boven een 



ejus radices latiflime maand duuren. t>e wortelen verfpreiden bun zeer wyi 



B* 



van 





/ 





) 



1 



