



' 



&6o 



HERB ARII AMBOINENSIS Liber III cap. XtW 



* 



ma 



fuperne glabra & aequali 



ne coftae acute prominent, brevibusque inlident pe- korte fieelen. 



effen, beneden fieeken de ribben wat fcberp uit 9 op zeer 



tiolis. 



racemis denendcnt , illisque Mangae foe 



tidas fimiles funt , flavi nempe feu albentes rlores, fiinkers 



Het bloeizel bangt aan trojfen, en gelykt na dat 



pi 



Fruft 



ve fimul , minores referentcs Gajangos , binos lati 

 pollrces y ex rotiindo obliqui feu irregulares • ab utra- 



met veele roode draaden uitgevult. 



De vrucbten bangen aan dezelffte trojjen , drie en viet 

 achter malkander , gelykende na kleine Gajang 9 twee 



arum 



4\> 



oras crafli, & in multis quafi politi; Externe protu- 

 berantes gerunt venas ex fufco cinereas & duras. 



platte Cafi 



fcheef 



geJl 



Van 



ful> 



Man 



fed pilofa ac facile indurefcens ac ficcam contrahens 

 fubftantiam , fub hac mox occurrit nux parva ejus- 

 dem formae cum fruclru , ac fub illius tenui ac lignofo 

 putamine nucleus duriufculus inftar Caftanearum 



flavefcens 



Reft 



, ex 

 quae 



uitbuilende aderen , uit den bruinen graauw en bard. 

 Onder bet buitenfte velleken leid een dunne voozefubfian- 

 tie y in de verfcbte zappig , als dan de fiinkers , maar bai- 

 rig opdroogende , firaks daar onder leid een nooteken vail 

 dezelfde figuur, als de buitenjte vrucbt, en onder des- 

 izelfs dunne boutacbtige febale een bardacbtige heefi , ge~ 

 tyk Cajlanjen , wit-geel , rykelyk een wit hers uitjhxxe- 



die firaks bruin befierft 



mox 



Truncus craflitiem obtinet vulgaris Manga? 

 antequam refinam fundat. 

 Lienum eft fatis folidum 



Deft 



<• by z 

 Het \ 



%r' 



*$ 



,t •* 



eft 



i 



Man 





difficile, circa cor eft fufcum, ad oras album kapp 



intermixto nigro colore, 

 pelliculam 



Inter lignum & interiorem 



/ 



TuJJchen bet bout en binnenft 



exfudat tarn per fifluras 5 quara per infli&a vulnera. uitfweet y 



derfcborjje zit een dikacbtige melk > dewelke j'p 



if 



TQ „ . 



& vifcofum inftar laftis'Som, fed mox condenfatur 



quetfuren: ■ Dezelve eerfi uitkomende , is dik , vuil-wit, 

 en kleeverigy als de melk»van Soccun, maar befierft 



ex fufco flavefcens, ac demum inftar picis nigrum,' firaks bruin- ge el , en tenlaatftenpik-fwart 



fplendens ac durum , friabile inftar Ma 

 mi Sandaracbce* Nunquam invenitur in magnis fruttis 

 vel glebis , fed tenuibus in granulis tarn in trunco 

 quam tenuioribus ramis.- Refina haec dum fit liquida , 

 ac praecipue iftud lac primum ex trunco exfudans a- 

 deo caufticum eft, ut fi alicujus cutim tangat, illam 

 exurat partem & exulceret, multo vehementius quam 

 lac filveftris CaJJbe , vel Lenat > aut Mangce fostidce. Si 

 tamen femel induruerit , nullam amplius maligna? qua- 

 Ktatis dat notam ,• licet quis hauriat potum ex c 



qui 



fcriniariorum 



famofa vernix fup 



Re- 



iedes, cunttaque* fupelleclilis genera, ut & patinae,' 

 ciftae , fimiliaque , fed & etiam muri feu aedium parie- 



les in Sina obducuntur , 

 vocabulo Verlakken 



Maftix of 

 daracha; Men mndze geenzints met groote fiukken of 

 klonteretii maar met dunne kegeltjes, zo aan den fiam, 

 als dunne takken. Dit bers nog week zynde, doebprin- 

 cipalyk de melk eerfi uit den fiam fweetende , is zo bran- 

 dig van eigenfebap, dat zoze iemant op hetlyfraakt, bet 

 zetve deel doet verbranden 9 enfweeren, vinniger als de 

 ' ' van wilde Caffoe , of Lenat en Stincker. Even- 

 als zy eens bard geworden is , zo bewyfi zy geen 

 febadekykbeid meer, al drinkt men uit koppen en fcbaalt- 

 jes , die daar mede verlakt zyn. Dii bers nu is dat ver- 

 maarde Sineeze vernis , bier boven genaamt , waar 

 men alderbande Scbrynwerk, niet alleene van Tafels, 

 Stoclen , en Kantoren , allerlei klein buisraad , kommet- 

 jes , fcbaaltjes , maar ' * ' " " ' * " 



wel 



mede 



% 



Sina vernifi , y t welk men 



emeen Verlak- 



tant, talia opercula cum Gummi Lacca praeparari & 

 obduci , uti re vera in Bengala , Souratta , aliisque 

 Indiae locis fit, ubi iftud occurrit & crefcit Gummi. 

 Qua ratione autem haec refina coquatur & praepare- 



bitur. 



g 



zen m omu verniju , i weiR. men in t gemeen veriaK 

 ken noemt , dewyle de vreemdelingen abujivelykgelooven 

 dat zulke werken met bet Gummi Lacca toebereit wer- 

 den , gelyk men waarlyk in Bengala , Souratta , en an- 

 dere plaatzen van Indi'e'n doet> daar bet zelve Gummi 

 valt. Hoe dit bers zal gekookt , en toebereid werden , om 

 bet boutwerk te verlakken , ziet bier onder. 





feu refina mollis quam etiam nociva fit 





comperi fumma cum admiratione Bruchos non tan- 

 tum vernicem iftam ex ligneis iftis machinis , ubi fif- 

 fae erant, arrodeye, fed recentes etiam frudtus , copio- 

 fum exhibentes lac, & in menfa mea depofitos totos 

 fere comediffe , unde" concludo noxiam illam qua- 

 litatem non diu ifti inhaerere lafti , reftans enim fru- 

 ctus caro non' amplius nocet , quum lac feu refina ex- 

 fudatafit. 



». 



De melk of bet weeke bers mag zo fchadelyk 



verw 



de Kackerlakken niet alleen bet lakwerk van de Kontoo- 

 ren , daar bet gefebeurd is , afknagen , maar ook de ver~ 

 febe vrucbten, die rykelyk melk gaven 9 op myne tafel 

 weg gelegt, febi'er teenemaal opgegeeten b 

 uit ik meene, dat diefebadelyk eigenfebap 



waar 





gtf. 



fierende ^ 

 meer febadelyk , als de melk ofb 



Celebes enim populi regionem Uoegi & Loebo in- 

 habitantes pro certo mihi afleruerunt, fru&us hofce' 

 in fua patria innoxie fefe comedere , (i fupra carbones 

 fuerint tofti , atque omnis refina ex iis fuerit confumpta 

 & deflagrata. Arbor decern jam inplevuTe debet an- 

 nos, ac craflitiem habere vulgaris Manga?, antequam re- 

 iinam fundat, primis etiam tribus vicibus majores pro- 

 fert fruttus quam fubfequentibus , pugnum fcilicet 

 magnos , Gajangce formas , dein fenfim minores ge- 



fit fruftus. 

 Toti quoque arbori nociva adferibitur exhalatio, 



Macaftarenfes faltem aliique Celebes populi banc a- toegefcSreeven , immers de Macaffaren en "andere CelebT- 



Want de Celebifcbe volkeren van de landen Boegi en 

 Loebo verzeekeren my , datze de vrucbten in boar lana\ 

 zonder febroom eeten, alsze eerfi op koolen gebraden zyz 

 en daar door al bet bers verbrand is. De boom moet we 

 tien jar en oud zyn , en zo dik , als een volwaffcbene Man 

 gas-boom , eer by zyn bers geeft ; ook geven de eerfie twet 



dragt 



ifi groot, in^ gedqante als Gajang , daar 



draagt by alleng 



* 



Den gebeelen boom werd ook een fcbadelyke uitwajjinge 



deo timent, ut non diu Cefe fub ilia fiftere audeant, febe volkeren zyn daar zo bange voor, om lang daar on- 



multo minus fub ejus requiefcere umbra, aeque hanc der tefiaan, veel min onder deszelfs febaduwe te rufien, 



ac fubfequentem fugientes arborem, dicuntque cor- even als voor den volgenden giftigen boom , zeggende , dat 



pus inde intumefcere , malignisque affici puftulis, fi by bet licbaam doet opfwellen t en met vuurige puiften 



diu fub ejus umbra quis fefe componat, vel ejus gut- uitjlaan , als men lang daar onder rufi 9 of den drop op 



\' ** - - .... , ., . _ ^ ns ^^ j) eW yi fry etfjter 2tt /£ een ^ermaarden vernis 



nicem, alia? intrepide nationes hanc vifitarunt arbo- aitgeeft, bebben zig andere Natien verfiout onbefebroomt 



rem, praecipue Sinenfes & TJouncquinderi ,- qui ma- 4aar by te gaan, inzonderbeid deSineezen en Touncquin- 



gnam adhibent prudeotiam ad colligendam ejus refi- 4ers t dewelte nog al groote voorzigtigbeid moetengebrui 



tas excipiat 



Dum vero tarn celebrem exhibeat ver 



nam? 



htn> 





4 



> 



i 





