

V 















342 H E R B A R 1 1 A M B O I N E N S I S Liber III. cap. XXXVIl. 







- 



Primo multum taedii devoravi * ut hocce inveftiga- 

 rem & detegerem lignum ob memorata pericula & 

 diffictrttates , quae circa hanc arborem occurrunt, fiib- 

 eunda, fortuna autem mihi favebat 5 quam multas mi- 

 hi obvenirent arbores tarn in Hitoes ora,quam in ip- 

 il pppofita regione Hoeamohel , quae fatis magna cd- 



Ik nam in y i eerfie veel verdriets 5 om dit bout op 



lykbeid 



fupp 



HKika 



eficiebat illud^ quum ^Ethiop 



hafc 



feu Agal 



Des : Prime 



gnum 3 dein vero comperiehs multum fenfim 



en te leer en kennen * wegens de voornoemde mceye- 

 perykelen omtrent dezen boom uittejiaan y en 

 ik bad bet geluk , dot ik juijl doenmaals veele boomen aan- 

 trofy zo op de kujie van Hitoe± als bet iegen over gele~ 

 gene land van Hoeamohel > die dit bout in redelyke quan- 

 liteit uitgaven, maar zo baaji tvierd bet niet bekent on- 

 der den gemeenen man > of bet raakte baaji op ± om dot de 

 Moor en met reukvuerken en welriekende Oily en gedurig om- 

 aan y en dit bout in plaats van opregt Garo of -Agel- 



fcbaafs 



gebragt wordi Wy maakten dan in *f eerfie mede wot 

 nverks daar van 5 maar namaals bevindende * dat bet met 



de fua jucunditate , fimul & minore illud habui in pre- verloop van jaren veel van zyn lieffelykbeid verliefl , beeft 



efljU* diuad 



fervetur 



Tarn 

 pingue & vifcofum excoqui pote 

 binthinas, fed quod magis nigricat 

 fequenti prasparatur modo : Confcinde & difcinde hoc 



fto quam ex recenti hoc lig 



de 



forma Tere 



igtinge verlooren 

 om lange te bewarem 



fcbe bout, kan men 



aq 



& 



inpone 



iiam terream , quae paulo latior eft iftius ollse apertu- 

 ra, tali modo ut iftius patinas dorfum-ollae fuperficici 

 feu aperture fit jun&um,& oras obiter obtegat, pruy 

 denter haec fimul inverte & alii inpone patinae paulo 

 majori praeeedenti i juntturas autero obvela cum viri- 

 dihus Mufae foliis , quas obtura argilla, fed ubique tam 

 leviter, ut oleum tranfire pofljt, inferiorem turn pa- 

 tinam terras committe , ita ut olla comminuto ligno 



dikke klevetige Olyfmelten, in degedaante van Tarp 

 docb fwartacbtig 9 bet nxelk gefcbiet per defcenjum, ul- 

 cus: Kapt enfnyd bet bout in Heine Jlukken , bevogtigt 

 bet met Zeewater , en vult daar mede een gemeene aarde 

 pot, doet daar op een aarde fcboteltje , betwelk 



pot 



dat 



rugge van defcbootel in de mont van de pot kome,en 



lojjelyk fl 



Stelpt dit 



«w v,„, ,.„ ^..ander fcbootel, die wederivatgrooterzy, 

 dan de voorige , en bewind de zamenvoeginge met groe- 

 ne bladeren van PiJJang , Jlrykt daar ever wat kley , dog 

 over al lojfelyk , dat 'er de Oly tujfcben beide doorloopen 



, . , . ...-.-. _ kan, begraaft de onderfte fcbootel in de aarde, dat de 



repleta promineat ,- fupra hanc ignem exftrue, unde pot met bet gekapte bout uitfteeke, daar op gy dan een 



*__/^ i.-_.._/^ u 1- — r. - _ zuitjtooten, z0 zal bet vette bout beginnentefmeU 



pingue 

 xnittit , 



^____- ■ — o — ^ i — — - 



juntturas in inferiorem 



Inol 



poft femi circiter horam omnia fimul prudenter 



tolle , ita ut nulla arena vel terra in fubjedtam deci- 

 dat patinam ,• in qua Ipiflum s nigricans , & vifcofum 

 leperies oleum inftar Terebinthinae lentum & 

 fumi fpirans odorem , quem nunquam amittit. 

 la ifta inpofita videbis carbones nigricantes ac 

 exuftum lignum , quae abjice^ Quum repeterem 

 progreffum, lignum nulla irrorare voleoam aqu 

 dicans fumofum hunc odorem inde fuifTe ortum 

 ceptor autem meus y qui mihi hanc demonftrab 

 ftillandi artemf, Iman Reti di&us,- qui iEthiopu 

 men Boeronenns erat,' aquam iftam requiri adr 

 bat , quoniam lignum alias flammam conciperet, b 

 lum exhiberet oleum : Hocce modo ex omnibus 



ten , en zyn Oly van zig geven , dewelke tujfcben de za- 

 menvoeging in de onderfte Jcbootel loopt, Na omtrent een 

 half uur , neemt alles zoetjes op , dat 'er geen zand , nog 

 aarde in de onderfte fcbootel voile , zo zult gy in dezelv* 

 een dikke ,fnxiartacbtige , en kleverige Oly vinden , zo vafi 

 boudende , als tarpentyn , maar zeer rookact 

 die betook noit verliejl. In de bovenfte pot 

 party fwarte koolen , en half verbr and bout , 't wette taeg 



fmyt 



ivilde bet bout met geen water bevogtigen in 



ul- 



pinguibus 



exftrahi pofTunt y quod inquirendum reftat. 

 Oleum hocce adaibetur, ad cunttas fcabiei fpecies 

 & cutis fordes detergendas y externe illinitum, quum 

 ▼ero fit admodum vifcofum , cum pauxillo Calappi 

 oleo cammifcendum & calefaciendum eft. Senfim 

 autem fit refinofum inftar Terebinthinse > vifcofita- 

 tem vero nunquam amittit. 



bet berdoen* om dat ik cor decide ' den rookacbtigen reuk 

 daar van te komen y maar mynen Baas 5 die my dit dijle- 

 leeren leerde , Iman Reti 5 moorfcbe PrUjler van Boero, 

 Vermaande my , dat zulks noodig was 3 om dat cmderzints 

 bet bout in den brand zoude raken , en geen Oly geven* 

 Op deze manier konde men uit allerley vette bouten 5 in* 

 zonderbcid van boven gemelde Lingo en SaKmuf i ^ een Oly 

 krygen y 't welk nog te onderzoeken float. 



Deze Oly voerd gebruikt , am oiler Ui fcbwftbeid en on* 

 zuiverbeid des buids te verdryven , van buiten opgefmeert^ 

 docb dewyle bet zeer kleverig is , meet men bet met een 

 nveinig Calappus-Oly voarm maken, en vermengen* Het 



flacbtig P als tarpentyn 3 maar zym 



Ex 



verliefl 



dentifcalpia forman 



latbarris repl 



fi 



worteten van de fcb 



tes 



cfBiiant catharrofi; exurit autem quam maxime 



l 



Maturi ejus fruclus in mare decidentes a S; 

 Cabelini* , fimilibusque minoribus pifcibus com 

 tur , quorum inteftina abjicienda funt , in quibus t 

 fruduum nuclei reperiuntur, eo quodamarum 



beant faporem ; Si oleum fupra defcriptum del 

 ejus loco rafura pingui 



Jappi oleo mixta y qua 



Amboinenfes hujus raaices etrodiunt oriente 

 ita autem , ne effodientis umbra radices tegat , 1 

 feptem minora confcindunt fruftay quae corpo 

 geftant contra incantamenta&praeftigias. Eaden 

 radix cum Zingibere contrita & illinita' oranes 

 manuum vel pedum phlegmonas. Ternatenfes 





Uit de jonge >»«.;» , 



ontbloot , maakt men tandeftookers , ixaar meae men 



>,re tanden Jlookt , die met zinkingen beladen zyn , daar 



vogtigbeid dan uitloopt : docb bet verbit den mond al 



vwat* 



ryp 



Zee vallende , iverden 



Cabelyntjes , en andere Heine Vitfeben ge 



geeten, ixielkers ingewand men dan moet wig fmyt 

 daar men deze korrels in vind. alzoze bet zelve bii 



maken 



kan 



cum 



m de voorfcbreve Oly niet beeft , 

 men bet fcbraapzel van bet vette bout nemen , met Calap 

 pus-Oly mengen, en de fcburftbeid daar mede bejlryken. 

 ^ De Amboineezen graven de wortels uit met de opgaan- 

 Zonne , zodanig dat des gravers fcbadwwe 



de nnortel valle. 



fnydenze in zeven kleine Jlukken 



hsec en dragen die om bet lyf, tegens alder bande ^ . „, . 



:urat fing. Dezelfde voortel met kleine Gember gevreven , en 



_ pin- opgeftreeken, geneefi atte beete gefwellen aan banden en 



gue terunt lignum fupra porphyritim , & cum aqua voeten. De Ternatanen vryven bet vette bout op een 



•ntra fieen , en geven bet met water of jlappen Arack te driti 



imxtuin- propmant 



Choieram oc inteftinorum tormina. Vidi Sinenfes 

 quoque hoc exhibere contra Afthma , ad quod vero 

 utuntur fuo Garo , Ttmbion difto. 



Sinenfes &Malayenfes cum peregrinos volunt deci- 

 pere mercatores , ipfisque hoc Garo-Laut pro vero ven- 



off 



Ikb&b 



Calamba 



mam 



bet ook de Sineezen zien bigeven , tegens den kortenaafem* 

 gelyk Z3> met boar Timhion , of opregt Garo doen. 



De Sineezen en Maleyers , nxrillende de vreemde Koop 

 luiden bedriegen , en dit Garo-Laut voor opregte Calam- 

 bacq verkoopen , verkiezenzodanige. knoeften en Jhkk 

 . die bet opregte Calambacq aan coleur enfatzoen naaft 



rofarum , vel alia quavis odo- komen ; deze beftrykenze met roozen of ander welriekent 



unt nodos ac trulta , Quae 



cum vero certant Calambaco quoad colorem ac for- 



rau aqua , in quam rafuxa veri Calambaci fuit inmiiTa & 



mace 



fcbraapzel van'goed Calambacq geweekt 



i 



u 9 





> 



41 



t 



> 





» 





