' 





m 



Herbarii amboinensis 



Lib 



III 



venit, quiqueplerumque cun&is noxiis arboribus cha- 



*. XLlil 



Scbeppers wysbeid in de 



ra&erem quendam innuit , quo e longinquo dignofci pryzen is , dewelke gemeenelyk aan die ft 



e, te 



nen, 

 zoen, 



poflfunt, live feparato ac remoto illarum loco, five 

 irregulari forma , odore, vel fimilibus. 



* 



Anni temptu. Flores profert fub finem decorum 

 menfium , fru&us vcro menfe Majo : Occurrit tarn in 

 litore inter leves ac humiles filvas* quam in montibus 



& altioribus filvis, in quibus inter denfas arbores va- als in 't gebergte, en hooge Boffcbagie, daar men fcbielyk 



beeft, dat menze van verre kanken- 

 aan bare afgezonderde plaats > vreemde fat- 

 of diergelyken. 



Hy bloeid in 't laatjie van de drooge mouffo, 



Men beef t bem zo 



Ma 



p fir and, onder bet laage en lugtige kreupel-Bofi 



cuus quidam locus fubito fefe offert,uti inter aliaele- 

 gantifnme confpici poteft in magna & publica via , quse 

 per filvofos Hitoes montes decurrit. 



Nomen. Latine Arbor Regis. Malaice Caju Radja & 

 Caju Sommot , h. e. formicarum lignum : Amboinice 

 Aylatu. In Boero Aymiri & Amiri. Ternata Affo & 'Amboins Ayl 



plek zal vinden 

 men onder andere zeer raar zien kan longs de groote 

 <weg, die over bet bofcbacbtige gebergte van Hietoe 



Naam. 



Caj 



Maley 



Op 



fiifi-Mafalla. 



Locus. In Amboirienfibss&Moluccis crefcit infulis, 

 fed non magna copia, an in aliis quoque reperiatur 

 locis , nondum cognovi , Caju enim Radja quibusdara 

 Maleyenfibus & Macaflareniibus eft CaJJia Fiflula. 



Ternaats A (To en Bid 



Op Boero Aymiri en Amiri. Op 



Hy volt in de Amboinfcbe en Moluxe 



Radja i 



geen groot get at , of 



" nog 



andere plaat- 



Ufus. J 

 pedem era 

 machinis i 



1 by de Macajjaren en zommige Maley 

 iftnla. 



Gebruik. 



qua; retibus pifcariis alii- jes of korken daar 



I , ■ f 



bout van de jonge flammen > die 

 zyn , word veel gebntikt om dryft 



gantur,quae Maley enfibusPlomp 

 gna hasc natura fiint perforata & levia. Quidam par- 

 vos quoque ex hifce truncis formant malos pro mi- 

 noribus navigiis Orangbaeyen dittis > fimilibusque 4 

 quum fint leves atque folidi ,- fuperiore autem parte 



m bind. By de Maleyers Plompm ge- 

 naamt , om datze bouten van natuure doorb-Qart . en Hgt 



zyn 



l ft m van dtze fi 

 Orangbay en , en diergelyke kleine vaartuig 



., a ._. _, ...» - — Hgt en ftyf zyn ; maar men moetze boven 



Obtegendi funt hi mali , ne per pluvias deciduas cor- jets bedekken , en voor 't inwateren bewaren. Als 

 Tumpanturvel putrefcant. Si Amboinenfes ad hanc ac- Amboineezen by dezen boom <willen gaan, zo kappe 



cedere velint arborem , omnes circumftantes demetunt 

 herbas 3 dein ficca quse'dam huic adjacent arbori fo- 



m Ji ter loop alle daar omftaande rmgten <wat af 



lia 



ad formicas fugandas. Arbore 



flamma 



donee 



den brand y oni de mieren eeni 



Atap om den boom , en fi 



fere formica fuerint in fugam projeft^ , & ex con- 

 cava hac arbore propulfae : Indi autem , uti diftum 



fuit, non adeo fenlitivam cutim habentes hoc omit- 

 tunt plerumque. 



vaardigbeid omgekapt Zynde 



verjagen 



* 



Den 



Periculofa & naciva hasc arbor in re tamen Medi 



habet ufu'm , ejus enim cortex minbri doi 



cum aqua propinatus , feu ejus deco&um gevreeven , 



al vuur Jlooken , tot dat de meefle mieren uit den bollen 

 boom vertrokken zyn: Docb de Indianen, als gezegt 3 am 

 bare' buit zo gevoelig niet zynde , late n dit meefi orider- 

 <wegen. , , \ 



Dit fnood gewafeb beeft evenwel m de Medicyne <vos- 

 derom veel gebruik , want de Jcporjfe in Heine quantiteit 



ft 



affumptum inteftina expurgat per inferiora a plurimis daar van gebruikt, zuivert de Ingewanden van,,onderen 



humori 



calefafta 



& abdomini alligata lienem induratum, Tebatu dittum, fen isoat warm gemaakt 



debtige en bedorve bumeuren : De 



ejusque tumorem refoivunt > fi 

 decoftum interne fimul ufurpetur.- 



gefwollen mitt jl 



I 



gefwel vergaan 



•>r\ 





Macaflarenfes 

 Domino fuo J 



e gereremus bellum contra 

 Macaflarenfis femina capta 



bruikt. 

 . i Anno 



rfcbreeveafkookzel van binnen medtge< 



Doen wy den fwaren Oorlog teg ens de 



canum 



lujus arboris vir 

 Macaflarenfium 



ex Toxi- 



extrahimt 



tutes 

 vit. 



dux ftrenuus ac fortis miles huiu 



Macajjaren voerden y beeft zeeker Ma 

 vrouiti dan bar en meefier den Capitein Jonker van M 

 voor een groot gebeim de kragten dezes booms aa 

 tegens bet fchrikkelyke Mac affaarze J patten- g 

 Ooelken Indiaanfcben Capitein, zynde een flout Kr 



pa, 



wezen , 



• 



man 



Hujus nempc arboris tenues eliguntur radices, 

 ouarum fruftum quoddam ,' qui vulneratus eft , man- 

 ducat, hujus autem dimidia pars deglutienda eft, al- 



beeft: Namentlyk 



rygs- 

 geprobeert badde. 



de dunne wortelen dezes booms , en laat den gefp 



venenum 



Undenam vero^ Macaflarenfis ifta femin 

 verit, nefcio, quutn plurimis Macaflarenfib 



i' 



gen 



jlukje in de mond kauiven 

 belft moet infwelgen, en de reflop de quetfuure leg 



ifliirs 



poteft y hanc ar 



Macajfaarze vrouw dit beeft 

 by de meefle Macaffaare 



fed tamen parce ibi crefcere conftat. Eadem quoque 

 femina addebat , Macaflarenfium milites ad bellum^ 

 profefturos radicem hanc incingulis luis geftare , qu» 

 etiam valet contra omne vencnorum eenus % quod cum 



Pinanga alicui exhibetur; Corticis rafura in fuo vel J) e gefebraapte fcborffe in 



wel zyn kan > dat by bier of daar op 

 \ar land, boewel iveinig gevonden werde. Immersde- 

 Ifde vrouw dede daar nog by , dat de Macajfaarze Sol- 

 4m ten oorlog gaande , deze wortel by bun in haregor- 

 Is dragen , en dat dezelffle wortelen ool 

 vergevingen , die men iemant in den Pinang 



Mufse 



f een Piffang 



pellit lancinationes 



fp 



forte 



Had een weinig warm gemaakt , en den rugge daar mede 



cuuflat 



Pleuritide ortas. 



Juniora ejus f 

 mefta binas ternasve cuullat alvi dejettiones. . 



Ejus lignum , quod inftar Gabbce Gabbce Itve ttit\ 

 cum anatica Coyoe Tsjina quantitate aquas incoqui- 

 tur & propinatur, ad omnes malignas exulceratio- 



nes curandas.< Decoftum 



& 



corruptos e corpore expellit humores^tumidosque ac 



De 



ijlaart pleuris komende 



pynelyke ft 



iffchien 



r*m 



zap gegeeten , maakt twee ojdr 



induratos 



rafi 



cum Sideroxy- 



T 111U1>1 WjUO VV/ibVA 1U1IU1H IttlUOj V.V V.UIII UIUVIUAV 



U femina; cortice & manipulo Cadjang aquse incoclus 



-r^*./^v /rim/an fr\- in f*»rx j\t naA f*m «a f-rv/i o r*o/-1tK»io nnAr/»nw#> 



fomento infervit oedematofis pedibus^quos curat, 



ut 



Met bout, 'twelk zo ligt is als een Gabba Gabba, 

 werd met gelyk gewigt Cajoe Tsjina in water gekookt y 

 en gedronken , om alderbande (made en pokkige ulcer atien 

 te geneezen^ Ret verdryft alle anaadaardige en bedorve 

 vogtigbeid uit bet lyf, en geneefl de bard gefwollenebui- 

 ken , docb purgeert niet. 



De groene fcborffe opwaarts gefebrapt , met de fcborffe 

 van bet Tzer-bout bet wyfken, en een band vol groene 



Cadjang in water gekookt, en daar mede geflooft, g 





/ 









