



» 







m 



H-E R B A R 1 1 A M B O I N E N S I S Liber III cap. XXXIX, 



latis trunci alis menfae minores 



ken , maakt men kleine tafeltjes en boute platte bakken 



an^r 



emittant 



Trunci fegmenta adhibentur ( Duiang genaamt. ) De mooten van den jlam gebruiki 

 poftium 5 Ternatenfibus Mahangi ditta 5 quum men tot onderleggers van Paggers 9 by de Ternatanen 



X Mahangi genaamt ) om datze wortels in de aarde fcbie- 

 ten j en lang groen blyven. 



De fcborffe beeft veele geprobeerde nuttigbeden in de 

 medicyne , want met bet zap van eenige zure Limoenen > 

 en een weinig zout gevreeven • doorgekleinfl , en gedron 



Cortex multas comprob 

 te Medica, cum fucco et 

 pauxillo 



triculum dcpurat apituitofavifdditate^detergentefua -ken, zuivert de mage van pituiteufe Jlymerigbeid , met 



zyne afvegende bitter held, en brengt de verloore ape- 



& amaricante vi , ac perditum reftituit adpetitum > 

 fed ingratum praebet hauftum- Hanc ob cauflam ra- 

 fura hujus corcicis cum fubfequente ligno venalis pro- 

 flat in Sinenfium ciftis medicinalibus inter alia aromd- 



Java adducuntur. Idem hie cortex cum 



ta, 



C 



ftruftiones Tekatu vulgo diftas , ) ex quibus putrida^ 



oriuntur febres. 



Amp 



to, & fucco Limoilum acidorum contritus, acoleri- 

 bus infperfus omnes fugat ven ° A 1!! ' " 



conterunt corticem cum foliis 

 pauxillo aquae , propinantque c 

 & fere eontinuas. Tenues hu 



Kl 



in 



tyd wederom, boewel bet wat moeyelyk inteneemen iu 

 Urn deze oorzaake ziet men de geraspte fchorjfe met bet 

 naajle bout te kopp in der Sineezen kruid-doozen , onder 

 finder e fpeceryen , die men van Java brengt. Dezelfde 

 fchorjfe met Azyn gevreeven , en gedronken, geneejl de 

 ~efwollen ( niet Tekatu in J t gemeen de koek genaamt ) 

 uiken , en daar uii ontjiaane verrotte koortzen. 



Dezelffie fchorjfe met die van boven genoemde AmpaC 

 en zap van zure Limoenen gevreeven 3 en op de moes-krm- 

 den gejlrooit , laat geen wormen ofrupzen daar aangroei* 

 en. Andere vryven de fchorjfe met de bladeren van K li tsj i 

 en Sombong in een weinig watet * en geven dattedrin- 

 ken tegens de gejladige Unnekoortzen De dunne wor- 



'ft ^r _^__ \ m ft- M ^^ ft * ^_____ — _ — 



manducatse, & deglutitas fpuriam tollunt Pleuntb- tels met Pinang gekaauwt, en ingefwolgen, verdryven 



bet bafiaart pUuris , en alderbande jleeken in dehor ft en 



^ ^ftl ■ f^ «^ - I 



culum 



dorfi 

 aqua contritus & pre 

 a corroborat. Hunc 



In- 



MacafTarenfib 



rugge. De binnenfte fchorjfe in water gevreven, enge- 

 dronken , jlerkt de maage > en betringewand. Tot den zel- 

 ven einde bebben veele groote op Macaffar een gebruik da 

 gevreevene fchorjfe , zo groen , als droog y nu en dan in 

 quando Oryzse, aliisve cibis, quos fimul comedunt, de gekookte ryjl, of andere koft te mengen, enfzamente 



piiigues reddere eeten* 



\ 



ficcum 



homines, quidam vero Malayenfes & J 

 hunc in finem adhibent lignum. Ternatenfes 



• 



febres 



propinant. 



ken zelfs bet bout bier toe. De Ternatanen vryven d§ 

 fchorjfe , en drinkenze met wat Azyn tegens de koortze. 





Macaffarenfi 

 1mm illii 



.« • . I ... .. 



hxc quam maxime inimica eft & oppofita [ Dszen boom is een geineldigen vyand van bet Macas- 



in qua venenum 



ra 



mus, vmbus penitus deititutum ent , quo mc 

 tern cum foliorum petiolis venenum iftud ex 



libus 9 per. tela hoc veneno infefta inflidlis , lit 

 "hehdum , Vide infra in Arbore Toxicaria. 



Hujus arboris lac inftillatur vulneribus anil 

 Vermibus repletis, unde emoriuntur hi & de 

 Radices quoque adhibent ad nafi ulcus, Rofton c 1 

 Xrurandum , cum aliis medicamentis mixtas. 



faarze fpatt en-gift , zodanig als men een takje of blaad]t 

 in een kamer brengt > daar bet voorfebreeve gift bangt ~ 



en daar onder bond 9 zal bet zelvegantfcb kragteloos voor- 



den. En hoe men met de fleeltjes der bladeren bet gift 

 nit de wonden (vanfpattengemaakt) trekkenkan, ziet 

 na in Arbor Toxicaria. 





De melk doet men in de tvonden van beejien 5 die vol 



wormen zyn 5 voaar van zy ji 

 wortelen gebruikenze ook, om h 

 (Rofton genaamt^) te geneezen 



De 



gefweer in de neuzo> 



■ 



In quibusdam parvis infulis (j5 



gen 



op zommige kleine 



vulgari diverfam , ejus enim dezen boom gevonden , .... 

 folia multb majora erant fimihaque illis, quae Rex A- meene te verfcbillen, want 



voorquam van de 



maroris gent, muitoque iacte rererta, rorte eft 

 rea Pule arbor , 



Hulo-Anan 



J 



pufilfa 



ter , die van den Rex Amaroris gelyk 



Hulo 



,. , w w j en zeer vol melk, 

 ftrand Pule. Ik vondze op 't Duiven 



rum luorum ex hoc quoque rormant 1; 

 Si quis ex alto laplus vel contufus n't, atque inde- 



den ook van dit bout. 



De Javanen maken bare kris-feb 



magnas 



iemand gevallen , of gefi 



* « 



\ 



daar 



partibus, hujus trunci 



dicem cum uno alterove Pule folio , ac fruftum tofti 

 Calappi nuclei , hsec fimul conterantur cum pauxillo 

 aqus , quorum* fuccum exprime & inbibe. Depuratus 

 Pule cortex cum 



groote Jleeken • en brand van binnen gevoeld, die nemen 

 de fchorjfe van den jlam , de <wortel met een of twee bla- 

 deren van Pule, en eenjlukgebradenCalappuspit^vryft 

 bet te zamen met een voeinig voater 5 drukt bet zap uii 

 en drinkt bet in. De feboongemakte fchorjfe van Pul< 

 met half water 9 half Azyn • in een wel gejloptepot g 



obturate olte incoftus > addito Curcuma fruftulo, kookt> daar by doende een ft 



dimidia nuce Mofchata, ac frufto 



puerperis poft partum non bcaie 



tis. 



cum aequali 



& 



nem •' ac inteftina depurat ab aquofis humoribus. Ju- 

 niora ejus folia arundini Bambu cum aqua inco6ka,ac 

 matutino tempore propinata • tarn cito & tuto Beribe- 

 ri feu P araly fin curat , ut non ultra binas dofes re- 

 "petere necelte fit. 



Noote-mujfcbaat > en een Jluksken kleine G ember, geeft 

 men te drinken aan Kraam-vrouwen , die na 't bar en niet 

 wel gezuivert zyn. Dezelffie fchorjfe . met half Azyn > en 

 zo veel water gevreeven , en ingenomen , doet de gefwoU 

 len milt jlinken . en zuivert bet ingewand van de water- 

 zugtige bumeuren. Als mede de jonge 



Beriberi zoofp 



NB 



Ternatenfibus 



daus ditta , in Hoeamohel • Mintaojfa vocata a pra 

 denti diiferat. Ejus enim folium erit inftar ilhus J 



i 



NB 



beeft 



ge dronken 3 geneejh 

 oven twee Bamboezen 



f 



)p Hoeamohel Mintaofla genaamt 



& molle eft 



vaginas 



Libr. 4. cap. 1 1 . in CafaJTc 



difta 



m 



•■^y Tabula Ofloge/ma Secunda \ ^ 



jlamum cxhibct Ligni 5cholaris , quod Tabenumoutana 

 foliis IanceoUtis vocatur, 



• T ~ "" •"• OBSER. 



voorgaanden verfcbille : Wi 



Pule , een wit en week bout , bequaam tot kris-febeeden. 



* 



Daar is nog een boom Poelo Batu genaamt, waarvan 

 ziet lib. 4. cap. II. in Cafaflus Citrina, 



1 



De twee-en-tachtigfte Plaat 



yertoont een Tak van het Scbool-hout « ofte de Taberna^ 



9ft • « « « ^ - 



tnonta7hi 7 met lankwerpige blaadea 



* » 



AAN 





v 



\ 





* 



/ 



. • 



( 



