; 



i 



> 



HI Boeh XXXVIII. Hooftji. 



rantur copia , mortem adferre ; Portugallici faltem 

 fcriptores hoc narrant de fua Manga Brava , uti & 

 alii plures mihi etiam indicarunt, m Occidentalibus 

 Indiae partibus multo magis nocere quam in Orienta- 

 libus infuiis. Nihilominus tamen ex hifce nucleis ad 



PlrVJtf^™ r e L ber M bebben , datze in de 



EH 



veelfcb ^ __ . 



Niet te Win maakt men uit de 



zelffte korrels, in de Zon gedroogt , en uitgeperfi 



en dai met kleini* mnt>i+o >i »-.»/;„ f"ffi(fajft -•- 



folem exficcatis exprimitur oleum haud magno labo- lamp te bfanden, en veel gebruiktwerd op Macafor. 



* nnJ -Hnn™ fl (k nH femtviH^ riirtlmmmo. **«. Beit deeg, daar uit den Olygeperfl is, met katSZ* 



menpft. 4**<d «M r»* kaarften gemofikt , by H gerinjg 



re, quod idoneum eflr ad lampades, multumque adhi- 

 betur in ilium finem in Macaflara : Pafta , ex qua O- 

 leum expreflum fuit , cum Goflypio mixta in Caride- 

 ks formatur vulgo ufitatas ,. fed gravem hae fundunt 

 odorem. 



Ternatenfes adeo timent hanc arborem , ac incohc 

 harum regionum praecedentem excoecantem arborem , 

 nee placide fub ilia fedebunt aut quiefcent arbore , nee 

 ejus lignum adhibebunt ad focum , ut quemdanr cibum 

 per hoc coquant, dicentes malignitatem inde contra- 

 riere, corpusque commoverd, ejus vero lac iluniunt 

 iftibus pifcis Sabandar , quos curat. 



Anno 1678 in Amboina ex hoc ligno carbones in'- 

 ceperunt exurere tenues & leves , qui apti funt cort- 

 ficiendo pulveri pyrio , meliusque pragparari pofTunt 

 illis ex praecedenti ligno exuftis, quum hujus arboris 

 caefio non ita fit periculofa ac prioris, 



Haec Manga Brava aliam terreftrem habet fpeciem, 



gebruikelyk 



ft 



r * 





De Termtanm zyn zo bang mor dezen boom * 

 inlanders mor bet voorgaande Blind-bout , zy zull 

 onder den boom zitten ruflcn, nog zyn bout gebrui 



lyf 



I 



in apertis acventofismontibuscrefCentem,huicmaxi-" lugtige bergen waft 

 me limilem , fed humiles hx femper funt arbores , fo- 



brmiden, om iets door by te took 



kojt daar by een quandaardigbeid 



beroerten mtHm, dacb de ntelk. fmeerenze op de ft***.** 



Han deft vis Sabandar , om die te geneezen. ' 



In y t jaar 1678. heeft men in Amboina van dit bout 

 begonnen koolen te branden, die zeer fyn en Ugt wcrden* 

 en beqttaam zyn' tot bet maakerl vanbuskruit, ookgemak- 

 kelyker te prepatecren , als die van bet voorgaande Blint- 



hout, om dat 'er in bet happen van dit bout minder pe* 

 rykel is. * 



Deze Manga Brava beeft nog een land 



a 



meeft 



>/> 



liaque multo funt minora & anguftiora , uti & flores 



■yvev kleme boomeni De binder en zyn 00k veel klein* 



fmaldef 

 loopt 'er watfpaarzaam uit : Zyn 



De 



ac fruct-us. Lac minori quoque effluit Copia: Hujus _ 



autem ufus nondum innotuit , quunv raro occurrat. nog onbekent, want bet werd nveinig gevonden. Ik'beb 



Plurimum illam inveni in nudis Hito&ifis regionis mon- «■-*-■ « • ... 



tibus , eX rubra argilk & acutis Corallinis lapidibus 



commixtis in illorum planitie. 

 Anno i68<5 Litoreae fpeciei lac compertum fuit, 



van 



ifb gezien op kaale ~. _.. , , ww 



roode klei en feberpe kraal-keenen gemaakt, en daarze 

 vlak zyn. 



Anno 1686. is de melk van deft 



optime valere contra iftus lean Swangi , qui in dulci' treffelyk goed- te zyn tegens de ft 



bus vivit fluininibus , a quo Lariquenfis quidam in 

 pollice idum acceperat , ita ut non tantuni totum ejus 

 mtumefceret bracniuni, fed fimul capitis vertiginem 

 ac cordis anxietatem perfentiret, quae omnia evane- 

 fcebant cum vulneris curatione, quamprimum ipfl 

 illineretur hoc lac. 

 Arbor haec videtur defcripta: m Horti Malabar, torn. 



van 



z, 



eken van den 

 wangi , die zig in zoete rivieren opboud : ixaar 



Inlander op Lari 



geftooken 



wierdf dat bem niet alleen den gebeelen arm opfwol 

 tnaar 00k alreede draaying des boofts , en benaauwtbeid 

 des bertens gevoelde , devoelke terftond genas , zo draa 

 bem deze ntelk op de vconde gefmeert wierde. 

 Dezen boom jcby?tr Befcbreeven te zyn in Hort. Mala- 







1. Fig. 39. nomine Malabarico Odallam. Bracmanis bar. torn. 1. Fig. 39. onder den Malabaarzen 



Uro , tantumque parvum florum ac fruttuum inter 

 currit difcrimen , quod djverfo regionum climati ac 



folo attribuendum eft. 



I 



■ 



In Rttmphii Appendice hasc inveniuntur 



Bintari fru&us in Java funt majores 6c rotundiores, 



Op'tBramineesUro^ 

 verfebil in de blqemen en vruchtcn , 't welk men de ver* 

 Jcbeidentheid der landen kan toefebryven. 







In de Appendix van Rumphius wirddit *$r bygedaanl 

 De vrucbten van Bintaro zyn op Java grooter en ron- 



tam qui in litore quam qui in ipla crefcunt regione, der, gemeen zo voel opftrand als Landimart in, uit de 



ex nucleis autem flavum & odoratum extrahitur oleum korrels werd een geel en welriekende Oly gebaalt op deze 

 fequentem in modum. Maturos recipe nucleos,quos tnanier: Neemt de rype korrels , droogtze in de Zon , ftooU 

 exiicea ad folem, dein contunde illos, &fupra ignem ze klein, en kooktze over 't vuur met een iveinig water , 



excoque in pauca aquae quantitate , uti ex 



Minjac 



Djarac id extrahitur, turn memoratum accipis oleum, 



gelyk men met Minjac Djarac doet f zo bebt gy de voor- 

 j'oUreeven Oly , dit werd geboudenvoor beet , en onder an* 



quod calidum habetur, aliisque calidis mixtum of en dete warme Olyteiten gemengt , met nog eenige beetefpe 



cumf 



erventibus quibusdam aromatibus illinitur artu- 



ca?terum nullum ibi adfert ha?c ar- 



bus refrigeratis 

 bor damnum. 



eery en , werd over de verkoude leeden gefmeert , anders 

 geen fcbadelykbeid weet men aldaar van dezen boom. 



final, 



In MacaiTara Lamboetoe vocatur,ubi & fruftus ma* 



jores funt quam Amboinenfium , nucleiqueinufufunt te... — ~j.., 



ad oleum conficiendum , ejus vero folia funt anguftio- beeft en mede gebruikelyk 



ra. Ibi ejus fruftus decidui colliguntur, quorum pu- le 



tamen exterius computruit, remanente tantum tenui te 



lignofaque pellicula , qua? nucleum ambit, ex quoo* vt 



leum praeparatur. kl 



r • 



i Tabula Odogeftma Prima 



Op Macajfar Lamboetoe genaamt, alwaar 

 mede ^rooter zyn. dan aan f t Amboinjch 



en de 



-A 



i 



Ramum exhihet arboris XaoB^ia , qu^e Manga Brava vulgo 



vocatur* 



neemt aldaar de afgevalle vrucb 

 n , waar aan de buitenfte bolfler meejl vergaan is y bli 

 mde maar een dunne boutachtigefchaal)diedenbeejtbe* 

 eet , nvaar uit men *t voornoemde Oly maakt, 



De een-en-tacbtig/le Plaat 



crtoont een Tak van de Mdkgevcnde Boom » die Ma%£0 

 Brava by 't gemccn genaamt wcrt 









i 



■ 







OBSER 



Hhs 



AAX. 





