• 











* * 





** 



i V 



<• 



** I 



* 



-I » « 



• 











- 





lllBoek.XUV.HooftJl. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



- 



nam: Quod fequenti fit modo. Sinenlium plurimi fi 



rnul fub vefperam ad ilium exeunt locum, in quo hx 

 crelcunt arbores , quse nullibi occurrunt, ubi homi- 

 nes vel animalia tranfeunt , quisque fibi quasdam eli- 

 git arbores , in quarum trunco binas figit Bambu arun- 

 dines fuperius acuminatas, ita ut corticem perforent 

 & parum inclinent , quas per nottem in ipiis relin- 

 quunt , & ante folis ortum altero die illas extrahunt , 

 per diem enim nullum emittit fuccum , unus vero horum 

 majori, alter minori copiahanc fufcipit refinam ,prout 

 arbores pingui vel gracili locate funt loco, banc quo- 

 que refinam certis tantum anni temporibus fundunt, 

 quumflores nempe incipiunt proferre,colle£tam refi- 

 nam commifcent hi focii , ut quisque aequalem obtineat 



haec caufia eft* caro hanc red- 



s'/* 



plaats , daar deze boomen ft, 



Menfchen 



\ De 



avond 



kieft hem eenige boomen uit > in welkers ftamme by twee 



Jleekt, voor toegefpitft 

 ifbangende 



> 



dejchorjft 



fteeken , en halenze des andefen daags voor Zonne op 



of op magere gronden ftaan > 00/ 

 enlyk op zekere tyden des j Mrs 



d 



uipen 



portionem 



atque 



heeft 



Comp 



gaderdej? 



nam conftare pretio, quum fingulum Pickol, centum een diere waar is , geldende een Picol van bondert Sinee- 



Sinenfes continens libras, in Sinenlium provinces, in ze ponden in de Sineeze Provincien, daar by niet valt, 



quibus non crefcit hsec arbor, ducentis & trecentis twee en drie bondert Ryksdaalders , maar in Toncquien 



conftet inperialibus, in Toncquien vero &Cambodja en Cambodja kan men hem voor dertig, vyft' 



inperialibus. * Sinenllbus quoque ^in ufu eft, fi huic 



tig Ryksdaalders hebben. De Sineezen bebben ook in ge- 

 bruik, datze na deze boomen gaande, eerft zagtjesinden 

 accedant arbori , prius leniter'ejus arrodant mincum* ftam byten , eerze de Bamboezeti daar in fteeken , wiU 

 antequam Bambu arundines ipfi infigant , volentes lende beloonen , datze voor hem niet befchroomt zyn, want 

 quafi hoc indicare, fete illam non timere, dicunt e- zy zeggen, dot de vertzaagde eerder en ligter bet letzel 



nim meticulofos prius ejus noxam perfentire quam 



intrepidos. ^ . 



Nomen.Lztine Arbor Vernicis. Sinenfi 



Kirckerus ipfam vocat Sandaracbam Si? 



Sinicum : Malaice & Macaflarice 



ft 



Naam 



Atlas, en byPetrus Kirckero werd bet hers daar uit- 



Java Ingas & Rangas- J&aTeya Safuru , uti praeceden- 

 tem Arbor em Laadriam denominarunt Safuru Utan. 

 Sinenfes arborem vocant Tsjiu Tsjat. Boegenfes & 



Ejus refina mihi dicitur Ver- 



nix Sinica, Sinenfibus Cie 9 illi autem, qui apud nos 



Tfcbat. Malaice & Si amice Am- 



rac. 



Loebockenfes Belawa. 



vivunt , 



■* 





' 



* • 



J 



Locun Sinenfis P. Martini Atlas indicare videturi 



refinam hanc in decima tantum Sina; provincia, Che; hetfchy 

 hums di£ta, crefcere , a Sinenlium vero mercatoribus °"~ 



omende genaamt Sandaracba Sinica en Giuten Sinicum, 

 *n *t Matey ts en Macaffers biet by Caju Sanga. OpJ> 

 <ua Ingas en Rangas. Op "* " 



voorigen Arbor Lattaria, Safuru Utam noemen. De Si- 

 neezen noemen den boom Tsjiu Tsjat. By de Boegijfen 

 -Loebockers Belawa. , Zyn bers noem ik in *t Latyn 

 Vernix Sinica, in 't Sinees Cie, docb degemeene Sinee- 

 zen , die by ons verkeeren , noemen bet 1 ichat. In 'C 

 Maleyt. 



Plaats. Uit den Sineezen Atlat van P. Martinus 



of 

 (Chekiang genaamt) 



inteliexi j in aliis quoque provenire provinciis , immo ze Koopluiden verftaa ik; dat bet ook in andere provin 



extra Sinam , uti in Quantung , Tuncking , quod ip- 

 iis Tamkia dicitur ^ Cambodja, & Siama, usque in 

 Malaccas tradum. Ac porro in Java, Ba!eya,&Ce- 

 lebe, circa pianos quoque Mari campos, & in finu 

 Tellico , Indica enim fpecies plurimum in planls cre- 

 fcit campis* circa magna flumina, in Sina autem in 

 montibus plerumque provenit , quibus provincia Che- 

 kian repleta eft* Celebicas vero arbores haud multum 



pi 



cien , ja zetfs buitcn Sina gevonden werdj als in Qu„, u 

 tung' Tuncking, 't <welk zylieden Tamkia noemen > 



diftrift van Malacca. 



Voorts op Java, 



velden van Marus , inde bogt van Telto, wan 

 diaanze zoorte voafi meerendeels op vlakke velden 

 groote rivieren, maar in Sina valt betmeeftopi 

 nioaar van de Provincie Chekian vol is. Dat r 

 lebifche boomen van de Sineeze niet veel verfchillcn, beb- 



Sinenfes, qui utrasque viderunt arbores, excepto ben my zoddnige Sineezen verzekert , die beide boomen ge- 

 quod Sinica arbor majora gerat folia ac frudlus. Du- zien bebben; bebalven dat de Sineeze boomen watgrooter 



11 " J '"" Zy geven ook tweederlei 



•geel, blinkende als gout. 



pikfvcarte> gelyk onze 



quoque fundunt vernicem, prima & optima 

 eftcrocea, inftar auri fblendens. Altera eft nigerri** 

 ma, qualem lndicae nofrrse arboi 



bladeren 



vernis 



pofiti 



Macaflar 

 ? fere or 



•1 



quosque terras 



w * m- ^r w *r~ v * ^ v w i W w\^ J § J 



rfte en befte is I 

 De tweede en naaft de befte i 

 Indifcbe boomen alleen uitgev 

 De vracbten van Macajfc 



committebam, omnes fere propullulabant, & in ar- 



aarde flak 



febooten febier allegaar 



oompjes, waar uit 



bores excrefcebant * unde conftat facile propagandas hlyktj datze ligt voort te teelen zyn. Dejonge boompj 



feffe hafce arbores. 



JuiilUlWO UlUUAVUiW ^/ItililliV* H WA w 



difnofita . eo loci ubi ramuli di 



viduntur, quod in adultis raro obfervatur arbonbus. 

 Ufusi Noxia h^c arbor nil praebet nifi iftam ver- 

 nicem, qua Sinenfes, Tiznkinderi, & Japonenfes tot 

 elegantia praeparant & obducunt opera, und^ & pe- 

 ficulofe huic accedere arbori fuftinent: Optimum 



badden veele kringen van bladeren aan de plaats , daar 

 zig de takjes verdeelen , die men aan de oude boomen niet 



veel ziet. 



■ 



Van dezen fcbadelyken boom beeft 



dan bet voornoemde vernis > voaar mede de Sineeze . Tun- 



ken maken 



Japanders zo veele feboone 



vero eft ex ipforum relatu, quod qui ipfi adfueti funt, naderen, doc 

 non facile ejus perfentiant noxam ; ipfisque certum an- gevoent zyn , 



beft 



periculeuzen boom durven 

 i baar zezzen • dat die hem 



tiffime fidunt, 



eft 



eenige febade gevoelen , zynde on 



peregrinis illud deteg 



tgengift 



■x 



fit ac ilia Macafia 



fcbadelykbeid , daar zy vaft op ^ 



<willen , zo dat bare boomen alzo 



renfium, unde homines nempe intumefcunt cum dif- febadelyk 



ipenbaren 



Macajferfcbe , doende de luiden op 



pruntu 

 " Pht" 



i 



fique hoc negligunt uti reme- fwellen met een moeyklyke brand of jeukte 



tes fenfim confumuntur atque intereunt; 

 Refina autem fequenti praeparatur m 



hulpmiddel niet gebruiken 



laaft 



waar 



cem; 



am 



Tang 



Het bers werd aldus toebereid> dat 

 , tot een pond bers neemt een pond Oly 



ga 



fruftibus 



croceum Oleum, 



Oleo Lini fimile, aliiadtrcs 



it Olei pondus, quod cum 



. . -i s . 



a Tanjong 



Tnaagfcbap 



wiens 



maken > 



tot drie penden hers , 



zaad 



ea leniter coquunt, & vernicem dat nigerrimam: 



vero ad unam refinae iibram bina Olei pondera fu- 



man- 



zamen , zo bebt gy een pik-fi 



pond Oly , kooken dat zagU 

 ~ ?arten vernis. Maar 



Kk 



pond bers neemt twee ponden Oly 



zo 



• 





krygt 





i 



