V 



264 



HERBARII AMBOINENSIS Liber. Ill cri.XLV: 





' Alteri autem ramuli & arundincs hoc venenoreple- v De andere takjes en rietjes met gift waren gebdalt door 



t& petite eranc per Radjce Tanettes populum exmediis Radja Tanettes volk, verre uit bet gebergte , daar de 



montibus, quos populi Toradjas ditti inhabitant , cer- wi Ide volkeren Toradias woonen, met voile verzeekering 



tius affirmantes , illos efle maris ramos , quae prdprie ve- aan zyn E. , dat die van '£ Manneken war en , zynde den 



ra eft arbor, ex qua genuinum hoc colligitur toxicum : 

 Maris ramulum delinerari curavi , & utriusque fub- 



eigentlyken gift-boom, daar van 't regte fpatte-gift ge- 

 maakt werd. Ken lakje van J i Manneken beb ik laten 



fcquentem compofui defcriptionem , ac pnmo femi- afteekenen, docb van beide , de volgende befebryvmg ge- 



nam , qua: maxime nota eft, defcribam. 





1 



Primo itaque Toxicaria arbor femina truncum gerit 



maakt, zullende voor eerfi bet wyfken, als meefl bekent, 

 flellen. a ♦ 



De eerfle Gift-boom het Wyfken, zet een dikken 



craflum, eftque maxime extenfa inftar Manga arbo- It am, en breid zig uit , als een Mangos -boom , defeborf- 



ris , . 

 reus. 



cujus cortex eft rugofus j fiflus, & obfeure cine- j'e is gerimpelt, gefcheurt> en donkir-graatiw. 



Truncus ac crafil rami in geniculos qubdammodd 



De flam en dikke takken zyn eenigzints in leeden tier* 

 divifi Cunt, fed non completos7 ac late diftantes: Li- deelt, die niet doorgaan, en wyd van rhalkdnder Jlaan. 

 gnum eft flavum, fblidum, nigrisque maculis varie- Het bout is wit-geel, digt , en met fwarte Jiipjes ge- 



foliorum rachides funt tenues, breves ,& fo- 



gatum , 



liis plurimis obfeflfe fine prdine ac fere fefiilibus. Hsec 



autem fbrmam habent Larifii foliorum vel proprie 



fpikkelt , de ryskens zyn dun, kort , en vol bladeren , aan 

 't uitterjle febier zonder jleelen , en order. Zy bebben de 

 gedaante van Lanze-bladeren , of eigentlyker van Ampe- 



Ampelas , fed tenuiora & flaccidiora utrisque , fex las, docb dunder en flapper ^ dan die beide, ^.zes enzeven 



feptemquef pollices longa, tres quatuorve trans verfa- duimen tank, drie en vier dwers vingers heed, dan rf« 



les digito& lata, fuperiore parte rugofa, inferiore la- bovenfle zyde ruig, aan de onderfle wolacbtig, mit effe- 



nusinofa, asqualia feu integra , obliquis pertexta ve- nekanten, zeer Jcbuinze ribben, eneenmerkelykejpitze f 



His* <Sc in notabilem apicem definentia, ficca autem gil- de drooge befierven vaaL Hy zal eenige vrucbten dra- 



va funt. Fruftus producet fine dubio 5 fed haftenus gen, docb die my nog qnbekent zyn, en debrengersvois- 



nondum mihi perfpedtos , quos reduces defcribere mi- tenze niet te befebryven; 

 hi non poterant 



Sine noxa ad ipfam accedere quis poteft, fi modcr. 



Men kan bem zonder febroom genaken 5 als men maar 



curet, ut caput & humeri linteis obdufti fint^neejus 't booft, en febouders met doeken bedekt beeft, dat ons 



ilillicidium talem tangat, unde corpus intumefceret. 

 Dicunt quoqire nullas plantas vel gramina fubhaccre- 

 fcere, ^que ac fub mare. 



Ut ejus fuccus excipiatur , tenuis arundo Bambu 



zyn drop niet raake , waar van 't lyf zal opfwellen. Mert 

 zegt 00k, datter nogloof , nog gras daar onder waft,* 

 zo voel , als onder *t Manneken. 



Om den zap daar uit te krygen , neemt men een dun 





ditta adhibetur, fuperius acuminata inftar haftas jacu- Bamboesje, aan y t voorfte eind toegefpitjl, als eenwerp 



latoriae , quse trunco infigitur , in quam fanguineus fpiets, en fieektze in den flam , zo loopt een bloedige zap 



exftillat fuccus j qui mox obfeure ruffus.concrefcit; daar in, die jlraks donker-ros bejlerft. Dit is betWyf- 



Hoc eft feminse toxicum , muko minus efficacius ilia kens gift, ved flapper in kragt, dan J t Maqneken, en 



maris, nee fponte fua lethahs^ unde & ad ferarum aan zip zelfs niet dodelyk ', dierhalven tot bet jagen van 



capturam adhibetur. Si vero ad bellum ufurpetur^ bet wud gebruikelyk: Docb als men 't tot Oorlogen be» 



cum illo maris inficitur , ut utriusque exakentur vi- zigenwil, zo vermengt men 't met bet Manne kens-gift. 



jes. 



dm beide even kragti? te maken. 



Altera Toxicaria arbor mas truncum gerit altiorem, De tweede Gift-boom *t Manneken, is booger van 



Comamque anguftiorem, cujus rami quoque cra{JT iq flam* Hifmalder van kruin, mede aan de takken invoy- 



articulos divifi funt: Ejus rachides funt copiofe & bre- de leeden verdeelt, De tyskenf zyn veel enkort, digt: 



ves,. $oliis undique obfit2e,fine ordine breviffimis in- met bldderen bezet, zonder order acbter malkander, op 



fidentes petiolis , ita ut quasdarn feflllia videantur; zeerkorte fieeltjes,zo dat ookzommige febynen gene te beb- 



Heec illis femin« haud difllmilia funt, fed minora & ben. Deze zyn J t Wyfken niet ongelyk, docb kleinder 



firmiora, illis Ampelce magis fimilia , quinque fexve enjlyver, die van Ampelas gelyker , vyf en zes duimen 



pollices longa, binos ac tres lata digitos, fubtusqUo- lank, twee en drie vingers breed, van onder en mede woU 



que lanuginofa, feu inftar panni mollia, diuque viri* acbtig of zagt, als laken, beboudende bare groenigbeid 



dia funt* licet fuerint ftccata, quum ilia feminas g\h lange, al zynze gedroogt, daar -die van 't Wyfken vaal 



va fint. 

 An frudlus gerat nee ne, nemo mihi indi care po- 



tuit 



ne talis quidem , qui ejus venenum collegit. 

 Sub hac quoque arbore nullce plantae , frutices , vel 



befierven. 



Of by vrucbten draagt , of niet , beeft my niemant 



, konnen zeggen , zelfs die gene niet , die daar onder zyn 

 gevoeefl , tn 9 t gift vergadtrt bebben. Onder dezen boom 



gramina crefcunt in tota ejus peripheria, immo ne en wel eenfleenwerp rondom , groeid nog loof , nog gras,' 



quidem ad lapidis jaftum, eftque terra fubhacfterilis, nog eenig geboompten , blyvende 't aardryk dor, ros, en 



£ ufca , & quafi exiifta. ^ Perniciofifiimas: hujus arboris als vtrzengt. Onder de kragtigfle zoorte zal men 00k tot 



Ipecies tanquam indicium malignitatis gerunt, quod een teeken vinden, veeren van vogels , want de lucbt 



fub hac avium pennas ac pium^reperian'tur,aerenim rondom deze boomen is zo vergiftigt , dat eenige vogels op 



circa hanc arborem acjeo infeftus ac venenofus eft, deszelfs takken willende ruflen, jlraks duizelig werden, 



utaves ipfius ramis infidentes, vertiginofi fiarrt, ac en doot nedervallen. De takken in een groote Bamboes 



mortui decidant; Ejus rami in magna Bambu arun- geftooken, en wel toegeftdpt , my van Macaffar toegezon-: 



dine mihi transmifli adeo efficaces ac c'auftici erant, den, waren nog zo kragtig, dat als men de band daar in 



ut, fi manus huic arundini inponerentur, mox titit flak, een tintelen daar aan gevoelde , gelykmen aan de 



larent, eodem fere modo ut artus congelati, fi fo- bevroore leeden doet , alsmenweder in de warmte komt. 



veantur. Omnia quoque pereunt v quae ejus halitu Allei gaat uit, wat by met zynen wind raakt, zo dat 00k 





alle gedierten my den dezen boom voorbytegaan , en de vo- 

 gels daar over te vliegen. 



tanguntur, ita ut cunfta etiam animalia hanc vitent 

 arborem, nee ipfam prsetereant, immo aves ipfam 

 transvolare fugianfe. . 



Nullus homo ad ipfam accedere audet nifi obvolu- Geen Menfcb derft bem genaken, zonder booft , armen * 



tis brachiis , pedibus , ac capita linteis, alioquin tn beenen met doefan hewonden te bebben, of by wera 



mox fentit gravem artuum titillationem ,'unde & rige- gewaar eenfwaar tintelen in de leeden, datze daar van 



fcunt ac fenfum perdunt: Ejus ftillicidium in alicujus ftyf± en zonder gevoelen werden. De drop van de blade- 



corpus depluens niudtumidumreddit, nee fub hacar- ten iemant 6p "t lyf rakende, doet bet zelve opfwellen, 



bore detefto capite quis ftct , ni capillofum profluvium men moet 00k onder den boom niet jlaan , met ongedekten 

 patiatur: ita ut mors pedem ac fedem fuam fixifle pro- . boofde, of de bairen vallen uit; zo dat de doot by dezen 



pe hanc arborem videatur. 



Sub hac tantum habitat cornutus anguis inftar galli 

 gajlinacei cucuriens , cujus oculi per no&em inftar ignis 

 anicant , in Macaflara Ular Balu diftus , qui aliquando e- 

 tiam circa hominum inhabitationes feupagosfefe con- 

 fert, ubi giociens fepe auditur. Alii Celebes incolas 



boom zyn tente febynt opgeflagen te bebben. 



Alleen woond daar onder een geboornde Jiang , kaktlen* 

 de als een boen , of zo andere willen , kraayende als een 

 baan , en by nagt met vuurige oogen , op Macaffar Ular 

 Balu genaamt , dewelke 00k zomtydsby de Negoryen ko?nt, 

 daar menze aan haar kakelen gewaar werd.- Andere Ce- 



mihi hujus ferpentis formam ac Ipeciem defcribunt , Ubifcbe Inwoonders befebryven my de gedaante van deze 





qui 



Jim, 





• 









