IV. Boek. I Hooftft. 
fum eft, nec ita ruffefcit, fi fupra porphyritim conte. 
ratur, uti Diofcorides id de fuo teftatur. Non tamen 
dubitandum eft, quin hodiernum unum idemque fit 
' ac illud antiquorum , uti illud quoque doctus Mattbio- 
lus in Commentariis fuis ad illud caput confirmat , quum 
aliis in qualitatibus conveniant , nec Theopbraftus nec 
Plinius de odore quidquam commentati funt. Addo 
infuper Ebenum /Ethiopicum quandam forte poflide- 
re qualitatem , que in Indica non obfervatur , nec 
etian Boeroneníe cum illo Indie. veteris, colore 
convenit , plurima. enim pars nigricat, fed inve- 
niuntur quoque frufta , que amplas gerunt ftrias al- 
bicantes ac vortices, quz non ita bone funt fubftan- 
tie, fed elegantioris adfpectus , ac forte conveniunt 
cum illo, quod Diofcorides Ebenum Indicum vocat, & 
fub hoc titulo defcribit, quod autem nigrum eft, ab 
omni tempore graviffimum omnium lignorum habi- 
tum fuit, atque aque inpofitum fundum petit, quam 
vetuftum & Tes etiam fit, unde concluditur, con- 
ftare ex partibus tenuiffimis & folidiffimis, e contra 
quo magis ad cinereum vergit colorem , quoque plu- 
res gerit venas albicantes, eo levius eft, fed tamen 
femper in aqua fundum petit. 
Curiofitas me inftigavit , ut femel quosdam perdo- 
latos afferes fexdecim vel feptendecim graviffimorum 
AMBOINSCH KRUYDBOEK, 3 
werd ook niet zo ros, als men 't op een [leen vryft, ge- 
lyk Diofcor. van 't zyne bebben wil: Egter beboeft men 
geenzints daar aan te twyffelen, of ons bedendaagze zy 
een en 't zelfde met bet Ebbenboud der oude, wA 00k 
den ‚geleerden Matthiolus in zyne aantekeningen op 't 
voornoemde Kapittel wel zegt , om datze in andere eigen- 
Jebappen met malkanderen over een komen , en om dat ook 
Theophtaftus en Plinius van den reuk niets vermelt beb- 
ben: Ik doe daar nog by, dat mi[fcbien het AEtbiopifche 
iets beeft; bet welk men aan bet Indifche niet en vind ; 
voorts is bet Boeronee/che en dat van oud Indien ook niet 
van eenderley coleur ; want bet meefte is wel doorgaans 
{wart , maar men vind bet ook , daar brede witte firepen 
en vlammen onderlopen, "t welk wel flegter van juhftan- 
tie, maar fraayer van aanzien is sen milfchien bet zelve, 
gelyk Diofcorides zyn Ebenum Indicum befebryft ; "e 
geen doorgaans favart is , beeft men van alle tyden ge- 
bouden voor bet favaarfte van alle bouten, ’t welk in ’t 
water zinkt „boe droog en oud bet ook is, waar uyt men 
afneemt , dat °t van zeer fyne en digte delen moet gemaakt 
zyn,daar en tegen boe graauwer bet is, én hoe meer wit- 
te ftreepen bet beeft , boe ligter bet bevonden werd , even- 
wel nog altyd in °t water zinkende. 
De curieusbeid beeft my ook eens daar toe gebragt, om 
eenige glad gefcbaafde n van 16 à 17 der /waar- 
lignorum, que in Amboina crefcunt, ponderarem, fte bouten in Amboina «wa[Jende, na te wegen, om de 
ut gravitatis proportionem detegerem , quum exper- proportie van haare fwaarte uyt te vinden, wanneer ik 
tus fui, Boeronenfe Ebenum gravitate fuperari ab bemerkte „dat bet Boeroneeze Ebbenhout aan favaarte over- 
Hotoenfi, quod in Leytimora crefcit, ac fere con- troffen wierde van 't Hote/che ,'t welk op Leytimor waft , en 
venit cum Mangio ferreo , fieri tamen poffet, pro- tennaaften by overeenkomt met bet Mangium Ferreum: Eg- 
portionem a me obfervatam alio experimento aliam ter zou °t wel konnen zyn, dat de proportien by my ges 
obfervari, quum, quantum memini , quzdam ligna. (telt, by nader onderzoek anders gevonden wierden, om 
non rite effent ficcata: 
Arborem Boeronenfis Ebeni ligni non multum dif- 
ferre a Mauritiana, atque hanc ipfam forte non ab 
Ethiopica, oculares teftes mihi fan&a adfirmarunt fi- 
de, dicentes folummodo , Mauritiane arboris folia, 
quantum recordari poterant, paulo effe majora illis, 
qua in Boeronenfi obfervabant, fed in vetuftis quo- 
ue arboribus effe cinerea, rugofa , ac plurimum ca- 
ulum; Sic . Mauritiana hanc habebat 
qualitatem, ejus corticem paulo magis effe cinereum: 
uum Boeronenfis multas conquirat- 
arbor perfeéte fit adulta & ad cedendum apta, que. 
tante crafitiei tum temporis eft , ut duo vix viri. 
eam comple&i poffint. 
Francifous Pyrardus 
aliter fuam delineat Ebenum cap. 8. quam obfervavit 
in Africa & Madagascara, quum ipfi tribuat formam: 
& altitudinem Olez, folia Salvia , floresque albos 
inftar Rofarum &c. quz fi vera fint, arbor Africana 
multum a noftra differt , quin Salvie fimilitudinem de- 
duxerit a cinereo colore ac rugofitate vetuftorum fo- 
diorum, hunc vero auctorem aliis in rebus obfervavi 
Jonge petitas componere fimilitudines , que itaque 
curiofis Africanarum regionum inveftigatoribus inda- 
ganda relinquuntur. p 5 
- Uno ore veteres binas Ebeni fpecies obfervarunt, 
juas Diofcorides loc. cit. in JEthiopicam & Indicam 
diftin zit: ` Theophr. Hifl. pl. lib. 4. cap. 5. illud divi- 
dit in Ebenum verum ac fpurium, quem fequitur Pli- 
mius Hift. Nat. lib. 12. cap. 4. ubi fpurium dicit effe 
fpeciem fruticofam forma Cytifi, per totam crefcen« 
tem Indiam, bini hi aućtores dicunt Ebenum folum- 
modo in India crefcere. Herodotus apud Plinium. boc. 
cit. illud tantum in /Ethiopia ponebat , Diofcorides 
vero ex utrisque illud petit regionibus, quod etiam 
verum eft. 
uid jam veteres per fruticofum Ebenum intellexe- 
rint, quod ex eorum opinione maculatum eft, leve, 
fcriptor neotericus nobis longe: 
dat na myn erinneren zommige bouten niet ter degedroog 
waren. 
- Dat nu den boom van "t Boeroneeze Ebbenboud niet 
veel is verfchillende van de Mauritiaanfche, en dezelve 
ook mifJcbien niet van de Æthiopifche , bebben my geloof- 
qaardige ooggetuigen genoegzaam. verzekert , alleenlyk 
daar by doende, dat de bladeren van den Mauritiaanfcben - 
boom, na baar ontbout , wat grooter waren dan die zy op 
Boero zagen „dog mede aan de oude boomen graauw ; ruyg, 
en meeft afvallende: Zo badde ook den Mauritiaan/chen 
die eygenfchap , dat de fcbor[Je wat ént zynde dan 
CR Bey te-plerkenbekomt , wanneer dent 
boom volkomen oud , en tot kappen bequaam is: bebbende 
als dan de dikte van twee mannen omvademens. 
FrancilCus Pyrardne, cen Mewwen Schryver cap. 8. 
maald ons zynen Ebbenbout-boom, die by in Africa em 
Madagascar gezien beeft, beel anders af, gevende bem 
de gedaante en hoogte van een Olyf-boom , de bladeren die 
van de Zalie,en witte bloemen de Rozen gelyk, fc: bet 
welk waar xynde, zo moet den Africaanzen boom van den 
onzen veel verfchillen, of by moet de gelykeniffe van de 
Zalie genomen bebben „van de grauwe verwe en ruigheid 
der oude bladeren; dog dien Autheur beb ik in veele an- 
dere dingen bevonden zeer ver gebaalde gelykéniffen te maa: 
ken, bet welk aan de curieufe ercer der Africaan- 
ze landen verder aanbevolen blyft, 
De ouden hebben eenparig twee geflagten van Ebbenbońt 
geftelt , dewelke'Difcotides op dé aangebaalde plaats noemt 
Etbiopicam © Indicam: Theophtailus Hift. Plantarum 
lib. 4 €. 5. verdeelt bet in opregt en flegt Ebbenbout , gelyk 
ook Plinius doet , Hift. Natur. lib. 1. cap. 4. alwaar by 
bet flegte zegt te zyn een Jeruytagtis gellagte in de ge- 
daante van Cytifus, door gebeel Indien ver/preidt waf» 
Jende: Deze t«vee zeggen ook , dat bet Ebbenbout alleen 
in Indien waft. - Herodotus by Plinius, loc. cit. baalde 
bet alleen uyt Ethiopia , Diofcorides uyt alle beide, "t 
welk ook waar is. | 
Nu wat de oude door ^t firuykige Ebbénbout verftaan 
hebben, "t welk na haar meyninge geplekt, ligt, en van 
ac vilis pretii, me huc usque latet, a fide enim dignis geringe waarde zoude geweefł zyn, is my nop onbekent , 
teftibus omne Ebenum, quod hic in India crefcit,ab want uyt geloofwaardige getuigen weet ik, dat al bet 
excelfis & ingentibus colligitur arboribus, intellexi au- Ebbenbout hier in Indien waffende, van fwaare en grove 
tem fimul, unam Ebeni fpeciem vilem &levemexora boomen komt; dog bebbe ik mede verftaan; dat "er eénzoorté 
Cormandelenfi deduci , quod fine dubio ex diverfaerit gering en ligt Ebbenbout van Cbofmandel komt, bet welk 
arbore, que inquirenda porro eft: In ea fere efem ` buten twyfel een diverze boom zal wezen , en nog te ons 
fententia, fupra defcriptam Novellam nigram feu Caju ` derzoeken fraat: Ik zoude bykans in die meyninge komen, 
. Salimeeri, quz in plurimis Indie locisoccurrit, ave- dat de bovengefebreven Novella Nigra of Caju Salimoe- 
teribus Mie fpecie fuiffe habitam, hecenimeft ri, die op meer plaatzen van Indien waft , by de oude voor 
arbor fruticofa, ejus lignum leve, ex cinereo-nigri- een zoort van Ebbenhout pehoudenis , want dit is een 
cans, longis ftriatum venis, quodammodo odoratum firwykagiigen boom , bet bout ligt-graauw [wart , met 
& oleofum: Dum vero Diofcorides binas ultimas qua- lange aderen gefireept , eenigzints welriekende en olyachtig: 
Tom, III, litates A 2 Maar 
