

% 







\ 







V 





2# 



• HI Boek. XLIL Hoaftfi. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



quum alienus fum ab illo more , auo diverfas penitus breeder te befcljryven , te meer terwyl ik een afkeer beb van 



Tes colore & fapore quodammodo convenientes fub die manier , dat men verfcbeide dingen d<+in coleur en 



idem redigant genus, eandemque inponant denomi- fmaak malkander zo watgelyken, onder een gejlaet en be* 



nationem, quae proxima eft via, qua omnia confun- naming zalbrengen, en firy dig tegens den re%l der Pbilo- 



duntur , quaeque contraria eft Philofophorum norma; fopben , namentlyk die wel onderfcheidt die wel leert. 

 & proverbio , qui bene nempe difiinguit , bene docet. 



Haec funt qua? , lectoribus li grata , commentari Bit is bet gene , dat den Leezer zal gelieven voor lief 



volebam de Sanguine Draconis , cujus anfam mihi pras- te nemen , bet welk ik van Sanguis Draconis berigten 



buerunt ilia , quae fupra commemoravi , quasdam nem- kan , zynde my aanleiding gegeeven iets daar van te mel- 



pe hie in Amboina xeperiri plantas feu arbores , qua? ^ den , om dat ik , als boven gezegt , eenige planten bier in 



cum Arbore Draconis quandam habent convenientiam, s Amboina gevonden bebbe , die met de Draaken-boom ee* 

 quales nempe infra libr. 6. cap. 40. nomine Tormina- 

 lis. & libr. 7. cap. 50. JPalmyunci titulo occurrunt & 



defcribuntur. 



nige overeenkomfi bebben, en bier na lib. <5» cap. 40. be* 

 febreeven werden onder den Titul van Torminalis en lib. 



7» cap* 50. van Palmyuncus 



•If 



o 



A 



■ 



O. 



A 





A N M 



K 



G. 







Variis ex plantis & arboribus Sanguinem Draconis colligi , et 

 Humphii adnotatis conftat , qui autem ex arundinis fpecie prae- 



icin. a Samuele 



paratur 



ferfta 



t)n 



Vale Tharmac. in 4/0. Paz iQ. vocatur 



torn. j. p. no. & "Ray. hift 



Sanguinem Draconis fundens Moris, hift 



3.^.615. de qua in- 



Dat uit verfcheide gewaffen en boomen het Draaien-bloet 

 vergadert werd, blykt uit de aantekeningen van Rumphius, 

 dog dewelke uit een zoort van riet vergadert werd , is dat 

 zoort, het Welk de Arundo Vartta Indica genaamt werd van 

 Sam. Dale in zyn Vharrnac. in 4/0. pag. 19* en is de Arundo 

 Fanfta Indica Orientalis Sanguinem Draconis fundens van 



veni adnotata, quod modus rubram hanc materiam Colligendi Moris in zyn Hi/lor. Oxon> torn. $.p. no. en van Ray 



fruftus 



Hiftor. torn 



rubra in fundo vafis fubfideat , unde aqua vel evaporata vel ef- de manier om dit roode zap te vergaderen is , datze de vrug 



fufa 



cus , ex que 



a Sinenfibus 



componitur, qua ciftae 



• 



..- »■- 





w c 



Dein Palma foliis & caudice undique fpinis longis acutiffi- 



te in warm water laten weken , tot dat de roode ftof , daar 

 van op de bodem van het vat valt , waar van dan het water 

 afgegoten ofte uicgewafemt zynde, het zelve vergadert werd 

 op de bodem van het vat , en van deszelfc geftolde zap een 

 vernis gemaakt werd, waar mede de doozen en kaften gever- 

 nift werden van de Sineezen* 



Ten tweede de Palm-boom met bladen. *n 7vn(Tim ^ 



mis nigris armata D. Scherard Dsjerenang di&a , i. e. Sanguis al fteekende van Scherard> die Dsjerenang genaamt werd, dat 

 Draconis , ex fruftibus Palmae coniferae fpinofae elicit us Kemph. is, Draken-bloet , komt 00k uit de vruchten van eendoorn- 



Amoenitat. exot.p.tf 1 * eftque Palma Sanguinem Draconis fun- 

 dens altera 5. Dale Pharmacol. 4t0.fi. 297. ubi ex tribus inpn- 

 mis Palma? hujus fpeciebus fuccum colligi fcribit , quae a PomU 

 m hiftor. fimpiicium etiam rccenfentur. 



Kamph* in zyn Amcenit 



befchrceven , en is de tweede Palm*boom , die Drakc-bloet 

 geeft f van Dak in zyn Pharmac. p. 197. alwaar hy zegt dat 

 uit drie zoorten van de Palm-boom zo een vrugt vergadert 

 Werd, dewe^e van Vomet in zyn Hiftor At Drogues 00k sox^ 

 meldt werden. 



Daar is nog een andere Palm-boom Dtakenbloct gevende 



s . A ^ A p ^ Van Joh. Commel in het eerfte deel van de Amfterd.7tminp. 



qux Arbor Draconis a Sam. Dale p. 297. vocatur f & cum citatis ^ %6f. befchreeven , die Draken-boom van Sam. Dale genaamt 

 audoribus ac ufu medico ulterius ibi proponitur > ubi reliqua werd , op pag. 197 , en met de aangehaalde Schryvcrs , en 





t - 





Eft & alia Sanguinem Draconis fundens Palma a J. C<ww^ 



tnel. in Hort. Amfi* part* i. p. i6i, propoftta & defcripta, 



jridenda* 



- 



u - 



Arundo ipfa , ex qua juxta Rumphium hie Sangui 



■ 



nagezien kan werden* 



eform. a pag 



Amboina 



No. XLIX exhibetur. De Sanguine Draconis 

 s f ut & de fa<3itio vide Valent. Hiftor. Simpl. 

 6$ ad pag- 2,69 & Epift. z.pag. 385* & ibidem 



rgeftelt 



# 



Humph 



feci. Joh. Ochju differtationem fa Sanguine Draco- 



text werd 5 komt mede by Valent. onder de naam van Dra- 

 ken-bloeds Rottang op pag. 218. en werd in de plaat No.XLlX. 

 verbeeldt. Over het Draken-bloet en deszelfs zoorte, alsme^ 



Valent. in zyn Hi/for. Simpl. 



ms. 



Ray Append, torn 



«s 





reform, \znpag. 165. tot pag. 269. en de tweede 

 385. en aldaar de differtatie c 

 Ochfu op pag. 609 , en de voIg< 

 van Ray in het derde deel op/>* 



van Joh. 

 Appendix 









In de Appendix van Rumpbius werd de La&aria 

 Lactaria Salvbris: feu Upas Lacki Lacki in Salubris ofte de Upas Lacki Lacki op de volgen- 



iffi 



Rumphii Appendice fequenti defcribitur modo , 



quam in antccedentis locum fubftitui vult 



Rumpbius , unde earn hie fubj ungimus. 



Cum fupra defcripta Arbore LaStaria hasc arbor tan- 

 tarn habet fimilitudinem , ut plurimi harum regionum r -- Mr ,, 



incolse hanc cum ilia pro una eademque habeant, dezelfjte aanzien, 

 ac eo magis , quum raro haec occurrat. Vulgarem vo- Ik beb de gemeene 

 lui infleftere viam, vocavique illam Laftariam fc*~ T ~^--'- 

 brem , quae primum mihi innotuit per Corre Co 

 iter anno 1693. Formam habet Arboris LaStaria 

 Manga, Bravee , quum truncum gerat brevem & ci 

 fum , glabro obduftum cortice , ex viridi & cinereo 

 rieeato. 



de wjz,e befchreeven , ivelke Rumphius in pi 

 •Vtn het voorgaande hiergefielt •wil hebbi 



wy daarom hier bjvoegen. 



Met de bovenftaande Arbor La&aria beeft 



I 



en 



Laftaria Salubris , 



te meer alzo by nveinig te v 

 feur <willen volgen* en hem 



door de Corre Corre togt in t war i< 



Laftaria, of Manga 



r fi tot myne kenniffe gekomen 



jplekt. 



flamy met effene fcborjfe 5 mede wat wit 





• • • 



* 



invicem oppofita , in ramorum vero 



fimul locantur , funtaue fimilia illis 



« • 



De bladeren ftaan twee en twee tegens malkander , dog 

 aan y t uiterfie der ryskens vier by malkander, en gely- 



Bintangor, fedpaulo latiora, crafliora,& rugofiora, ken die van Bintangor ? docb wat breeder, dikker, en 



fep 



fubtus gerunt pi 



fuperius fubrotunda 



quarum 



Jlyver, 7. 8. en 10. duimen lank , 5 . dwers vingers breed, 

 voor rond , of een weinig gekloven , van onder en beb- 

 benze veelfubtile ribben , zo digt niet als aan y p Bintan- 

 gor bladt, waar van de acbterfte evenwydig, docb de 



narallelae funt, fuperiores vero finuofse decurrunt, voorfte wat b§cbtig lopen, en eindigen allegaar in een 



F * * * — r -~ ,? ~ 1: — ; ~ zoom langs de kanten : Het blad is wat neerwaarts gebo- 



gen als een fcboteltj e offebuitje, boven buikig en glad. 



I 



terminantur in oras finuofas. Folium ip- 



funi parum inflexum eft inftar fcutella? vel cym- 



ba; , fiiperius gibbofura & glabrum.* 



' ■ Flores 



•* 



Het 











