

I 







III Seek. XXX VIII. Hod/0. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 243 



macerata , dein haec obvdant ficcis Mufap foliis , qus is , daar na bewindenze die met drooze Piffans -bladeren 



per menfem adfervant in loco claufo vel olla, turn haec 

 mtfta verum adquirunt Calambaci odorem ac formam. 



1 



Fraus tamen mox detedtur , fi comburatur 



pot, zo bekomen 

 regt Calambacq, 



en maand tang in een bejlooten plaats of 

 dezejtukken aen reuk en aanzien van op* 



mafhcetur 

 hums ligni 



Het 



als men 't 



^- ^— — »- ^m ^m ^™ r — » ^™ ^— -— ^— ^™ ^— w 



utraque efle amara , fi r 

 amanties ad Corticum 



Het 



)/ in de mond kaawuot , want reuk en fmaak 

 ? beide verfcbillen. 



porem , grataque eft 9 

 vel Aloen aemulatur. 



Garo Laut autem Abfynthium 



■ 1 



zyn, maar de bitterbeid van *t Calambac 

 Citroen- -fcbillen , en is aangenamer , maar i 

 Alzem of Aloe. 

 De 



Boeronenfes totos hujus arboris ramos comburunt ufc , vbM> lMWB vun 



circa arva fua Oryza confita, horumque fumo mures boom omtrent bare rysvelde'n," wlliende 'met "dim Took "aUe 



deze 



magnum t 



Quidam inter ufendum folia 'arboris Lolowaral feu 

 Lolowaran addunt, Boeronenfibus Fatabu Befaar di- 

 cIse , quse ftrepitu ac ftridore mures fugant : Baley- 



muizen verjagen, ate bet gezaatde 

 Zommige fmyten in bet branden de I 

 Lolowaral of Lolowaran daar by 



fcbade 



enfes ex 

 thurnos , 

 pedibus i 



form ant 

 fit, quos Magna 



kraaken 



genaamt , dewelke met baar knerffen en 

 veriasen. De Baleyers maken uit bet 



witte bout van dezen boom bare witie tripp 



efle tenebricofum 



voeten dragen. 

 Als 



\fte per. 



fumo hujus ligni , quam aliorum odoratorum ligno- zo wel door den rook van dit 



rum,ocu!os fuos abluet cum liquore,qui ex calicibus 

 Globae exprimitur, quibus fru&us 



# 



1 



aanwafft 



e welriekendc 



wgtigbeid, die 



ar de vrugtert 



-~ 



; 





\ 



, 



CAPUT TRIGESIMUM XXXVIII. HOOFTSTUK. 



O 



T A ■ V U M 







Arbor Ladaria. Manga Br ava. 



D 



e 





voilde Manga- Boom 



Melk - bout. 



— 



3 



ofte het 



r- 



% 



Ltera lattifera arbor a vulgo pro fpecie filveftris 

 Mangas habetur, nos potius ipfi peculiare tri- 

 buimus genus. Magnitudinem habet Mangae, 

 truncum gerens tenuiorem , virum plerumque craflum 

 cum cortice glabro , comam caeterum gerit quoque 

 extenfam , ejus rami funt pingues , graves , fragiles , 

 deorfum flexi , nigricartte obducli cortice , nodon, acfi 

 jn articulos forent divifi , adfcenfum negant ob fra- 

 gilitatem , exceptis craffiflimis ranris. 





En titieeden Melk-baom voerd van dengerneenen man 

 voor een zoorte van de wilde Mangas gebouden > 



voillen bem liever zyn gejlagt op 

 laten bouden : by is 



fcborffi 



ft 



grootte 



angas 



fnaar , bros, nederwaarts 



& 



men 





Folia irreeulari ordine artte fibi iilnft 



)pt , als in . leden verdeelt > 



ft 



/cborjfe 



beklim* 



of men moet op de dikke 



*» 



%- 



Mang; 



flmillima 



flaccid 



octo nempe digitos vel decern plerumque 



nos vel binos cum dimidio lata , in junioribus arbori- 



bus duodecim & tredecim lOnga, tres ' 



ra autem magisque fuccofa funt Mang 



riore parte latifiima,in obtufum apicem defin 



que inferius feniim anguftata. Horum collie 



ac in Mangas foliis , 

 videntur , quod fit a n 



bus, quum decidunt, 

 ftofiim. 



Flos ex va'p-ina nrrt 



compofita i 



jrrunt, nee ita parallelae funt 

 fcabie quafi & verrucis obfefia 



Cancrorum 



floris pars 



foliolis 



itat , ex quinque anguftis & laetevirentibuspetalis 



ftrufta 



verus erisitur flos 



& in quinque ampla & alba m 



mam Narcifli referens. Hujus petala funt flaccida, 



fuperiui 



& ipfa folia finuofa funt 



illorum 



De bladeren Jlaan zonder order digt op malkander, en 

 zyn de Mangas bladeren zeer gelyk, docb veel grooter, te 

 voeten , in t gemeen acbt en tien duimen larik> twee en 

 derde-halven breed , aan de jonge boornen twaalf en der+ 

 tien lank y drie breed , Jlapper en zappiger , dan de Man* 

 gas-bladeren> van voor en op bet breedfli met eenflompe/pits* 

 en nadr acbieren allengskens toe/mallende. De ribben en 

 zenuwen zyn vditacbtig 9 /cbuins 5 en zo evenwydig niet+ 

 als aan de Mangas -bladeren 

 tanzien , en met vratten beze r ____ . ^„ 



fcbuilen,alsze a/vallen y voerdenze vuur-root , als gekookt 

 kree/ten. 



De bloeme komt uit een booze 0/ /cbeede van twee dun 

 ne blaadjes gemaakt , en bejlaai bet onderfie van de bloe 

 me uit een Jlerre > mede van vyf /malle en ligt-groene 

 blaadjes gemaakt , da t men voor een byzonder bloem zou- 

 de aanzien , maaf uit de midden van dezelve komt eerji 

 de regte Bloeme voort 9 met een langen bals , en in vyf 

 breede voitte bladeren geopent > in de gedaante van een 

 Narcijfus. Dete blaadjes zyn wat/lap ? van voor en rond§ 

 en breed, met een korte omgedraaide fpitze , gelyk debla 



tia* uti cc lpia folia linuoia mnc 5 in morum cencro en oreea, mei een none omgearaaiae jpuze , gciy* aema* 



tubus quinquangularis & concavus apparet, oris con- derenzelfs wat bogtig Jlaan, in de midden ziet men een 

 ftans rubris & dentatis 5 fimbriafus quafi 3 fine ullis ^^^^- *-»»- - — — — *- *--+- j~ -*--*.-- 



ftaminibus 



I. 



Poft fupremi floris lapfum fruftus 



ftellae 



ft 



/ 



dum , _ 



perfeclae Mangae vel fruftus Coftdondong 

 \mboina, in Macaflara enim aliisque w^m. 

 infulis duplo fere majores funt hi fruftus , 

 nati nempe , externe glabri , pallide virent* 

 pellicula tefti , fub qua pilofa reconditur fu 

 ex craflis ac lignolis fibris conftrufta , qus 



bolle pype , met roode kanten , die wot gekar* 

 telt zyn, als f ran] en, zonder eenige draaden in de mid-* 

 den , en zonder reuk. 



• Na bet afwllen van d? bovenfte bloem , waft de vrug t 

 uit bet midden van de onderfte fierre , zynde een Appel 9 



nunc ex oblongo ovaje » magnitudine femi Zomtyds rond , zomtyds lankwerpig ovaal , in de grootte van 



1 



bus 



te-* 



Prufti maenitudine & Ca 



fbneae fubftantia , fed pingulorem & cibo ineptum 

 Tom. II. 



een half volvoajfene Manga , of de vrucbt Condondong, 

 te voeten bier in Amboina : want op Macaffer en andere 

 Weftelyket Eilanden vberdze voel tvoeemaal zo groot , te 

 voeten , als een Gtanaat , van buiten glad , ligt-groen of 

 bleek 9 met een dun buideken bekleed : daar onder leid een 

 baitige fubftantie van grove en boutacbtige draden ge 

 maakt, devoelke in baar midden verbergen eemvitte beeji, 



in de grootte vaneenPruim y en fubftantie alt Caftanjen* 



mo 



lib 2 



iofi 













