4 HERBARII AMBOINENSIS 
litates optimo fuo Ebeno adícribat, binasque priores 
viliori tribuat, hinc nihil certi concludere pottum. 
Obfervatum quoque fuit Ebeni arborem in primis 
quatuor annis nigro deftitui corde , quam magna etiam 
atque excelfa fit, dein per annum quiefcit nec ex- 
crefcit, fed nigrum format cor. Sexto dein ac fub- 
fequentibus annis de novo vegetat. In adultis cortex 
e eet) in inferiore trunci dimidia parte nigricans, 
rugofus, ac fiffus , fuperior vero pars eft cinerea & ma- 
gis zqualis, quoque magis fit cinereus hic cortex, eo 
maturior habetur arbor,majusque cenfetur ejus cor, 
uti & fi fupra radicem truncus fit alatus: Hoc autem 
intelligendum eft de arboribus in loco natali crefcen- 
tibus, in plantatis enim vix decimo etatis anno tale 
obfervatur cor. 
D MICIUIC s >» que DUES nit 
tis, & tam vili pretio, ut certe mirandum fit, 
“Tn Zeylana circa Trinkenamale ha arbores ingen- 
tes admodum & copiofe quoque occurrunt, fed ibi 
non ita ab incolis expetuntur quam a litoreis populis, 
immo fepe ex hoc palos clauftrorum formant; circa 
Johoram, Siamam, & Cambodjam itidem invenitur, 
quod in Chinam defertur, ibique fatis vili venditur 
retio, licet etiam in ipfa provincia Cantona crefcat. 
1 Moluccis porro infulis, ac prefertim in Boerone 
fatis frequens eft, cineream vero Molucca fpeciem 
tanquam: diyerfam fubfequenti defcripfimus capite , 
cujus nigerrima plerumque fpecies occurrit in. Mana- 
do & Gelolo inter cinereum mixta: Lignum vero 
Boeronenfe a noftratibus primum detectum fuit circa 
finum Kajeli anno, 1641. ac dein in Occidentali ejus- 
dem infule parte Dalatetto di&a, verum arbores ibi 
jam ita funt excife, ut poft annum 1670. fere nulla 
vetuíte amplius inveniantur arbores. Noftra natio 
illud quoque detexit lignum in infulis ad Eurum fitis, 
refertim in Timora Laut, uti quoque in anteriore 
Na Guinee parte Onin diéta, forte ibi porro per 
totum tractum Auftralem occurrit, uti & in infulis ad 
mare magnum Auftrale fitis. In quibus faltem itine- 
rariis Occidentalibus narratur illud: detećtum fuiffe in 
quibusdam infulis ante.Chili & Peru fitis, uti & ego 
uoque intellexi, illud reperiri in infula St, Helena, 
fed pauca copia nec bona note. Paponenfes inful® 
illud quoque exhibent, binis diverfis coloribus diftin- 
Gum „.cujus nigra fpecies convenit cum. Amboinen- 
fi, cinerea cum Ternatenfi, cujus primum circa litus, > 
Sean vero lignum in ipfis montibus Mefloale cre- 
cit. 
' Anno 1666 furculos ex Boerone deferri juffi, quos 
in hortis circa caftellum Victoriam plantavi , qui om- 
nes fere late progerminarunt, precocesque admo- 
dum, quinto nempe & fexto anno , quam trunci vix 
brachium craf eflent, exhibuerunt fru&us, qui Se 
' ; cidui 
. gyn [warte ko 
+ müffe, daar "t gevonden werd: De Kufte Chormandel is 
Liber IV. cap. 1. 
Maar dewył Diofcorides de twee laatfte eygenfchappen 
zyn befte Ebbenhout , en de twee eerfbe bet flegte toe/chryft, 
zo kan ik bier van niets vaft befluiten.. 
Men beeft ook aangemerkt , dat den Ebbenboute-boom 
in zyne vier eerfte jaren gant/ch geen fwart bert beeft, 
by mag zo boog en breet opfchieten als by wil,,daar na 
rujt by wel een jaar en p; niet op, maar formeert ^t 
warte bert: [n "t zesde en devolgende jaren Jchiet bydan 
wederom op; aan de volwalfene ziet men de fcborffe, aan 
de onder[le belft des fhams, fwartagtig ruig, en gebor- 
fien, de bovenfte grauw en evener „ en boe grauwer 
werd, boe ryper , en met grooter: bert men bemacht, als 
mede wanneer by boven de wortel kleine vlerkjens zet: 
dit is te verfiaan van boomen, die op baar eygen grond 
groeyen, want aan de geplante ziet men in "t niiu 
mg geen fwart- bert. l 
aam. In ’t Latyn den boom Ebenus, en bet bout 
Ebenum; In’t Duit/ch Ebbenhout, in tArabtfch Abanus 
en Abenus, men fchryft bet in ^t Latyn en Grieks ook 
met een adfpiratie Hebenum, dog min gehruykeiyk, alle 
welke woorden afkomftig zyn van 't oude Hebreeufche 
Hobnim , Ezechiel 27. vs. 15. alwaar gezegt wort, 
dat de Dedanitifcbe Koopluyden (dewelke bewoonden: ^t 
uitterfte deel van Arabia Felix by den ingang van’troo- 
de Meyr , daar nu de Stadt Aden leyt, als mede: tegen 
over "t deel van Africa, dat men Trogloditicam noemt: ) dit 
bout, nevens groote Leen gie N #: eg d: em 
ebragt naar s welke zy buiten twyfel gebaalt beb- 
= oa de Zee eg van het naafte ZEtbiopia : SCH be- 
densdaags Melinde en Mofambique zyn: De: Maleyers 
noemen’t in *t poe Caju Arang, datis Kool:hout , van 
eur , gelyk ook de Boeronezen Aymiten em 
Aymetten , dat is Swart-hout; Op Ternaten en. Fidora 
Botolino , Chinees Oubak, dat is, iets zo [wart als inkt. 
- Plaats. Het befte als boven gemelt , wiert eertyts ge- 
baalt uit ZEtbiopia „en ingefcheept tot Minis da y& 
bet nog gefchiet ; de onze brengen bet uit t Eiland Mauri- 
tius, bier boven befchreven, als mede uit: Madagascar y ` 
de reft „op dat ik met Diofcorides fpreeke „is door gebeeb 
Ooft- Indien verfpreidt , dog "t eene [warter en digter dam 
t andere, en komen dagelyks nog veele, plaatzen: tn: ken 
imzonderheidt daar rykelyk mede. woorziem si: daapsd: 
Inianaers ullerbande- curieus werk .. nia FU 3 banken y 
tafeltjes van makemy dezelue met lof en beeltwerk kon» 
flig-uitfnydende , en dat 29 veerdig „ en met zo geringen 
Br 
molo 
` "gorootfchap. ook vonr zn kleinen Drys „dat het te verwone 
deren 15. i 
Op Ceylon omtrent Trinkenamale , heeft men. deze boja 
men. ook zeer groot en overvloedig , dog werden aldaai 
't Landvolk zo veel niet gebefigt , pev Zap, vend 
| ufi, ja. 
maaken zomtyds Pali/Jaden van haare Fortre Get 
Item omtrent Fobor, Siam, en Wodja, bet welk im 
China vervoert wert, en aldaar redelyk goed koop is 
hoewel "bin de Provintie Canton zelfs waft. Voorts is 
* in de Moluxe Eylanden en inzonderbeidt op Boero re- 
delyk gemeen, dog van *t-eygentlyke graauwe Moluxe: 
bebben wy een byzonder geflagt gemaakt s. (waar van im 
^t volgende Kapittel ) vallende ^t [warte doorgaans in 
Manado en Gelolo , met bet graauwe ti : Be- 
roneze is by de onze eerft gevonden omtrent bogt Kajelé, 
Ao. 1641., en daar na.ob de weftboek van ”t zelve Bis 
landt , genaamt Balatetto, dog zyn de hoomen nu zo vit=: 
gekapt, dat men na ^t jaar 1670. (chier geen oude. boo-- 
men meer beeft. konnen vinden. De onze bebben ’t ook 
quuni. de Zuyd-oofter Eilanden , inzonderbeidt op 
imor. La: as mede Pr % voor fie Ce van Nova Guis 
nea, genaamt Onin, mifcbien: gaat bet daar voor door, 
"t geheele Zuyd-landt „en de Eilanden van de groote Zu 
zee. Immers men vint gefcbreven in eenige Wefterfe Pos 
yagien , datze bet igo bebben ficte Bin. 
dem voor Chili en Peru leggende, gelyk ik ook verftaan: 
bebhe , dat men % vinden zoude op "t. A p 
dog weinig, en niet veel bezonders. De Aen d Eilan-: 
den leveren bet ook uyt van-tweederley koleur , het fwarte: 
met "+ Amboinze „en grauwe met bet Ternataanfche over’ 
cem komende , waar van ^t eerfte omtrent de Ce „en 
bet andere meeft in °t gebergte waft op Meffoal, ` 
In bet jaar 1666. heb ik de jonge fpruytjes 1 
laten Romen , en die in de Paga bio P m 
ria geplant, of planten laten y welke meeft alle gelukkig” 
opgekomen zyn > dok zeer vroeg (te weten in % vyfde em 
zesde jaar 3 de flammen pas een arm dik Vos ei 
| … gaven, 
en qc 
