

1 











a44 H E R B A R 1 1 A M B O I N E N S I S Liberia. cap.XXXVm. 



mo noxium ; a Malayenfibus faltem & Portugallis fu 



neftus cenfetur , in hifce vero regionibus nihil aliud 

 compertum eft , nifi quod fru&us hie feu nucleus in- 

 maturus inprudenter comeftus magnam adferat anxie 



t eeten ganfeb ondienfielyk , ja zelfs feba* 

 by de Maleyers en Portugeezen werdze 



tatcm . 



> 



Lignum eft album , molle , & facile exficcandum , iii 

 vetuftioribus arboribus circa meditullium cinereum. 

 Omnes hujus arboris partes , ubi etiam laefae , copio- 

 fum fundunt lac, majori fane copia & tenuius quam 



onvoorzigtig gegeetm 



deze landen beeft 

 onrype vrucbt of k 



i 



Het bout is wit , week , en ligt opd 



Q 



zfcb-graauw* Aan alia 



tft 5 inzonderbeid can de 



loopt 9 er ' de melk overvloedig uit 9 immers ryke- 



men 



in pnecedente, unde non male haberi poflet pro ar- lyker,- en dunder, dan aan de voorgaande^ 

 borefcente Titbymali genere^ hoc tamen lac non ar- niet qualyk oordeelen zoude^ dat bet een boomacbtig ge- 

 det vel linguam mordet, fed fatuum eft cum naufeo- fl-~* 7) ^'" t " f ~ —*-*- *~ 7 ....... 



fa amaritie mixtunu 

 Plurimum crefc 



vel haud procful 



ab iis, ut & ad ripas fluminum in locis planis ac cce 

 nofis. In paludofis vero locis ita luxuriat & crafie- 

 fcit inftar craffiffimas Mangae , multo majores proferen 



fftberp op de tonge y maar eer laf, 



ke bitterbeid vermengt* 



Hy waft meeft aan de Zeekant, of _. , w% 



af 3 aan de o every van de rivieren , daar bet vlak en fly k 

 is: Inmoer ** 



r oan 



fe 



tjie Mang 



l Jfig e pla&zen word by zo dik en woe ft 





irUCCUS al* lUlld i-juiun iupia uv_iv_iipi-v.nu aiaiv.. *-»"« 



pe etiam fruttus oppofiti funt tanquam teftes in l< 

 to , binis diverfis nucleis conftantes. 



Maturi ejus fruttus magna copia in litus project.} in- 

 veniuntur a pellicula exteriore denudati, ita ut nil 

 nifi fibrofa fubftantia reftet. 



Nomen* Latine Arbor LaBaria ad diftinclionem ffer- 

 b<B LakaruB , quae eft Ttthymaluss Belgice Melk-bout< 

 Portugallice & Malaice Manga Brava , & generali vo- 

 cabulo Caju Sujfu* Amboinice Wabba & Wabbo , in 

 Hoeamohel Tabbal & Obopae. Ternatice Goro , & Goro- 



wo. MacaiTarice Lambuto. Baleyice Bintaro, & Saffi 



ft 



met 



en. 



Men vind 



vrucbt en , 



vrucbten tegens malkander gewajjeben , ais een Scrotum, 

 ook met twee bezondere korrels* 



Derype vrucbten zietmen inmeenigtelangsdenftrand 

 opgeworpen , van de btdtenjie buid gezuiverd, dat meii 

 V niets aanziet, ais de draadige bolfier. 



Naam^ In 't Latyn Arbor La&aria,, tet onderfibeid 

 van de Laftaria Herba , '£ <welk is de Tithymalus. In 



Duits Melk 



m 't generaal 



Op 't Portugees en Maley 



Wabbo , op Hoeamohel 



Op Amb 



tan. Quidam Malaice 



Caju 



Gretje 9 quod quidam pronunciant Caju Gorita. Male 

 a quibusdam vocatur Caju Matta Buta feu Blint- '■'—- 



parte 





* 



Nota eft haec 



Op Ternaats Goro en Gorogoro. Op Macaffers Lam- 

 buto. Op Baleys Bintaro, en Safluru Utan, zommige 

 noemen 't o6k in 'i Malfyts Caju Gretje, 't welk zom- 

 mige uitfpreeken Caju Gorita , qualyk werd bet van zom~ 



Matta Buta, of Blrnd-hout genaamt 



quae seftuariis conftant, & per cjuas magna decurrunt 



Het is bekend meeft door gebeel Ooft 

 id op de groote Eilanden van Water 



qui illam inter arbores 



crefcunt, uti putatur. 



. Ufus. Licet huic arbori noxia adtribuatur 



tamen ita peri culofa eft, quin 



Injuriam ipfi itaque faciuni 

 exececantes ponunt , haud emm comperti 

 lis noxam adtulifle , quum ejus lac neutic 

 caufticum & acre quam praecedentis , urn 

 nenfium quidam hujus recentia & junioTa 

 coquunt & comedunt uti reliquarum herb 

 rtlns Ipniter alvum fubducit, hoc tamen 



Macaffara grootfte vallen op MacaJJc 



## 



De 







quod 



Gebruik. Hoewel dezen boom eenfcbadelyke kragt werd 

 toegefebreeven , zo is bet nogtans zozorgelykniet , o/mert 

 kan daar <wat van in 't lyfneemen. Zy doen bem ookon- 

 gelyk , die bem onder de zoorten van Blind-bout ree\enen y 

 want men beeft gene ervaringe , dat by de oogen beeft 

 febade aangedaan , zynde by lang 

 natuur niet, ais de voorgaande* 



jonge 



feberp 

 daarom zommige Am 



non 



fed tantum pituitofos & aquofos 



— ~ o o r * 



purgerende kragt 



2ft 



ilk Jit 



beeft 



een fterk 



umeuren 



res 



Frufta corticis trunci adhibentur illarum arborum 



maar alleen de pit 



diftant. ad 



Men neemt de Jlukken van de Jcborjfe' des ftams „ 

 wat van de Zee afjtaat, een band lank breed, of 



bjicienda eft 



radatur 



pars ftuk van de wortel een /pan lank, fchraapt bet buitenfte 

 ; us- ruige af, enfmyt dat weg , de reft tot bet bout toefebrapt 



i 



cuam fubige aqua junioris Calappi , tranfcola per 

 linteum , ejusque lymphas poculum ingere , ac mox 

 Pinangam maftica contra naufeam , poft binas horas 

 fine moleftia alvum commovebit & fubducet , ita ta- 

 men , ut quis incedere , viamque profequi poflit ; Dum 



gerenda 



autem hujus potionis 



magna 



eft , hmc quidam hanc rafuram praeparant cum anati- 

 ca aceti & aquae portione , vel folo cum aceto debi- 

 liori cujus binos cyathos , qui ad potum Thee in ufu 



feofum eft. Hoc 



eft 



operatur, nee 



lappus, vringt bet door een doek, en drinkt daar van een 

 goed water-glas vol , Jlraks daar op een Pinang kauwen- 

 de voor bet walgen, zo zal bet na een paar uurenzonder 

 groote moleftie den buik beroeren, en wakker afzetten, 

 docb dat men daar by gaan en ftaan kan. Dewyl men mi 

 ditgoedje in een groote meenigte meet inneemen, zoknee- 

 den bet zommige met balf Azyn en water , ofwel beelenal 

 met Jlappen Azyn , en neemen daar van een paar Tbeekop- 

 jes vol in , 't welk beter werkt , en minder walging ver* 

 dorzaakt. pit is der Amboineezengemeene en dagelykze 



purgatie 

 aangenomen 



etiam receptum & in ufum vocatum eft. Expertus zommige Complexien weinig 



fui in quibusdam temperamentis parum 



aliis 



magnus 



eratur 



e contra 



-7 — J " y 



quod in quibusdam 

 non ita fint praparati , nee tanta copia 



Europiaanfcbe familien 



reri y dat bet in 



wierd daar een 



grooten dronk van gedaan , en daar en tegen in minder 



uantiteit aan andere vry fterk 5 waar van de oorzaak is, 



eert 9 nog 



Zommige 

 ivtllende maar twee a drie ftoelgangen maken, nemeneen 



.... geprepa 



in zulke menigte vind, ais by den anderen. 



quam in aliis. Si quidam velint bis terve alvum de- Jiukje van de wortel feboongemaakt 



quod 



fcinanga mafticant , ejusque deglutiunt fuccum. Ju- 

 niorum arborum cortex non ita fortiter operationem 

 fuam exercet quam adultiorura : Sunt etiam quidam , 

 qui non certam obfervant dofin , tantamque depurati 

 corticis fumunt quantitatem , quanta ipfis lubet , quem 

 cum aqua fubigunt, cui Oryza inco&a fuit. Inte- 



fwelgen bet laatfte zap daar 



DefcborJJe van dejongeboomen werkt ook zo ft 



, ais van de oude. 



fob 



ok zynder, die geen zekere maatvoor- 



nemende maar zo veel gezuiverde feborfft 



knee den 



fruftus 



fupra dittum fuit > noxii funt ze 



bun zelfs goet 



reyft in opgekookt is. De binnenfte korrels, ais beven gezegt, 

 febadelyk voor menfeben 



hominibus & animalibus, crediturque, fi magna 



mm 



ran 



geeze Scbryvers vermelden zulksvan bare Manga Brava : 



gety 









i 



