

^ 



I 





2J4 



ligou 



HERBARII AMBOINENSI 



Liber. Ill 



(p. XLI1 



* 



7 



acfi 



efcbaafd 



de intenfe rubet , & fere nigricat. 



. Sinenfes quoque norunt hujus granulis chartas fri- 



care , donee Kermefinum , feu elegantem rubrum ad- t e vryven 



ven % tot dat bet warm werd y om y t zelve een roode co+ 



acbtig. 



geven > als of y t verlakt was , boog-root > enfwart 



quirat colorem, quae ipiis in quocidiano eft ufu. 

 In oleo vel aqua fi conteratur,elegans exhibet pig- 



Carmofyn of Jcboon*boog 



Pampi 



't welk by baar in dagelyks gebruik i£ 



)f water gevreeven , geeft eenfeboone 





mentum rubrum , unde & multum adhibetur ad odo- we van zig , daarom bet ook veel gebruikt werd by de 

 rata olea, ut ipfis elegantem rubrumqne concilietco- welriekende Olyen , om dezehe een aangename toodig- 

 lorem. Macaflarenfes hoc fuceo ficca & glabra hi- beid te geven* De Macajfaren gebruiken bet, om ge- 



/ 



cualce folia obliniunt, quae in inverfa & calefacta lie- droogd 

 cant olla, ut pigmentum hoc foliis melius adhaereat, 

 quae dein ad volveilos Tabacarios adhibent , quum * ~pot 

 externe colorem gerant eleganter & intenfe purpu- 



kleve^ die z 

 reum , eodem quoque modo Papyrum feu chartas tin* toilet jes geb 

 gunt. Non multum tamen in ufu eft ad pigmentum buiten zyn. Op dezelffle manier 



\y ze dan op een omgekeerden en beet gemaakten 

 tot dat de verwe ter degen aan de bladeren 

 ' daar na tot bare ~ " " 



feboon boog-purper 



lignarium, quum nimis caro conftet pretio* & in Ja- 

 pana inter pretiofas numeretur mercaturas. Cultro 



pier verwen. Het werd ecbter niet veel gebn 



Japan 



Met 



in pulverem contritus hie Sanguis Draconis recen- Koopmanfcbap is. 



tibus infpergitur vulneribus uti prsecedens, ad fangui- Jlrooid men bet in de verfebe 



poeder 



Y 



nem ftftendum, vulnusque curandum. 



Hinc fine dubio intelligenda eft ilia fabula , quae in 

 novis Indiae Orientalis & Occidentalis Adnotationibus 

 Simonis de Fries occurrit , qui in prima iftius libri 

 parte fcribit , in India Orientali ex Rottangse fru&ibus, 

 (non diftinguens ex quanam fpecie) pretiofum expri- 

 mi oleum., quod cun&a curat vulnera, ac praefertim 

 ilia, quae Baculi arundinacei i&u infliguntur, dicens, 

 in India quotidianam eflb. exercitationem omnibus in 

 familiis , in quibus fervi aluntur. 



gaande 



fielp 







x Tertia Sanguinis Draconis fpecies in magnis for- 

 mata fruftis occurrit 5 inftarfaccharatorum conorum, 

 fed minora funt haec frufta 5 conftantia ex mixta fub- 

 flantia , quae ex vulgari Sanguine Draconis & Rino- 

 cerotis fanguine componitur, cui multa ficca folia & 

 paleae admixtae funt 



Draconis 9 ut & 

 bonibus inpofita primo 



, raroque invc 

 fubftantia quam 



Hier van moet men buiten twyfel verjlaan dat king*. 



tig praatje , bet welk men in de nuuwe rommel , zo ge* 



naamt ? O.oft en Wejl-Indifcbe aanteekenin«en van Simon 



de Vries vind, dewelke in zyn eerfte deel ternederflelt, 



dat men in Qoji-Indien nit de Rottangs vrucbten (zonder 



te zeggen van wat zoorte ) eenkojlelyke Oly perjfe,waar 



mede men alderhande wonden geneefi y inzonderbeid die 



eene 9 die door 'tjlaan met een Rottang gemaakt werden % 



et welk by zegt in Indien een dagelykze oeffening te zyn 



in alle buisboudingen , daar men Jlaven beeft. 



De derde zoorte van 't Drdaken-bloet > komt in groote 



fiukken geforrneert 9 als zuiker-brooden , docb kleinder y 



t is een gemengde fubjlantie van den zap des gemeenen 



Draken-bloeds y met 't bloet van Rbinqjjers gemengt 5 



waar onder veele drooge bladeren en Jloppelen loopen, en 



is weinig te vinden y ligter-rood van coleur y dan bet ge- 



^-^-Lt ..- * , .. proef is 3 



daar na 



en 



Dr oaken 



dat bet op koolen gelegt, eerfi wat welrieke, 

 Jlinkt als gebrant bloet , bet biet mede by de Sineezen 

 dein fcetorem det adufti fanguinis , a Sinenfibus Hoyg- Hoygjeck. Ik meende dat bet op Java gemaakt werd 



ac 



jeck quoque vocatur. Puto in J 



ac qnodvis tale fruftum binas peiidet libras & 



pom y 



ultra * 



conftat 

 paT^ 



jnifcetur cum aqua yel Ole 



quoque pulvis recentibus infperfus vulneribus 



Idem 

 , ilia 



wegende een gebeel fiuk twee pond of meer , en geld 

 daar een reaai , maar in Sina ixel tien , men ftoot bet tot 

 poeder, en mengt bet in water of Oly, bet welk mede 

 root t oerft 4 Het zelfjle op verfebe wonden gefirooit , ge- 

 eft d^zelve. De Sineeze Medicyns bebben 't ook in ge- 



Medi 



atiismixtumfimplicibus, contra aft'hma & inveteratam 

 tuflim,ex qua Phthyfis oritur, ipfis Lui-Seang diftam. 

 ,Jn defperata ac confummata Dyfenteria hujus ultima; 

 fanguinis draconis fpeciei , Madjacaan feu Quercus 

 allarum , & vetufta? Pinangae partes recipe aequales , 

 ina ultima fupra ignem fint tofta , donee in pulve- 

 rem redigi poflunt,uti primum in^rediens, hujus pul- 

 veris compofiti quotidie cochleans quantitatem inge- 

 re cum Oryzae aqua mixti. 



Alii quoque Sinenfes Sanguinem Draconis in tres di- 

 vidunt fpecies , quarum prima & optima eft Tsjuckiet 

 di&a ,.quae fupra memorata fecunda eft fpecies , in ca- 

 pitulis feu globulis cellefta , quam dicunt 



gens bet bygen 



lyf te geven 9 onder andere Simpl 



boeft 5 daar de teering afk 



Lui S£ang genaamt 



en defpi 



Roode -loop neemt van dit laatfle Draaken-bloet , Mad* 

 jacdan of Galnooten , en oude Pinang , van elk even veel. 

 De twee laatfle roofi over y tvuur,tot dat menze in poeder 

 brengen kan 9 gelyk ook \p eerjie , neemt daar van dagelyks 

 een lepel vol in met Candfi of ryfi water. 



• 





Rottang 



Mafllngh 



Secunaa ipecies eft Sa?i%uis Draconis Vulgaris , in 

 placentis inftar minoris patinae formata , peculiari no- 

 mine vocata Hoygjeck feu Hoygjet. 



Tertia & vilillinia eft Tsjaukiet , qua? fordida feu 



m 



inp 



nigricans , 



Andere Sineezen verdeelen de Sanguis Draconis ook in 



drie zoorten , bet eerjie en bejle is Tsjuckiet , zynde de 



bovengenoemde tweede zoorte in bolletjes bejlaande, y t 



rvoelk zy mede zeggen een Gom te zyn , uit een. flag van 



plurimumque crefcic Rottang fweet end e, en valt meeft op Banjar Mafftng. 



■ 



De tweede zoorte is de gemeene Sanguis Draconis in 

 koeken , als een Piering offcbootelke geforrneert t eigenU 

 lyk genaamt Hoygjeck of Hoygjet. 



De derde en Jlegtjle is Tsjaukiet , mil , fwart , met 



_ - ,, lignoacpaleis commixta, u- bout en jloppelen , deze beide laatfte zoorten zeggenze uit 



tnusquehas ultimas fpecies dicunt ex magna provenire een groote boom te komen, op Sumatra waffebende , en 



_. r _., ._ ri-ii-u--^ pj u .. werden tot Palimbang meeft te koop gebragt. Docb de 



n fpe- voornoemde derde zoorte reekenze daar niet onder , dewyl 



*quam bet een gemaakt ding is, en noemenze mede Hoygjec. 



j 



Tertiam 



Palimban 



fit faftiti 



San 



_ ^- — _ — ._ j -^ 



nt Hoygjec. 



nt qpidam, qui prceter memoratas jam fpecies ad 

 uinem Draconis quoque referunt multos alios 

 enfatos fuccos , uti fuora in caoite Linzoi id in- 



/ 



mum us. 



Herbertus 



Daar zyn y er, die bebalven de bovenft 

 mede onder Draaken-bloet reekenen , veele a 

 zappen , gelyk wy bier boven in Y Kt 



iftolde 



litteris fcribit, ex arbore ligni Caliatourenfis 

 jubrum fuum vult colli^i Sandalum, uti lup 



gezegt bebben. . 

 ook in zeker brief 



febryft Monfr. Herbertus de Jager 



hi 



Sangu 



India ufurp 



itidem colligi^ 



iffe- 



rant , inutile duco illos ul terius defcribere , przefertim 







quunj 



waar van by zyn root-Sandel baalt , gelyk 

 lib. 2. te zien is^mede een Draaken-bloet getrokken 

 3 docb dewyl deze en andere roode zappen van bet in 

 k zynde Draaken-bloet , dat wy bier in Indien bebben^ 



\ verfcbillen, zo acbt ik bet niet raadzaam dezelve 



brez* 



\ 





» 



> 



