6 
bene mifcetur quam tenuiter etiam fit trita hec rafu- 
ra, que mox fundum petit, fi non crafla ex hac 
componatur puls; quo modo autem Ebenum fit præ- 
parandum & adhibendum ad Collyria, ut pupilla de- 
puretur , aciesque oculorum confervetur, ex Euro- 
peis conftat libris. Contra puerorum abdomina du- 
ra & tumentia purum eligitur Ebenum fupra porphy- 
ritim contritum cum aqua, pauxillo Anifi, Cumini, 
Coriandri, & Aluminis in pultis formam, que abdo- 
mini illinitur, quzdam interim Nucis mofchatz gra- 
na cum tantillo falis, lactis cochleari infufa infanti 
propinantur. 
, fwol 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber IV. cap. 1. 
moetmen wó/jcben met een flerk afkookzel van de fpaan- 
deren dezes bouts; andere [meren "t fyn gevrevene bout 
met water daarop, boewel ’t zig met °t water niet wel 
laat vermengen, boe fyn "t ook gevreven werd, maar dá- 
delyk te gronde zinkt , of men moefte een dik papje daar 
van maken. Hoe men 't Ebbenbout bereiden en gebrui- 
ken zal tot oog-waters om den Oog-appel te reynigen , en 
bet gezigt te verklaren, kan men zien in de Europifcbe 
boeken; tegens de gefwollene buyken der kinderen neemt 
men ongebezigt Ebbenbout ‚en vryft bet zelve op een [teen 
met water , een weinig Anys, Comyn, Coriander , en een 
Jebyjje ajuyn , alles tot een papje, en fmeert bet op de ge- 
ene buyk, men geeft bet kind ook te drinken eenige 
` greyntjes note-mufchaten met een korltje zout , in een lepel 
Ebeni folia igni injeéta ftrident vehementer, que 
comburuntur, ut ftrepitu fuo glires, ferpentes , alia- 
que fugent ex hortis animalia. 
De Ebeno in Madagascara crefcente O. Dapperus 
in Africa fequentia fcribit , ubi indigena lingua 
vocatur Hazon Mainibie, h. e. nigrum lignum, ar- 
borisque cor eit, unde hoc Ebenum conligitur, ingens 
autem arbor eít parvis gaudens foliis inftar Myrti 
obfcure viridibus , éjus cortex nigricat „atque tres vel 
quatuor ejus obfervantur fpecies. 
EXPLIGCATIO 
Tabule Prime , 
Qux ramum exhibet Ebeni vulgaris, ubi 
Lit. A. ejus florem tripetalum. 
B. Ejus f um. 
CC a feminalia denotant, 
OBSERVATIO. 
+, De hoc ligno vide porto Thef. nofi. = pag. 91. ubi 
* ejus Synonyma, virtutesque medicatz ex aliis porro aucto- 
ribus adnotantur, vocaturque haec arbor Ebenus Indiae Orien- 
talis Fagi ampiioribue foliis, Anonz dulcis fructu coronato. 
magno eduli in P/ukz. Manti(]. p. 66, &c. Ebenus vulgaris, 
cjusque fpecies a Vale i 22. conmemorantur , 
a mai aN 
. „ak 
vol melk. 
De Ebbenbouts-bladeren in ’t vuur geworpen , knerzen 
geweldig , en werden gebrand, om de rotten en ander 
ongedierte van [langen &c. uit de tbuynen te verjagen. 
an 't Ebbenbout op Madagascar groeyende fchryft O. 
Dapper in zyn Africa aldus: Het werd aldaar inde ge- 
meene landtale genaamt Hazon Mainthie , dat fwart bout 
wil zeggen, en is de boom, daar van °t Ebbenbout komt, 
welk bet bert van den ftam des booms is: Het iseen groo- 
te boom met kleene bladen, gelyk die van Myrthus, en 
donker-groen, de fcbors is /wartachtig, daar is drie of 
vierderley flag. 
£ 
UYTLEGGINGE 
Van de eerfte Plaat , 
Dewelke vertoont een Tak van het gémeene Ebbenhout. 
Alwaar Letter A. deszelfs driebladige bloem. 
B. Deszelfs ut, . € : 
C. C, dé Zakiri aantoonen. 
AANMERKING. 
Over dit hout ziet verders onze Thef. Zeylan. pag. 913 
alwaar deszelfs benamingen ; en Medicinale. Kragten wit, ans 
dere Schryvers verders aangetekent werden ; en wert deze 
boom van Plukm. in zyn Mant. + 66. genaamt Orien- 
taalíche kbben-boous, 1 ce Mec ide ame EE à 
dog grooter, én een groote gekroonde vrugt als van de zoete 
Anona, die ook eetbaar is &c. Het gemeene £ en 
deszelfs zoorten werden mede by Valentyn vermeldt, en het 
eerfte op de Plaat onder No. XLII, verbeeidt, , en net 
CAPUT SECUNDUM. 
Ebenus Molucca. Caju Arang Ternate. 
Inerea Ebenus Molucca majorem gerit truncum 
C altioremque illo Boeronenfis, immo plerumque 
craffior eft, comamque gerit latiorem. Ejus cor- 
tex magis cinereus eft, fed in vetuftis arboribus ma- 
culas contrahit nigras, hujus fpeciei folia furit multo 
longiora illis Boeronenfis ultra novem nempe pollices 
longa, quatuor quinqueve pollices lata, ac fuperius 
latiffima, ubi in brevem definunt apicem , inferius au- 
tem anguftiora, magisque leta virent quam prece- 
dentis Tbeciei » inferiore parte gilva funt, ibique 
paucas intricatas ac vix notabiles gerunt venulas , fu- 
periore autem parte funt jar. & juxta medium ` 
1 
nervum fülcata, qua petiolis infident curtis & con- 
tortis, h&c autem folia fine ordine in ramulis locan- 
tur, que copiofe circa ramos fefe erigunt. Inferiora 
autem feu vetufta folia quinque modo fexve pollices 
funt longa, vix tres digitos lata , obtufo apice & oris 
retrorfum flexa , in medio elevata , inftar illorum 
vulgaris Ebeni , ita ut vetuftiffima & breviffima hujus 
fpeciei cum maximis & junioribus vulgaris conveniant, 
funt autem tenuiora & flaccidiora quam in vulgari 
Ebeno. e 
Foliorum fapor primo dulcis eft, fed mox adftrin- . 
gens & amaricans obfervatur, quum in vulgari dul- 
cior fit, fed in ejus vetuftioribus arboribus credibile 
eft, folia breviora, firmiora & rugofiora efle , 
precedentis enim defcriptio juxta juniorem arborem 
eft formata , illa quoque fufca funt inftar ds ien 
ores 
H HO GED ST UK 
Ternataans Ebbenbout, 
} 
E grauwe Moluxe Ebbenbout-boom is van flam wel 
D zo groot en hoog, als de Boeroneefe , ja doorgaans 
wat dikker en met een breede kruyn: De fchorfJe is 
wat grauwer , maar gewint of krygt im de oude boomen 
ook breede [warte plekken; de bladeren aan dit geflagte 
zyn veel langer , dan aan *t Boeronefe , namentlyk negen 
duimen en meer lang , vier en vyf vingers breet , vooren 
breetft , met. een korte fpitze, naar agteren toe fmallende, 
ligter groen dan de voorige , van onderen na "vale trek- 
kende , en aldaar bebbende weinige verwerde , en pas mer- 
kelyke adertjes, boven glad, en langs de middel-zenuave 
met een dooren , de fteel kort, en wat gedraayt , de bla- 
deren ftaan zonder order aan de ryskens „en dezelve veele 
rondom de takken; de agterfte of oudfte bladeren zyn maar 
vyf of zes duimen lang, fchaars drie vingers breet , met 
een ftompe fpitze, ook een weinig kanten onder- 
waarts gebogen, in de midden buykig, gelyk die van ^t 
gemeene Eb Ps? Spb y, e en kortfte van dit 
eflagt met ootjie en jeugdig fie van "t gemeene overs 
zda 9 deen zyn dunder = flapper dan de andere. : 
De fmaak is in ^t eerfie wat zoet ‚maar valt ftrax t'za- 
mentrekkende en bitteracbtig , daarze aan "t gemeene zoes 
ter is, aan de oude is bet gelofelyk , dat namentlyk de 
bladeren nog korter , fiyver , en ruiger werden, want de 
voorgaande befthryving is van de jongen boom genomen , 
by dexelve zietmen ook de bruinigbeid , gelyk — eg 
06- 
