niBoek. XLLHooM. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



2<r 





CAPUT QUADRAGESIMUM 



PRIMUM. 





XLI. HOOFDSTUK. 



.t 







Adnotatio ad Guttam Cambodia. 



X relatu quorundam Maleyenfium comperi , in 

 Java quandam occurrere arborem , qui magnam 

 habet convenientiam cum pracedenti Mamina, 



Aantekening op de Cambodje Gom, 



jTt bet verbaal van zekere Maleyers beb ik bemerkt> 

 dat op Java zekeren boom te vinden Zy , dewelke 

 groote gelykenifje beeft met de voorgaande Mami- 



u 



ex qua flavus elicitur fuccus, quern pro una eademque na, en waar uit eengeel zap gebaalt voerd, dienze voor 



habent cum Gutta Cambodjce, ad hoc autem quidam een en dezelfde aanzien met Gutta Cambodje, daar op 



periti Sinenfes rogati, ex quanam nempe arbore vera eenige ervaren Sineezen ondervraagt zy nde , van wat voor 



Gutta Cambodjce colligatur* hasc fubfequentia refpon- een boom de regte Gutta Cambodia? home, bebbe ditvoei- 



derunt , quas tanquam adnotata hie proponere volui , nige tot narigt bekomen , 9 t voelk ik maar tot een aanteke- 



ut aliis ulteriori inferviant disquifitioni 

 Gutta Cambodjce itaque , quae in Pharmacopasis Git- 



ning bebbe willen zetten , om voor Under e tot ndder onder- 

 zoek ie dienen. 

 De Gutta Cambodia? dan, dewelke in de Apotheek.en 



ta Jemuy Gummi Gutta Gumba, geel Gom &c. ^ pluri- Gitta Jemu, Gummi Gutta Gumba, geele Gom t?t 



en met meerandere bedorve namen genoemt iverdt , is 

 by de Sineezen Tin Uyn, en by de Maleyers Sari Lumhg 

 frenaamt , komt uit een groote melkachtige boom in Cambod- 

 j a voaffchende , en geinzints vari een tofcgewas , of om- 



uti quidam male adnotaverunt. Primum in certis re- Jlingerende beefier , gelyk zommige voorgegeven bebben. 



cipitur foliis , magnisque glebis in corbiculis fibi invi- Het voerd ^ eerfl in zekere bladen ontfangen, met groote 



busc»ue aliis corruptis denominator vocabulis , Sinenfi- 

 bus Tin Uyn, & Maleyenfibus Sari Liming dicitur, 

 ex magna colligitur laaefcente arbore, in Cambodja 

 crefcente , neutiquam vero ex conyolvulaceo frutice 



cem inponitur & inpingitur, ac fie porro per totam 

 transfertur Indiam. Hinc a primis Maleyenfibus vo- 



klonteren in korfjes op malkanderen gepakt , en worts 

 door gebeel Indien vervoert. Hier van ivierd bet by de 



cabatur Gitta & Gutta Cambodjce r h. e. gummi Cam- eerjie Maleyers genaamt Gitta of Gutta Cambodian , , dat 



bodice, unde porro Gutta Cambodjce 



derivata funt vocabula. - : J ' y 



Quondam apud Sinenfes in multo erat ufu Medico, 

 a quibus fine dubio alias nationes ejus ufum edoftae 



aliaque corrupta is , Gom van Cambodien , waar van verders Gutta Cam- 

 bodia $ en de andere monflereuze namen gekomen zm. 



Het plagte eertyds by de Sineezen in groot gebruik te 

 zyn in de Medicyne, van dewelke bet ook buiten twyf- 



Jftiere, hodie auteip apud illos extra ufum eft, quurn fel dndere Natien geleert bebben 9 maar bedenrdaags is't 

 inter purgandum nimis violentfermoveat alvum, ali- by bun lieden rneeft in onbruik gekomen > dm dat bet by 'fc 

 quando tamen illam adhibent talibus in hdminibus , purgeeren te groote gewelt in 't lyf doet , evenwel gebrui* 



kenze bet nog zomtyds, en meeft aan zodanigeperzoonen, 

 die overmatig vet zyn , en gaarn wat mager wilden wer- 



ta"radice Henhuffeh dp. ceq. Oryzae craterem aqua den> en dat dusdanig, neemt daar van een halve Drag 



oui nimis pinguefcunt ac macilentiores effe ftudent, 

 lequenti modo , recipe hujus femi-drachmam cum to- 



fepletum , ac cyathum aceto plenum , haec fimul coque 

 ac inftar potus Thee ebibe Femel omni menfe. 



w 



c. 



% 





\ 





I 



ma fwaarte y met de gebeele wortel Henhuflek even veel y 

 ten ry shorn vol voater, een.Tbeekopje vol Azyn % kookt het 

 t'zamen y en drinkt het als Tbee> en dat alle maanden 



Maleyenfes illam prsefcribunt magnitudine Amb 



eens. 

 De 



r T* "' T 



geven deceive , in de grootte *oan een 



nenfis Catjang, feu pifi minoris cum quodam liquore , Amboinfcbe Catjang of boontje, met eenige vogtigbeid-, 



huicque fuperedunt paucam Catsje feu Gitta Gambir, en eeten daar op een weinig Cats jo of Gitta Gambir,owt 



quahtitatem , ut naufeam ac fubitum compefcant vo- bet.'walgen of vroeg broken te beletten : . By onze Natie 



mitum. Apud noftram nationem in India Orientalide- in Ooft- Indien izerd bedensdaagsbetgemaktelykfierecept 



gentem hodie optima ejus formula invenitur , magifte- van dezen Gom gevonden. Het Magifterium , '* <welk 



^-. — •• .... _._ ! i_. mi. .._. (pj r j tus v j n i p raB _ daar van met Brandewyn gemaakt ixerd , want bet zel- 



inferiora, nullum ve voerkt gemakkelyk iian onderen, m veroorzaakt geen 



quod 

 paratur , (Sc quod facile operatur per 

 excitans vomitum. 



/ 



Gemu. Malaice 



ap 



fcribit ita di&am Guttam 



Ligularia laGtea 



]x pro venire ex arbore, qux fpecie , forma , & modo 

 crelcendi nullo modo differt (u nihil difFert , ergo ea- 

 dem eft) a fpinofa & laftefeente planta, quas ubique 

 in Java crefcit, ipfique loco citato Efula 

 rus ItidiCa, a nobis autem 

 quod hie aequd ac nos ex re 

 buit , Zeylonenfes faltem medici ipfi obloquentur , qui 

 fuam Guttam Gemu ex perfe&a arbore , & non ex 

 convolvulaceo frutice colligunt. 



Bontius porro extraftum fuum laudat, feu potius 

 gummi iftius prseparationem , quam fequenti compo- 

 nit modo : Recipe libram Guttce Gemu y contunde grot 

 fo modo, vitrese inpone lagen^, cui affimde acetum 

 forte ac deftillatum ita,ut ad altitudinem trium digi- 

 torum fupra gummi iftud elevetur, lagenam hanc be- 

 ne obturatam per o£to dies Soli expone , dein per 

 cribrum linteum filtra, & fecundum artem in .ficcam 

 exhalet maflam ; hujus dofis eft a duodecim ad vigin- 

 ti grana, five ficca five in vino diflbluta & contnta, 



broken. 



Bontius lib. 6. cap. ff.fcbryft, dat bet zo ^enaamde 

 Gutta Gemu , in *t Maleyts Lowan (jambodja , dat is 

 nvierook van Cambodja^ komt van een boom, aannneezen^ 

 gedaante , en manier van waffeben niets verfcbillende 

 van de fteekelige en melkachtige plant e , overal op Java 

 groeyende ,by hem loco citato EiulafiveLathyrusindi- 

 ca, en van ons Ligularia laftea genaamt, *t nxelk by 

 .mijfchien , zo <uoel als wy , van boor en zeggen beeft. Im- 

 mers de Ceylonfcbe medicynszuilenbemtegenfpreeken 9 de~ 

 nvelke boar Gutta Gemu Van een voljlagenboom , en van 

 geen Jlingerende beeftbr halen. 



Voorts pryft Bontius zyn Extrattum , of veel meer de 

 preparatie dezes Goms , f t voelk by op de volgende manier 

 bereid ~* ' * ~ 



Merden Azyn daar over, dat by drie vingers boog bet 

 ' ' * " >£ rm e /^ wei gefiopt , Jlelt in de Zon acbt 



rid : Neemt een pond Gutta GetHu , fioot bet groffe* 

 , doetbet in een glazen fieffebe , giet fterken zedijlil- 



kleinfi bet daar na door een doek , en brengt 



ceffum faciiem* 



e vacua t 



. zelve bedekke , 

 . dagen lang _ 



bet na de konfi wedef tot een drooge fubjlantie , zyn db~ 

 Jis is van Pivaalftot twintig grein , bet zy droog, ofge* 

 dijjblveert in wyn gevreeven , purgeerende alle quade vu- 

 meuren , zonder braaken , gemakkelyk door den kamer* 

 gang 



» * 



■ 



Rumfhil jippendix hlCct au&US eft. 



Dum 



noftros in Zeyf; 

 quendam fuccum 



Ve Appendix v*»Rumphius is vermeerdm met bet 



volgende, 



)us exaudiveram , Europseos De<wyl ik nu lang geboort badde , dat onze Europia* 



Jetfchyn habitantes lafteum run op Ceilon en Coetfcbyn, een zekeren melkacbtigenzap 



i ex quadam arbore, illumque uit den boom gebaalt, voor 't opregte Gutta Cambod^i 



Cambodja, hinc mihi adferri gebruikten, zo beb ik my de bladeren, vrucbten, tn ge 



ffi folia, fru&us, fuccumque huius arboris ficcatum 

 Tom. II. 



anno 



droogden zap dezes booms Ao. i6^ylatenbrengen^ waar 



li 2 



aau 



* 





i 



\ 









\ 



