Ill Boek.. XLVI. Hooftjl. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. i6g 







CAPUT QUADR AGESIMUM XLVI. HOOFDSTUK 



SEXTUM 



i 





e 





Viribus 6? qualitatibus pr ace den- f^an de kragten , en eigenfcbappen dei 

 tis toxici i ej usque antidotis. voorgaanden Spatten-gifts , en de 



Remedien daar tegen. 



iV bet voorgaande Kapittel bebben wy gezegt , dat \de 



kragtigfle zoorte van dit vergift een onvermydelyken 



doot bybrengt, en dat binnen de tyd van een balfuur, 



ja zomtyds minder dan in een quartier uurs , en dat daar 



en tegen tot nog toe geen remedien zyngevonden, bet welk 



N praecedenti capite diximus efficaciflimam hujus 

 veiieni ipeciem praefentem ac inevitabilem adferre 

 mortem intra fpatium dimidiae horse, immo faepe 

 intra minus quadrantis , atque contra hoc nullum ha- 

 ftenus inventum fuifle antidotum , quod Macaflfareri- 

 fium reges faepe in morte damnatis inftituerunt. Ut- 



raretur 



edis 



probeert 

 feny 



ijfaarfcue Koning 



En om nog meer de Jncodigbeid dezes 



§ # ■ _ _ 



iius telo hoc veneno infe&o inflixerunt , ftatimque ty£ w een teen of duim met eenfpatte laten Jleeken 





vulneratuni amputarunt articulum , juftoque modo li- 

 gamenta applicarunt , ut tentarent , an talis fuperftes 

 efle poflit. Horrendum vero atque atrox hocce ve- 

 nenum per venas jam ita erat diffufum, ut totum in- 

 quinatum corpus mox periret, & hinc talis morere- 

 tur. Dum vero iftud virus multos malignitatis fu<e 

 habeat gradus , atque efficaciflimum brevi temporis 

 ipatio , ft negligatur , nee rite & artte confervetur, 

 multum de virtutibus fuis aijiktat-^-favens ac mitis 

 natura homini multa d^texit antidota, quae mox enar- 



rabimus. _ 



„ __„_,. viresexer- 



poffe^ M 

 ac fecundo innoxie ad varias adhiberipoffe res, 



& in aclum 



tfte lid terfiont af happen 



zien, ofdenmenfebemogtebebouden werden: Doch 

 'ouwelyke vergift was al door de aderen, enbetge- 

 W gevloogen , en bragte den menfebe om. Maar 



gift 



alderfterkjle 





beeft 



ijchen 



yn boosbeid 

 ry verzuim 

 fk afneemt 



Inprimis vero cognofcendum eft Ip 



iiem, 



fed primum fucco Lamp 



fane arcanum naturae eft 



eneris hoftem innoxie intra corpus affumi poffe, il- 



febeide tegenmiddden aangewezen , die wy bier ft 

 zullen verbalen. 



* ■ 



Docb alvoorens float te weten 9 dat betlvozvnek 

 met kail oejfenen, zo 



ten twjeden , dat bet 



bruikt werden , en ee'r 



gaznde gemaakt en onj 





'i 



%en onfcbadelykkat 

 ap van Lampoe-J 



umque malignam fuam qualitatem accipere a tali ra- - jcben leven zonder febade in't lyf 



affinis eft , quae alio 



quin veneni antidota funt. " 



Ipo itaque crudum nee commixtum antidotum eft 



contra 



Mille 



pedarum , ft hujus emplaftrum vulneri applicetur, 

 quod dolorem citius fedat, ac venenum melius ex- 

 trahit , quam ullum aliud remedium. Porro, fi alicujus 

 corpus ulcerationibus & fcabie fcateat , talis hujus Ipo 

 pilulam cum Mufae fruclus carne commixtam afllimat, 

 quae omnem inteftinorum inpuritatem attrahet atque 

 expellet; Hoc etiam Ipo tali praeparari poteft mOdo, 

 ut fera aninialia ac praecipue Cervi hoc poflint ene- 



of 



nem neutiquam eligenda elt 



lis cervus mox.ac pacate moriatur 



H 



proin 



tfteeken word door zodanigen wortel 

 de maagjebap vam Gember enZedoaria is, die 

 ders tegen venyn gebruikt. 



Het ratlwe en onvermengde Ipo dan is zelfs ee 

 gift , als men van venynige viffeben gejloken , 

 duizent-beenen gebeeten word , als een pleifter op 

 fuure gelegt > irekt de pyn en bet venyn terftond uit, veer- 

 diger , dan eenig ander ding. IVederom als iemand bet 

 lyf vol ulceratien en feburft beeft , die zal een Klein 

 pilletje van dit Ipo met vleefcb van Piffang innemen , 'f 

 *welkalle onzuiverbeid in de darmen zal naar zigtrekken * 

 en uitvoeren. ^ Zo kan men ook dit Ipo zodanig bereid'en , 

 dat men 't wilt , inzonder bfid de bertebeeften daar mede 

 Jc/jieten kan, en baar vleefcb onbefebroomt eeten mag, 

 Hier toe mdet men geenzints neemt % 

 dat bet beeft nietfekielyk enftilft 



de fterkfte zoorte , op 



veftigari nequeat , fed ejus debiliflima fpecies, quae wlgens niet vinden kan, maar bet flapfte 

 commifcetur cum fucco herbae Rami,\mde vehemen- dan vermengt met bet zap van *t kruit Ra 



welk 



ter clamitant vulnerataefera, ita ut perfequi eas Iiceat 



& 



kan 



ften gevueldig doet febreeuwen 



<welk 



fit prasparatum hocce venenum , vulnerato homini in;* ge i 



quoque adt ert dolorem > ita ut corpus 

 rommoveat & pervolvat . oculos contor 







CO 





cogen 



, , vleefcb werd zonder febaade 

 Alzo toegemaakt , doet bet een gequetft menfeb 

 pyn aan , bet licbaam geweldig omwerpen , di 



fcJmimbekken 



Die 



biliore fpecie funt fauciati , eundem fentiunt ardorem *wel den zelfd 



rfjlappere zoorte gequetft 



c capitis vertiginem , nullum autem mortis pencu- 

 um illis inminet 5 H niodo idonea mox ipfis fuppedi- 



tentur remedia. 

 In primis Amboinenfium bellis nullum aliud notum. 



crat remedium, nifi naufeofum atque abhorrendum,^- 



in H booft y maar 

 perykel van 't leven 9 als men bun maar 



rflond met bequame middelen te bulp 



9 



In de eerfte Amboinfcbe Oorlogen , wift 



crementum bumanum ^ quod vulneratus bono animo ' Excremerttum humanum , 't 



coadlus erat , unde vehemens fubfequebatur 



vomitus, cujus vi, quantum videtur, veneni Uipytt* 



eliminabatur ; 



enervabatur , atque e corpore expellebatur , feu 



Hoc inter milites tanta agel?atur ala- 

 critate > ut > (I quis, qui hoc requirebat remedium, nee 

 ipfe fibi fuppeditarepoftet, alium rogare . focium co- 

 aftus effet 5 ut pro fe dofin exQnerare ac fubminiflrare 

 yellet.' Valiantenfis centurio Bonoce , Tabalille voca- 

 tus, hocce remedio quatuor vel quinque horum telo- 

 rum vulnera enervavit, quse in corpore fuo & etiam fa- 

 cie exceperat. Quum vero pollea quosdam capere- 

 mus Macaflartnfes > tarn ex iis , quam ex ipforum fe- 

 minis, nunc lenociniis 5 nunc minis ac vi meliora quse- 



volgde 



oft infwelgen, <waar op 



tft 



nxelkeri force (zo bit febynt) de kragt 



den. Dit ging zo vaardig 



lyf gedreven voier 



eene 



zelf 



den ander en kameraat verzoeken moeft ^ 

 hem te drukken. Ben Valiariten Kapitein van Bonoa , 

 Tahalille eenaamt, beeft door dit middel vier a vyffpat- 

 ten kragteloos gemaakt , die by in zyn lyf, en zommige 

 ook in t eezipt eekreezen badde. " " ' " 



dezelve , als 



kreeg 



<wy 



ivy 



vrouwen , door vleyen en dvoang eenige 



edotti 



quorum quxdam tarn en 



ditca- 



middelen geleert > waar van ecbter zommig 

 tiger war en , dan de ander e , zommige ook gantfeb met 



LI 3 boli 













« ., 



