262 



HERBARII A1V1BOINENSIS Liber 111 cap. XUX 



mantur, ex fufco luteam praebet 



aliquan 



krygt men een bruin-geel 



do etiam pallide flavam, qua lignum lasviter obduci- waar mede men 't boat dunnetjes verlakt, dat men zyne 

 . turj ica uc ejus venae tranipareant ; fi porro inter co- aderen daar door zien kan, verders als men onder 't koo- 



ken yermiljoen, fynen Ocker , of andere drooge verwa 



.daar onder mengt^ zo werd bet lakwerk rood-geel, en 



obducuntur, talem adquirunt colorem, qualem gerit van zodanige verwe , als gy daar onder mengt. Re 



Minium j Gallarum pul- 

 vis, vel alia fieca pigmcnta* opera, quae hac vernice 



admixtum pigmentum." Liquidum decodlum Tsjat a- 

 qua femper obtegendum eft i ne indurefcat. Vernice 

 autem obdu&a opera in loco huroido & frigido fem- 

 per deptmenda funt, ut ibi ficcentur, quod lente pro- 



week gekookte Tsjat moet men altyd met water bedektbou* 



op 



De 



aan een vogtige koele plaats fie (I en 



pdroogen, 't welk nog al langzaam 



maar 



cedit, fi vero femel fuerint exficcata , nunquamdein eens gedroogt zynde > werd nooit wederom week, bebaU 



mollefcunt , excepto fi aqua tepida ipfis affundatur 

 unde vernix faepe diflblvitur. 

 Ex Siama & Cambodja Sinenfes mollem exco&am 



deferunt hanc refinam cacabis infufam 



cum magno lucro< 



j 



j 



ven met warm water 3 waar van 't lakwerk los goat. 

 Uit Slam, en Cambodja yervoeren % t de Sineezenweek 



gekookt met groote pptten vol na Japan 

 winji 



vernice y unde & quotannis magnam confumunt hu- 

 jus vernicis quantitatem , ipforumque elegantia nigra 

 opera vernicata per totum diftrahuntur mundum. . 

 Boegenfes & JLoeboxenfes populos hujus arboris 



fruttus 



hac pry? 3 bet fchoonft 



Japander 



. 



pra indicatum fuit, vSinenfes autem recufant aliquid 

 ex .hac arbore ingerere. . 



Si ficci nujus arboris fru&us trattentur, illorum 

 exterior pellicula comminuitur , & cutis pruritum 

 excitat, vetitum quoque eft ex hujus arboris Jigno 

 focum exftruere 1 



werdende boar fcboone J* 

 beele weerelt getrokken. 



Dat de Boegifcbe , en Loeboxe volkeren de vrucbten op 

 koolen gebraden , zonder fcbade eeten kunnen 9 is boven 

 gezegt : Maar de Sineezen weeten daar niet af $ willende 

 daar niets van mittigen. 



■ 



fumum. 



ltruere , quum noxium exhale t 6c tundat 

 In memora to Maro fiepe tarn propc flu- 

 id ut efus fru&us & folia in aquam deci- 



Als 



buitenfte velleken , en veroorzaakt een jeuken op de baid 4 

 00k werd verbooden bet bout van den boom te branden 9 

 als van zig gevende een fcbadelyken rook. .. Op bet voor\ 

 noemde Marus fiaat by zomtyds zo idigt aan de rivier 

 kant y dat de vrucbten en binder en in H water vallen • 



dant , unde caveat fibi quis, in illo circiter loco natet: daar omtrent dan niemant baden zal. Als de MacaJJl 



Quando MacafTarenfes 



9 



willen omkappen, zo bewindenze baar booft 



teis, ne conipurcetitur v 

 qui infenfibilis tamen eft. 

 Sangites. Malaice Meft 



caput, manus ac pedes lin- banden> en vo t eten .met doeken, datze niet geraakt wer- 



tang 



zyn Jcbetpe lucbt > die nogtan 



- » 



ica Sanga 5 eft lapis du,rus_ 

 ;labef& ; frigidus 5 ad inftar Silicis crefcens , fed raris- 



Sang 



1. 



.', 



jende 



glad 



In 't Makyts Meflica Sanga , is een ft 



yfi 



ftus retinet, fed minorem. Magnitudinem habet De- fchier de gedaante 



medio 



formis fit 



• - 



undiq 



deti Hy is in de grootte van een Rollandze fchelling 



ficie quaedam venarum partes apparent leu pu 

 quae protuberant ^ qualia in ipfo conipiciuntur 

 £ft adeo dura , ut abradi negueat, fed ab ipfa ex- 

 plorari po(fit,ac porro gravis gl frigida eft, colon's fer- 

 xuginei feu fpadicei , ac glabra. Macaflarenfis homo, 

 a quo hanc acceperam , pro vero mihi affirmabat , ejus 

 popular 



idden fcbaar s een dwm dik , want 

 den built by met een ronde buik uit 5 en rondom 

 een breede rand 3 zo dat hyfcbier Linjfe-vormig 

 zyn vlakte loopen eenige Jlukken van aderen of pi 

 die wat uitpuilen^ diergelyke men 00k aan devr 

 Hy is zo bard , dat men daar af niet fcbrapper 



beeft 



Op 



maar 



wel ioetzen kan 5 koud,enf 

 tft> of Caftan j 



welk 



Den Macaffc 



jus fuperior pars in dendritem degenerata erat, infe- lieden de vrucbt aan den boom bebben zien bangen, zyn 



fr 



mutatus 



xior vero adhuc vegetabilis, unde funiculum arbori 

 alligabant, ut explorarent & attenderent, quo 

 pore totus quantus 



effet : Poft aliquot vero feptimanas elapfas fignum in 

 ifto quidem obfervabant ramo , fed fruclus totus la- 

 pideus erat > deciduus > ac fub arbore decumbens. 



• — • 



Cum arboris ramulo delineata confpicitur, fimi- 

 kmque dendritem afTervabant ejus amici, ejusdem for- 

 mae ac magnitudinis ac defcripta. 



A Macalfarenfibus tales in magno habentur pretio , 

 quas corporf alligant , tarn folas quam aliislapillisjun- 

 ctas, fuper (litio le creden tes , inde felices , & a vulne- 

 ribus inmunes fore in bellis. Cun6la metalla ad il- 

 lam exploraripolTunt,uti ad Lapidem Lydium , argen- 

 tum vero melius auro , ob fpadiceum mum colorem. 

 In Java haec arbor frequentius in montibus quam in 

 planis occurrit locis, ejus autem incolq? artem igno- op 



half in fleen verandert , en betacbterft* 

 nog groeyende , wesbalven zy een towwetje aan den 

 boom bonden , otn op te letten nvanneer by gebeel in 

 fteen zoude verandert zyn : Docb na verloop van eenige 

 weeken ,- vondenze bet teeken wel aan den tak , maar de 



fteen verandert, afgevalleni 





rant praeparandi & colligendi ex ipfa vernicem , ex- 

 ceptis Sinenfibus ibi habitantibus , qui parvam ali- 

 quando ejus colligunt quantitatem , quam non ex 

 trunco, fed ex eradicatis colligunt radicibus. 



£]us durum ac durabile lignum aptum quidem dk 

 poftibus domuum, nemo autem fibi pr^fumitillam ex- 



cidere, excepto Javanorum genere Vunnam di^lo^qui happen, bebalven bet Javaanze gejlagt 

 illam intrepide ,& uti dicunt, innoxie traftant , vul- welke bem onbefcbroomt , en zoze zeggen, onbefcbadig 



en onder den boom leggen. 



Gy ziet bem by bet tak] en van den boom afgeteekent * 

 en daar was nog een zulken fteen by zyne vrienden > van 

 dezelfde grootte en gedaante 9 ah de myne. 



Zy werden by de Macajjaren ifi groote acbting gebou- 

 den 9 om volgens baar bygeloof aan 't lyf te dragen , zo 

 alleen 9 als met andere mefticas gemengt , om gelukkig en 

 onquetsbaar ten Oorlog te zyn. Alle metalen kan men 

 daar op toetzen , gelyk op een anderen toetsfteen^docb bet 

 zilver fteekt beter nit , dan bet goud 9 wegens zyne don- 

 ker-bruine coleur. Op Java vind men dezen boom meer 



f ^ ____ — __ 



daar ait niet te trekken > bebalven de Si- 

 neezen aldaar woonacbtig , die zomtyds een weinig daar 

 uit balen 9 *t welk zj luiden niet uit denftam, maar 

 uit de afgekapte wortelen tappen. 

 Zyn harden durabel bout is w,el bequaamtot ftylen aan 



durft zig onder ft 



gus autem non audet ad ipfam accedere. 



naderen. 



bang 



bem te 



In Rumphii Aftendicc haec inveniuntur. 



In Tsjeriboni diftriftu invenitur circa oftia magno*- 

 rum fie ccenoforum fluviorum , in quibus copiofi inye- 

 niuntur Lamii pifces,unde & haec vitatur arbor, turn 



& ob pruritum & fcabiem , quam pili & guttse plu via- 



les 





In de Appendix van Rumphius werddit V bjgedaanl 



_ Men vint bem in y t diftrift van Tsjeribon , omtrent den 

 uitgank van groote en moerajjige rivieren , daat zig veele 

 Caymans opbouden, waarom men dezen boom febouwt , 



iwnentlyk , wegens 't moeylyke jeuken mfeburftbeid , de- 



-y 





\ 





< 









