I 



\ ' 







m Boek. XLII. Hooftft. AMBOINSCHE KRUYDBOEK 





253 





tae paleis , carbonibus inpofitae gratum quoque fundunt welriekende , doc b van 't voorgaande wot verfcbillende* 



tamen 



Dracouis 



quam genui* 





nam & veram puto, parva funt capitula magnitudine 

 Nucum avellanarum , ficcis obvoluta foliis, tria vel 

 quatuor fimul jundla , externe obfcure nigra feu nigri- 

 cantia* interne ex puroureo rubentia* inftar carnis 



tweed e zoorte van Sang 



)pregt ' 



:e 



Hazelnooten , tujfcben eenige drooge blade 

 drie en vier aan malkander bangende + bui 

 jffwartacbtig , van binncnpurperi 



fumo indurate ac recenter fecatae, tenuis fubftantias, of als verfcb gefneeden gerookt vleefcb, fyn vanfubjl 





carbonibus inpofita peculiarem dat odorem ex rubro 

 Sandalo & Caryophyllis mixtum , a pracedentibus fal- 

 tem omnino diverfum^unde & concludo 5 utrosque ih 

 los fuccos ex diverfis provenire & colligi arboribus 

 de quibus hie ilia adnotabo , quae ab aliis accepi 

 quorum fides fit penes illos relatores. 



Prima itaque fpecies , nefcio autem , an fit magna 

 vel parva, ex arbore colligitur, de qua varia etiam 

 referunt. Quidam enim dicunt , arborem efle forma 

 Pandang Boubou feu Kekermoni , ejus autem folia funt 

 breviora , glabriora , non fpinofa , vel acuto dorfo prae- 

 dita, fed glabra & aequalia Inftar Toxicaria arboris* 

 nullos prorert hsec arbor fruftus , ejusque truncus mul* 

 to craflior eft illo Pinangas arboris . corticem gerens 

 glabrum, qui vulneratus.rubrum fuccum feu Sanmi- 



tie, op koolen van een byzonder en reuk , te weten van 

 rood Sandel , en nagelen gemengt , immers merkelyk van 

 't voorgaande verfcbillende , en daarom oordeel ik , dat 

 beide deze zappen van diver jfe boomen komen, waar van 

 ik bier zetten zal , bet gene my van andere opgegeevenis> 

 latende de verantwoordinge daar van voor de opgevers* 

 De eerfie zoorte, maar ik weet niet de Heine ,- ofgro- 

 te , komt van een boom , dewelke ook verfobeiden opgegee* 

 ven word. Zommige zeggen^ dat't een boom zy van dc 



gedaante als de. Pandang Boubou of 



met eenfeberpen rug, maar 



gladder, niet doornig 



nern Draconis fundit 

 Macaffara Dje 



flam veel dikker , als een 

 nang-boom, met een effen feborffe , die gequetjb zynde 

 roode zap, of Draaken-bloet uitgeeft, bet welkmen 

 bladeren vergadeft , en op Macajjc 



i 





colligi arbore in Borneo copiofe crefcente , quam mi 

 hi dixerunt folia gerere multo majora illis Mangce 

 quaeque alta & extenfa eft arbor , ex cujus vulneribu 

 primo exftillat fuccus liquidus , dein ficcus^qui mafti 

 catus lentus eft & tenax inftar Maftiches, orisque fa 

 livam rubro tingit colore. 



Alii dicunt ex magna Andere dat bet van een grooten boom kome , veel op 



ijfcbende , die zy my befebreven 



bladeren , als die van Manga , boog , en wyduitgebreid 3 



deszelfs quetzuren druipende eerfi als een week zap , 



daar na opdrozende, in bet kaauwen taai, als Mafi 

 en bet fpeegzel root verwende. 





r* 



* • 



Tertia 



t> 





i 



/ • 



* i 



difta , provenit , quam gehuinam puto, uti mihi illud 

 relatum eft a teftibus ocularibus, qui illam elabora- 

 runt, in Sumatra nempe ora Orientali fpecies qua> 

 dam eft magna Rottangse , qualis in Amboina quoque 

 occurrit, quas tali deftituitur fucco , vel prae igno- 



De andere zoorte komt van eenJlaggrooteRottang.bet 

 *welk ik voor bet waarfcbynelykfte boude, bet geerimy 

 ook opgegeeven is van ooggetuigen 9 die zelfs daar aan 

 eevoerkt bebben , namenth 



b 



ottang 



ran tia ial tern non 



Calapp 



fruttusqu 

 3a. In fc 



quod protra 



rius feu Rottang Calappce; ifta^ i 

 emittit longa , brachium crafla,, 

 majores noftra Rottanga Calap 



mollem contrahit medullam U 

 ftum cum fruftibus contunditur , perque decern dies 

 fibi relinquitur, ac dein coquitur: Ex fuperiore ejus 

 parte tenuiffimae placentae , ex inferiore craffiffimae 

 praeparantur ac formantur, quales in officinis venales 



Eroftant. Ab Atckina autem crefcit usque ad Palim- 

 ansh. 



)p Sumatras Ooft-kujl is eei 

 jke <wy in Amboina ook beb 

 zap ^ of niet beef t , of door onkunde 

 daar niet uit^etrokken werd , zynde bier na befebreven 

 lib. 7. onder de naam van Palmy uncus Calapparius,qf 

 •Rottang Calappa, Deze voornoemde Rottang dan is 

 zeer lank van touw, en een arm dik y dragende vrucbten 

 *uuat grooter , dan onze Rottang Calappa. In de ouder- 

 dom gewintze een week bert , dat men uittrekken kan\> 

 bet welk gejlooten werd met de vrucbten, enlaatb 



ii 



Uit '? bovenfie werden 



fynjle koeken , uit bet onderfie de groffte gemaakt 



*/ 



koop 



Ate 



3 



fpe 



* 





fp 



g 



tuor vel quinque ulnas longa in mnjermaihngn ere- 

 fcens , componitur uti praecedentes, ac venditur in 



De tweede zoorte Tsjukiet , komt van een flag klein, 

 Rottang, vol korte lee den, een pink dik, vier a vyfva 

 dems lank , groeyende op Banj ermafjing , werd zernaakt 

 als de voorzaande* en werd verko£t in kleine bollekens- 



!■ 



parvis 

 Fru&us ex Bantama mihi transmifli omnino conve- 





De vrucbten van Bantam 



niebant cum illis iftius majoris Rottangae , quae infra teenemaal over een met die van de voorfebreve groot 



quamen 



quod 



da* zy 





2V< 



Generali latino vocabulo rubri hi & con 



denfati fucci vocantur Sanguis Draconis , Belgice Dra- 

 kenbloedt. Malaice Djerennang & Djernang, fcribendum 

 vem eft Gerennang , Macaflarice Djerenne $ Djcrne. 



' Primum vero genus cum binis fuis diverfis fpecie- 

 bus vocatur Sanguis Draconis in Placentis. Maleyenfi- 



gutta 



litem idem obtinet nomen. 



dicitur Hoy- Gjeck feu Hoyg 



Sinenfibus 



9 



Sang 



bairtje kleinder voaren. 



Naam. Den generalen naam van deze rood 

 de zappen is in 't Latyn Sanguis Draconis, 

 Draaken-bloet. In y t Maleyts Djerennang en Djer- 

 nang, docb bet regtefebrift is Gerennang, op Macaf- 

 far Djerenne en Djerne, 



' Het eerfte gejlagt met zyn twee onderzoorten biet San- 

 guis Draconis in Placentis, dat is, Draaken-bloet in 

 koeken , by de Maleyers beboudende de voor/cbreven na* 



t byzonder Hoy-Gjek 



men. 



■ oecunda fpecies dicitur Sanguis Draconis in Guttis , 

 licet in noftris Pharmacopaeis aliquid fimile' etiam 

 vendatur fub hoc nomine , quod ex Occidentali adfer- 

 tur India. Ego autem voco Sanguinem Draconis in 

 magnis & parvis globulis , in Macaffara enim hujus 

 globuli venduntur magnitudine Limonis Nipis , apud 

 Maleyenfes autem uti fupra dictum fuit. Sinenfibus 

 i\xc fpecies dicitur peculiari nomine Tsjug-jeck , h. e. 

 Sanguis Draconis, valoris lapidum pretioforum. 

 ufus. Sanguis Draconis in placentis apud hofce 



of Hoy-Gjet, dat is, bloets drop 



Het tweede gejlagt biet Sanguis Draconis 

 boewel *er in onze Apotbeken ook iets met die naam ver~ 



Draak 



Macaffer beeft 



Weften komt 



noem 



want op 



Limoen Nipis , by de Maleyers als boven. By de Sinee- 

 zen biet dit in *t byzonder Tsjug-Jek, dat is 9 Draaken-> 

 bloet , kojlelyk , als Edel gefteente, ■ 



Gebruik. Draaken-bloet in koeken, werd by deze In* 



Haemoptoen & Dyf< 



furpatur , uti apud nos in Europa landers zelden inwendig gebruikt , gelyk wy 



Magn 



_ r harum regionum incolae mifcent Dupa 



Ins fuffimiffiis uti Benzoin. Tenuiori fpecie 1 



placentis quam in guttis utuntur Sinenfes ad 





ligp 



pa met bet zehe doen tegens bloetfpouwen , en de roode- 

 loop. De groote zoorte gebruiken de Inlanders onder dc 

 Dupa , of ander renkwerk gemengt , gelyk den Ben join, 

 De fyne ztorte zo in koeken , als bolletjes , gebruiken de 



li3 



Sinee 



