

. 









I 





■ 



o HERBARIIAMBOINEN9IS Liber III. cnp. XLVI; 



efticaciora erant aliis, quaedam etiam nullum prsefta- holpen> gelyk voyze bier na malkander Jiellen zullen. 

 bant efte&um , uti hie ilia ordine fuo enarrabimus. 



Primo itaque occurrit Radix Toxicaria, noftratibus ■ Eerftelyk, Is de Radix Toxicaria, by de onze Spat- 



Spdt^jjorlel ditti, qtice Cferta Allii marini, feu Moly wortel genaamt % zynde een flag Zee- Ajuin of Mo\y In- 



lndici infra libr. II. defcripti fpecies eft, cujus radi- dicum, bier onder lib. II. bejebreeven, welkers witte 



ces albas mafticantur, illarumque deglutitur fuccus, wortelen men kaauwt, bet zap infwelgt, en de reft op 



casteraque pars vulneri applicatur, unde vehemens de quetfuure legt : dit verwekt mede een geweldig braa- 



luboritur & excitatur vomitus , quo venenum ex- fe», en dryft daar door bet venynuit, maar als men niet 



pellitur, fi vero non ftatim fubfequatur vomitus , uti terftond braakt , gelyk zomtyds gefebied 9 moet men al 



ibpe fit, major aflumenda eft dofis, hoc enim vene- 

 num non nili vehementi fuperatur vomitu. 



Secundo , ut ingens exftinguatur aeftus, vulneri 

 inftillandus eft fuccus fponte exftillans ex Metope* 



meer inneemen , want zonder fterk braaken kan men dit 



venyn niet overwinnen. 



Ten tweeden 3 om den grooten brand te bluff en , zal men 



in de quetjuur druipen bet zap van zelfs nit een water*- 



ejusque portiuncula comedenda eft , hie enim Limoen loopende , en ook wat daar van eeten , welke vrucbt 

 fcru&us peculiarem poffidet virtutem cohibendi atrocis een zbnderlyke kragt beeft bet wo'eden van dit venyn te 



hujus venchi gfaflantem diffufionem. 



Tertio , cortex Varinga? lacifolise maf 

 contritus vulneri applicandus eft. 



Quarto , cortex albi Sayof Bayang feu 

 pite rafus inponehdiis eft vulneri. 



Ouinto, Tenues ruffse fibrse feu min 



vel 



Jlutten: 



Ten der den 9 defeborffe van de breed-bladige Varinga 

 gekaauwt, of gevreeven> en op de quetfure gelegt. 



Amar 



Varin 

 tim applicanda\ 



Sexto, Petioli & : 

 cbntritas & inpofita?. 



Septimo, Radices Cajoe Radja, de quibus pnece- 

 denti capite fuit aftum. 



Oftavo , Certiflimum antidotum , quod Macaflaren- 



Tenvierden, De feborffe van witte Say or JtJayafig* 

 ofBYitum van den flam afgefchrapt, en opgelegt. 



Ten vyfden , de dnnne rojfe draden of kit ine wortelen 

 van de kleinbladige Varinga gevreeven , ten deele ge- 



dronken , en ten deele van buiten opgelegt. 



Tenzesden^ de Jleelen en wortelen van Amaria Indi- 

 ca, of Pzrari gevreven, en opgelegt. 



Ten zevenden , de wortelen van Cajoe Radja , waar 

 van ziet bet voorgaande Kapittel. 



Ten acbtften > bet zekerfte tegengift , f t welk ons dt 



fes nobis haftenus celarunt,eft la&efcens arbor Poele> Macaffarentot nog toe bebben verborzen gebouden , is den 

 ipfis Rite difta , cujus petioli foliorum el iguntur, qui melkgevende boom Poele , by baar Lieden Rite genaamt 9 



p 



waar van zy de fleelen der bladeren neemen ^makenze een 



acumina vulneri inponuntur hifce telis inflifto , fpon- weinig fpits> en binden een draat daar om: Defpitze 

 te illud penetrat, atque omne exfugit venenum ; Fi- boud men op de wonde van/patten gemaakt, zo Prekt bet 

 Itffli autem ipfis alligatur, ut iterum extrahi pofllnt.. van zelfs daar in, en zuigt al bet gift daar nit. Het 



draat je moet daarom gebonden zyn y dot men *t daar we- 



der uittrekken kan. 

 Nono. Simili qiioque modo applicantur parva frufta Ten negenden, op dezelfde manier doet men ookmetde 



rnarinorum telorum MacafTarenfiDusPawa-I)or*f difto- kleine ftukjes van Zeepylen op Macaffar Pana-Docki ge- 

 fum^'quas, uti antecedens remedium, filo alligantur, naamt, die als bet voorgaande met een draatje gebonden^ 





ipfum intrant vulnus , ac virus exfugunt 



daar in kruipen , en het gift uitzuigen. 









Arbor PoeU tantnm cum hoc veneno exercet odium 



De boom Poele beeft een zulke vyandfebap met dit gift, 



& antipatiam > ut , fi ejus ramulus vel folium huic fup- dot zo men een taksken of Had daar onder boud y ofineen 

 £onatur,vel in camera fufpendatur, in qua hoc vene- ; kamer bangt, daar dit gift in is, bet zelve gantfeb krag* 

 num aflervatur, illud ica enervet, ut viribus penitus teloos wera. 

 deflitutum fit. 



./Eger autem , vel vulneratus ante omnia fibi caveat 

 Ji Lompoejangi ut nihil hujus in potu vel cibo aflu- 

 tnat, praefertim omnibus annis ifto tempore , quo vul- 

 ncrabatur, compertum enim eft faepius a hoc venenum 

 ifto tempore quad rcvivifcere , fuasque iterum exer- 

 cere vires, unde & fa?pius factum fuit, quosdam ho- 

 mines fecundo vel tertio demum anno ex hoc vene- 

 no mortuos fuifle , uti illud obfervavimus in Germano 



Den patient moet zig voor al wagten bet minfle van 

 Lampoejang, het zy in koft y of drank te nuttigen 9 in- 

 zonderbeid alle jar en omtrent die tyd , dat by gequetjt 

 wierde, want men beeft dikwils bemerkt, dat dit gift 

 omtrent die tyd op het nieuw zigroert 9 en daar door komt 

 bet , dat zommige perzoonen in y t tweede of derde jaar aan 

 dit vergift eerft overly deri^ gelyk wy gezien bebben in 

 een Duitjcbe Luitenant , die Anno 1654. voor Laala op 

 quodam fubpraefcdlo , qui anno 1654 ante Laalam in Ceram in de borft gefpat wierde , daar van by wel genas^ 



maar drie jaren daar naar op dezelfde plaats wederom een 

 brand gevoelde , zo datter een brandige koortze toefloegy 



Cerama in peftore vulnerabatur per tale telum , a 



uo curatus quidem fuit, fed tertio deiii anno in eo- 



em pe&oris loco ardorem experiebatur, quern febris waar aan by ftierf. Zo werden ook de gefpatte op~*t 

 ardens fubfequebatdr > unde oc mortiius fuit : Vulne- boogfte aanbevoolen > datze baar in twee a drie maan- 

 rati infuper quam maxiiiid fibi caveant per binos den ontbouden van converfatie met vrouwen > en zomen 



tresve menfes a feminarum concubitu , fique ulterius 

 exploraretur , & ab omnibus etiam forte potibus 



fanguinem calefacientibus vel inflammantibus. 



J i nader onderzogte , miffebien van alle zodanige dranken 

 die het bloet merkelyk verhitten. 



> 













Finis Libri Tertii , & To mi Secundi. Einde van 't derde Boek , en tweede Deel 













, 







# 









