

/ 



JllBoek.. XL.Hooft/t. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



\ 



249 





O 



A T 



O. 





M 





■ 



G. 







9 



Ad arbores ladefcentes filiquofas polyfpermas floribus cra- 

 tcriformibus hanc arborcm pcrtincre quisque facile videt, an 

 Vcro ad Neria f Apocyna f vel fimilia fit rcducenda , in- 

 certus diu fui , donee in Plumerii novis plantarum generibus 



Dat deeze boom behoort tot dd Melkgevende boomen ._ 

 lange peulen f en veel waden en kelkvormige bloemen , katf 





Neria, Apocma 



geweeft 



invenitem genus Tabermemontana ipfi diaum, Cui haec peni- gelyken hy te brengen was, tot dat ik eindelyk in de nieuwe 

 tus refpondet arbor, ipfique vocatur Tabernaemontana lade- geflagten 



fcens Citri foliis undnlatis > & in HortoCliffort.pag 76.Taber- nxmontana 



naemontana foliis lanceolatis, & foliis oblongis lplendentibus 

 ibidem. HouJt> 



Melkge 



bernaemontana met bladen als de Citroen-boom 



Tabernaemontana met lankwerpig 



Quondam ad Neria a Bnyn% in Prodrom. t. fag. 77* 



Hortus Chffart 





haec arbor relata fuit , vocaturque ipfi Nerium la&efcens Ma* Breyne in zyn tweede 

 labaricum maximum pentaphyllum , polyanthemum , flore mi- Malabaarfche Melkgevende 

 nimo , racemofo y ex odorato viridi albicante , filiquis propen* 

 dentibus longiffimis. Nomine Pa/a in Hart. Malab. torn. 1. 



defenbitur , ubi Tabula 46. elegantiffima ejus exhibetur icon* 



&c. 



Boom tot de Nerium 



kleine trosaennge ruiKenae t groen*witte bloemen met zeer 

 lange af hangendc houwen: onder de naam van Pa/a komt 

 ze voor in de Hortus Malabar, eerftc deel Tab. 4$. alwaar 



mede een fraaye figuur daar van gevonden wert. 





CAPUT QUADRAGESIMUM. 



Arbor Pinguis* Mamina. 



— 



XL. ttOOFTSTUK, 





De T^ette-Boom. 



■ 



Oft priores magisque notas lattiferas arbores , '<juae- 

 damfubfequuntur, qua? nullum quidem lac, fed 



vifcofum fundunt fuccum, qui in certum adhibe- 

 , tur ufum. . 



Arbor Pinguis mediocris & filveftris , arbor eft raris 

 conftans ramis incurvis & extends , quorum tenuio- 

 res func pingues , flexiles , ac fimul fragiles. Folia fi- 



rA de voorgaande en meeft bekende Melk-bovmen , voU 



fen nu zommige, die juift geen melk t maar een 

 leverigen zap uitgeven , den welhen men tot lets 

 gebfuikt. 



Arbor Pinguis is een middelmatigen en widen boom , 



met weinige kromme en uitgebreide takken , waar van de 



dunnere vet zyn, buigzaam, en kort afbreekende. De 



ne ordine locantur, funtque vulgaris Tormae , palmam bladeren Jlaan zonder order, en zyn vangemeenfatzoen, 



& ultra longa , tres quatuorve 

 ruditer dentata infta 

 vero hi late diftant 



een band lank of meer , drie en vier vingers breed , aan 

 ferrae , dentes de kanten grof getand , als een groote bout-zaag , docb de 



tanden fiaan wyd van malkander , en gaan niet diep in 9 



funt glabra , firma ,& pinguia , coftis rarioribus trans- glad 9 ftyf 3 en vet , met weinige diver sribben. De jon- 



verfi 



Juniora autem folia funt 



inajora , & flaccidiora, coloris ex fufco & obfeure : 



glabra & fplendentia , acfi 



form 



effent obdufta. Singulum aute 



e petiolo fuo erigitur , fed prope ortui 



unde & retrorfum fle&itur. 



Juniorum foliorum fapor primo eft acidulus, dein 

 amaricans , femper autem cum notabili adftri&ione, un- 

 de detegitur ex contrariis conftru&a effe partibus,ac 



primo laxare , dein detergere , ac denuo adftringere. 



e bladeren zyn wat grooter, en Jlapper , van verisoe 

 ruin , met wat donker-groen gemengt , zo glad en glim- 

 mend , als ofze met Oly befireeken waren. net blaajlaat 

 niet regt op zyn Jleel j maar altyd by zyn oorfpronk een 

 ' bogt bebbende , en dierbalven acbterwaarts geboogen. 





mufco 



depende 



qui florem conflituunt. Fruftus rari itidem paucique 



De fmaak aan de j onge is in *t eerfl wat zuur * daar 

 ha bitter 9 docb doorgaans met een merkelyke zamenirek- 

 king , waar uit men merkt , datze van contrarie deelen 

 gemaakt zyn , in 't eerjl laxerende , daar na afvagende , 

 en op 't laajl adftringerendd De oude bladeren zyn mal- 

 zoet , met een kleine zamentrekkin, 

 Het bloeizel bangt aan kleine ydele trojfen , meeft 



en van eeele draaties eemaakt , omgeven van drie 



bloempje maken. De 



acbtig 



ambientibus bre vibusque_ luteis petalis conftantes , geele m korte blaadjm > 



vrucbten bangen ook weinig by malkander j zomtyds aan 



of twee tot perfeStic 



ilmul dependent,, itaut unus alterve aliquando, tan- 

 turn excrefcat & perfedu 

 gae Olivae-formes , vel 

 ringce majoris fimiles funt 



meer 



Va 



komende. Dezelve zyn lankwerpig. 



de Olyven 



fed 



»/ 



met een naveltje boven op 



fuperius umbilicatse, primo vmdes, demlutea?, 

 ndem rubentes % Externe autem h# baccas funt 



came 



cultrum craffa 



eerjl groen, daar na geel y en ten laatjlen rood. Vanbui- 

 ten zynze bekleed met een kleenierig vleefcb $ febaars een 

 mes dik 9 rooze-rood * als men daar in fnyd « een dikke 



incidatur, rofeum rubentemque babet cdlorem , & cra£ geele melk uiiftveetende y daar 



fum fiavumque exfudat lac , lub hac 



ditur 



rotundam efformaiw nucem in pe 





nitus maturis fruclibus , externe nigram & rugofam , 

 in qua nucleus reconditur uti in Gnemonis fruclibus, 



vifcofus , cinereusque , fubftantiam & colorem cocli 



renis referens. 

 Ex vulnerato huius arboris cortice fpiflum 



jcbaale , een rond nooUken makende ± in de gebeele rype 

 buiten fwart en rimpelig , daar in leid de beeft , als 

 \e vrucbten van Gnemon , flymerig , graauwacbtig 

 fubftantie en coleur 9 als een gekookte nier. 



y 



rarum exftillat 



Uit de gequetfte feborffe van dezen boom druipt een dik 



pigmenti 



ingratum 



fi in glebam colligitur , in gummi condematur Oblcu 

 re flavum. Lignum eft molle, albicans, & inutile 

 Ad oras filvarum & in vallibos crefcit,ut &in lev 

 filva. In altis montibus raro occurrit , quaeque ib 

 reperitur, femper altior excrefcit & ere&ior, perra 

 mos depaftos tranfplantari poteft , fed tarde proger 



minat. tt • 



Tom. II Hujos 



quod mox flavum acbtige, witte, docb fcbaarjje melk, dewelke kort daar 



na geel , en zeer kleverig word , als vernis , laf, en on' 

 aangenaam , op de tonge mede zamentrekkende , ook veel 

 in eeri klomp vergadert , befterft tot een donker-geel Gom* 

 ■ Het bout is week , witacbtig , en onnut. Hy waft aan 

 de kanten van de Boffcben in de vateyen , en onder bet 



ligte kreupel-bofcb. In 't booge woud vind men bem zel- 

 den , en die daar waft , word veel booger en regter van 

 ftam. Men kan bet ook verplanten met ftokken , docb 

 komt langzaam op. 



. Ii " Men 



V 



\ 



\ 



I 







