





266 



fterilis 



HERBARIIAMBOINENSIS Liber HI. cap.XLVi 



i adftent arbores, terraque ipfi fuppofita fit H land daar onder dor, en verfengt is. Be Wyfkens- 

 quafi exufta. Arbor femina dicla in decli- boom groeid in de laagte acbter Marus, by de Negorye 



" MarumpropepagumSudian. In Sudian: Op Sumatra, en Borneo zal by ookvallen* te 



Sumatra & Borneo fine dubio etiam occurret , nempe 



Landas 



Macaflaras 



fe 



montani ejus adferunt fi 



ayas feu 



weten op Borneo in de Provincie Landas , en Cute van 

 deszelfs Ooft-zyde teeens over Macaffar , over al verre 

 in *t gebergte, wesbaTvende gedaante des booms de Strand- 

 woonders mede onbekent is y dewyl de Orang-Dayas 3 of 

 wilden den zap afbrengen. Dat van Cute werd fvoet voor 



Cutenfis autem fuc- 9 t kragtigfle gehouden , met ak of bet op Celebes niet z<r 



penetrantiflimus habetur , non quia Celebenfis goed zoude zyn > maar om dat men meende\ dat de Berg* 



lieden of Toradjas bet eerjle onder baar bouden, en 9 t 

 flegte aan de Macaffar en geven. Want dewyl Mandar 9 



fed 

 iftos populos feu Toradjas primarium fibi refervare 

 ac viliorem Macaflarenfibus largiri. Quum enim Man 

 darenfes & Lubenfes , 



en Lubo met baar Toradias onder Macaffar ft am \ zo moe- 



etam 

 fol 



veneno MacafTarenfium regi tanquam tributum 

 vant & adferant , quum ipfi animus eft bellum gerere. 



Toradjis fuis MacafTaras ienze door bare Berg4ieden beftellen^ dat een ieder booft 

 fubjecti fint 9 hinc per montanos fuos curam gerere voor booft, een rietje of Bamboesje met dit gift gevult, 



** aan den Koning van Macaffer tot tribuit moet afbrengetu 



wanneer by ten Oorlog wil gaan f 



- 



Op Baley in J t dijlritt van Batur * aan de Ooft-zyde 



gelegen, werd ook een zulke Gift-boom gevonden y weU 



%ers-zap de Berg-lieden aan den Koning van Baley tot een 



tribuit brengen % in potten en Bamboezen vergadert , vat} 



ierlei coleur > fwart , rood 9 en geel , welk laatfle het 



is. Zy befmeeren bare pylen* en ft 



zy dan onder bare vcoonkamers bewaren. willende 



A. 



am 

 talis quoaue reberitur arbor toxicaria , cuius fuccum 

 montani 



adferunt 



lis ex Bambu confeclis colleftum , eftq 



hocce triplex nigrum 



ef- 



ficacifii 



Hocce veneno tela fua & 



muTorios obliniunt , quos fub cubil 



beft 



inhabitant, aflervant, nolentes quafi nociva ac mor- 

 lifera haec inftrumenta fuper iplorum capitibus pen- 

 dere. Hu}us veneni antidotum eft radix albaDjerudju 

 mafUcata & illinita, yetantes iimul , ne vulneratus fub 

 tectum fek conferat. 



Hoc autem toxictim fequenti colligitur modo: Ne- 

 mo vero audet tarn prope ad hanc accedere arborem , 

 ut ejus fuccum manibus excipiat. Pcrfentiret enim mox 



tfuys dezen doot niet boven bare hoofd 



ngift 



tflen onder 



pgefmeert) gebiedende daar by 



y 



«f 



* • 



ren 



feclos 



b 



fp 



Dit gift werd op de volgende manier vergadert 

 %nt aerft zig verjlouten , dezen boom zodanig te 

 \at by den zap met de banden daar uit wilde 



of 



linteis 



longa 



quas fumma vi & oblique 



JVant by wwuq ^w^^u,) 



opkrimpens en verjlyven: Dierbalven 

 bet booft y banden , en beenen met doek 



daar 



radicem , eo efficacius eft 



ma 



■ — ^ t* -JW »• • / * %J fc/ %/ 



quatuor vel quinque Bambu arundines uni infixae ar- kragtiger bet v$rgift 



bovengemelde lange eh toegefpiifte Bamboezen ? 



kragt, en <wat Jcbuins in defcborjfe van den 



f ftenjlamjiooten y want boenader aan devudrtel, hoe 



MB . . m . 



lem iftum fanguineus exftillat fuccus^ qui brevi poft 



f vyf Bamboezen 



mdurefcit 



4 



nigricat.' " Sup 



ge 



boom , latende die drie of vier da^en daar in Jl< 

 loopt dan langs dot geutje een bloedig zap uit , daar bet nxiee 

 \ort daar na bard t werd > en aan de eene zoorte tm .* aa\ 

 andere fwart befierft. \Het worfo 



niculus hoc tantum repletur fucco, reiiqua pars ^am-J loezen werd maar vol, de reft kapt men of , om dit 'gift 



nog quaadaardiger te maken , zo kappenze den boom ter- 

 ftond met lange bylen omver , <wanneer zy den zap uitge- 



putatur 



ipfam arborem mox caedunt fecuribus , quum 



fi 



fi 



trokken bebben > zeggende , 



fierft 



— — — ■- ^^ »- 



inficiuntur ac vulnerantur. Si vero arbor fuperfit, 

 venenum fenfim fuas amittit vires. PIoc autem credq 

 cum pauciflimis inftitui arboribus, alias enim diu in- 

 minutiB eflent , hanc autem fpeci em confervant tan- 

 tum pro Radjos feu regibus ac magnatibus. 



die gene ook moeten Jlerven , dewelke met den laatfiert 

 zap, daar uitgetrokken , gewond voerden; maar zo den 



" " blyft , zo voerd ook bet verj*ift 

 minder "^ 





Quum fuccus extractus adhuc fit molliusculus , in 

 magnis parvisque inpingitur glebis, vel manibus in 

 loneos formatur volvulos , quos Bambu arundini in- 



mittunt. 



Omnes hi volvuli ac glebs in Maqaflaram trans- 



ui 



ia 



Docb ik geloove^ datze dit met de wei 

 igfie boomen doen y ander s zouden die al lang verminder 

 zyn 9 en deze zoort bewarenze maar voor bare Radj as* e\ 

 Grooten. ' ' 



■•« 



# 



quodam magnatum Creyns. diftorum, q 

 eft Crew Sumana , cuius officium eft il 



anfte affervare, in feparata domo Caftelii Boerenbong, 



nimium 



nimius 



— — — — .... _^ _ ^_. » •» " M 



nocivus eft , unde decemplici obvolvuntur linteqrum 

 involucro , ac omni feptimana iterura diffolvuntur^ de- 



Terwyl bet uitgetrokken zap nog nxatvoeekis y zovoerd 

 by in groote en Heine klonteren gepakt , of met de banden 

 tot korte rollen geformeert , dewelke effen ineenBamboes-* 

 jen gaan. 



J. lie de bollen en rollen nu op Mac offer gebragt zy nde % 

 werden by een van de groote Greyns 9 wiens <werk bet is' 3 

 zynde gemeenelyk Creyn Sumana y in zyn Kajleel Borren~ 

 bong, in een afgezondert buis zeer zorgvuldig dietebewaa- 

 ren , en in een middelbare voarmte te onderbouden 3 want al te 

 groote koude is baar febadelyk > maar al te groote bitte 

 nog veel fcbadelyker > dierbalven werd bet wel tienvou* 



terg 

 bis 



ac panni lpfis mundantur gl 



i y en precys eens om de zeven dag 

 de doeken en 



Volvuli quoque omni feptimana ex Bambu arundi 

 nibus cxtrahuntur, qui pannis fricantur 



geveegty de doeken en lapp 

 maakt y dan weder ingepakt 

 \ De rollen neemt men 



vryft 



\gefcbut 



\boong 



of, tot datze gl 



deant, ut & ipfae Bambu arundines, quibus dein in- <worden, als mede de Bamboezen, fteektze als dan weder 



mittuntur, itaque 



queat. 



' Hocce opus perficiunt plerumque feminae , timentes,' 



f! viri accederent , aliquidde hoc fubtrafturi aut fu- 



ifaturi eflent. Alii autem Creyns feu magnates quandam 



ctiam fervant portionem; fclasc quoque. caulfe narra- 



iiunculsB , quondam a fciolo Maroceano inter noftrates 



difperfae 3 menftruum nempe muliebre huic mifceri 



daar in , en beivindze dat 'tr gem tygt 

 Dit werk latenze in ty gemeen door 



zende a 



fteelen, docb 



'aar by komende 



Dit is oorzake van een mal praatje* eer- 



tn bewaring. 



r by den neeuswyzen Mafocean onder 



bratteis 



Macaflfarenfium 



werde 



Menftruum Muliebre onder 



\ 



op 



quod 



IH 



?Jten broeken dragen, om 't zelve te verg 



> 



en 



generaal tuigmeefter overleveren, *t welk wy 



qunquam a auodara MacaJttarenlium vjro vel femina yoft vaneeni^ Macajjars pm ofvrouw bebben verjlaan 



^^K ^^^K ^^H ^^t ^^H ^^L ^^B ^^^^^^^B WW^ BT ^BB B^E B^H ^B^B^B^H 



au4i 



m 



i 













\ 



• 





i 





■ 



