





I 



* • 



* 



V, 



) 



o 



H E R B A R 1 1 A MB O I N E N S I S Liber. Ill cap. XL. 



Hujus & altera occurrit fpecies , quae Mamina An 



guftifolia did poteft 



Men wind nog een tWeede zoorte bier van , dewelhe 



r _ fexve pollices longa , binos lata 

 rarius dentata , dulci fed naufeofa 



folia $ quin- men Mamina Anguftifolia mag noemen , want bet beeft 



ne praedita. 



Flores quoque brevibus acpufillis infidentracemis 

 funtque plerumque capitula nava , ex plurimis flavi; 

 ftaminibus - ae tribus brevibus Detalis conftru&a* Ra 



kleindere bladeren 9 te weeten , vyf en zes duimen lank 

 twee breed, dik, Jlyf, ook wyd gezaagt > met een zoete 



en walglyke zamentrekking. r 



Hep bloeizel waft mede aan korte kleine trqffen , en zyn 

 meeft geele knopjes 9 die bejlaan uit veele geele draadjes, 



....... . . . . en drie korte blaadjes. Be trosjes zyn geel , en niet bo- 



cemi ipfi flavefcunt , nee ultra digiti articulum longi yen een lidt lang , overal loopt 'er mede een dikke witte melk 



& album lac, quod flavefcit , fi ficcum eft 

 fefcit ac praecedentis 



parte fauciata exftillat fpiflum uit, die geel befterft, docb zo ros niet, als aan 't voori 



> 



ruf 



&' 







**£ 



-in 



Januario, fruttusque maturefcunt pluviofis 

 menfibus usque in Auguftum , ac diutiflime ex arbore 

 dependent, antequam maturefcant 



- Nornen. Latine Arbor Pinguis : 

 ignotum eft 5 Amboinice autenl di 



ingue lignum , feu arbor pinguis ex pingui foliorum 



orma. Luhonenfibus vocatur Talabe. 



' Locus, In omnibus occurrit Amboinenfium infulisj 

 an aliis nota fit populis , nondum cognovit 



Ufus. Juniora hujus arboris fufca folia puerperis 

 magno funt in ufu ad infantes ex 



volvunt folio , quod fub cineribus ardentibus torrent, 

 hifce affundunt fuccum Limonum acidorum , fimul- 

 que exprimunt fuccum , quern tepidum infantum ori 

 infundunt . unde hi leniter purgantur per feceflum a 

 primis excrementis feu meconio , fimulque deterge 



Zy bloeid in January , de vrucbten wordenryp in de 



regen-mouffon , tot in Auguftus toe , blyvende zeer lange 

 aan den boom bangen 5 &rze ryp worden. 

 Malayenfe nomen Naam. In 't Latyn Arbor Pineuis , den Maleytzen 



"^ ~ "—- " ~ " ~ naam is nog onbekent. Op Amboins ^Mamina , dat is , vet* 



bout , of vette-boom , na de vette' gedaante der bladeren. 

 Op Lubonees Talahe. 



• rlaats. Men vind ze in alh Amboinfcbe Eilanden , of 

 ze verder bekent zy > beb ik nog niet vernomen. 



Gebruik. De jonge bruine bladeren van dezen boom 

 Zyn by de Kraam-vrouwen in groot gebruik , om de jong* 

 geboorne kinder en van binnen te zuiveren; want zy nee- 

 men dezehe bladeren , met die van Boa-Rau-Utan , win* 

 denze in een ander blad , brandenze in de beete afeb , als 

 dan doenze <wat zap van zuure Lemoenen daar over, 

 vringen bet fzamen uit , en een voeinig laauw gemaakt > 

 gieten bet de hinders in demand, 't voelk de hinders zui- 



Utan 



flomachi , & inteftinorum pituita. vert, doormen zagten kamergang van de eerfte en moe- 



tur omnis ungual 



Aliis quoque temporibus hoc medicamefituni infan- 



fta laborant , 



deco&um , ur 

 miunt: Vetufta 



poteft 



fuccus 



4 derlyhe Excrementen, met een van de tong, mage 5 en 

 darmen alle Jlymerizbeid afvagende. Men mag betook op 



quam foliorum ander e tyden alle Heine hinders ingeven y alsze onrujlig 

 \ , & pacate dor- en bardtyvig zyn , zo <uoel bet zap alleene , als bet Be- 



cottum van de bladeren, nvaar vanze ftraks kamergang 



fuccurrendum 



Mos hie per totam 



ifta nonoperentur folia , fuppofitorio ex Curcuma pra- hrygen, en tot ruji komen. De oude bladeren zyn tot 



dit nverk onbequaam y docb to deze bladeren niet voerken % 

 moet men bun met Jleekpillenvan Curcuma te bulpe *o- 

 men* Deze manier is door gants Amboina by de vrouwtjer 

 gemeen, en werd nu ook in de Duitfcbefamiliengebrmkt: 

 I3y oude menfeben bebben deze bladeren geen purgerende 

 kragt $ maar ter contrarie kan men de jonge bladeren met 

 Bocajjan eeten , gelyk ander Ulang Uiang. 



De Amboineezen beftryken bare fcbilder yen met demelk 

 van dezen boom, docb meejl die op bout ft aan, gelyk wy 

 met vernis doen, dewelke daar door wet glad, en glim* 

 mend werden, maar door de verwe van de melkwat geel- 

 acbtig febynen. 



Zommige vryven de feborffe des flams met water , en 



Amboifiam mulierculis familiaris eft , & in Europaeis fa- 

 miliis etiam nunc obtinuit. In adultis hominibus haeC 

 fblia nullam habent vim purgantem , fed contra junio- 

 ra haec folia cum aliis comedi poflunt cibis, uti cum 

 Bocaflan inftar alius Ulang Ulang, 



Amboihenfes pidturas fuas obliniunt hujus arboris 



fucco , fed plurimum ligneas , quod nos efficimus Can- 

 dida vernice,hae autem lafte ilto glabrae funt acfplen- 

 dentes , fed per la&is colorem flavefcunt. 

 Quidam trunci corticem cum aqua conterunt, ejus- 



que fuccum expreflum tanq 



pro 



mifcent lac cum illo precedentis Rite , illisque utun- 



Alii Amboinenfes hoc drinken den uitgedrukten zap tot een zagte purgatie voor 



oude lieden. Ander e Amboineezen vermengen deze melk 



tium 



vernicis vel pigmentorum ligno infervien- met die van de worgaande Rite, en gebruiken 't voor 



— . W-rf— 1 * A^ ** 1 J -— /-* 0m mm J ~ mm.*m.Mm%ml- m\mm.*mm* . 



quum dulcis fit inftar Nucum 



gratia comedi poteft : 



*. Y 



vernis , of alder bande houtverwen. 



De Binnenfte korrel kan men voor plaizier ook eeten 3 

 want by fmaakt zoet , als Hazel-nooten. 



* * 



•^ » •* 



14 



M 



Tabula 



^ 







7ma Tertia 



LJ 



De drie-en-tachtigfle Plaat 









- 



cxhibct Arboris Pinguis, ubi Utt. A. ejus fru&um 

 feparatum > & majori forma expreflum reprasfentat* 



Boom , alwaar Lett A# een 

 r gedaante vertoont 





* 



' 















■ 



e 



* * * 



• 



•* 



- 





* 







J&i 





i 



• 





I 





* 4L 





> 



9 



— ■ 



* • 



»• 



4 





\ 











* 



At 







^ ' *H 



- 







4 



m > 



CAPUT 



XLK 





. 





